Όταν η Nelly φωτογράφιζε την Μόνα Πάεβα γυμνη στην Ακρόπολη
Όταν η τέχνη συναντά το σύμβολο της παγκόσμιας κληρονομίας- όπως η εκπληκτική φωτογράφιση το 1929 στον Ιερό Βράχο-τότε γίνεται το θαύμα.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή
Τα τελευταίο 24ωρο το θέμα που κυριαρχεί στην επικαιρότητα. είναι για το αίτημα της εταιρείας Gucci για επίδειξη μόδας υψηλής ραπτικής εντός του αρχαιολογικού χώρου του Ιερού Βράχου. Η απάντηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου ήταν αρνητική με την εξής αιτιολόγηση:
“Ο ιδιαίτερος πολιτιστικός χαρακτήρας των μνημείων της Ακρόπολης δεν συνάδει με τη συγκεκριμένη εκδήλωση, καθώς πρόκειται για μοναδικά μνημεία και σύμβολα παγκόσμιας κληρονομιάς, μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco.”
Άραγε, θα υπήρχε περίπτωση σήμερα, μια γυμνή φωτογράφιση στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης να αποτελέσει κορυφαία διεθνή στιγμή της ελληνικής φωτογραφικής τέχνης;
Το σίγουρο είναι ότι το 1929, η πρώτη Ελληνίδα φωτογράφος, Nelly, τόλμησε να τραβήξει αέρινες φωτογραφίες της ολόγυμνης Ρωσίδας χορεύτριας Μόνα Πάεβα, ενώ χορεύει στην Ακρόπολη. Μια φωτογράφιση που κόβει την ανάσα ακόμη και τη σημερινή εποχή.
Χάρη στην ανατρεπτική και τολμηρή απόφαση της διορατικής εκείνης γυναίκας, εγένετο το θαύμα!
Ποιά είναι όμως η ιστορία της θρυλικής εκείνης φωτογράφισης που άφησε ιστορία;
Αρχικά, το πλάνο ήταν το μοντέλο να ποζάρει “ντυμένο” με μουσελίνες και πέπλα, για να παραπέμπει σε αρχαία Ελληνίδα. Όταν ο αρχαιολογικός χώρος έκλεισε για το κοινό, η Nelly και η Μόνα Πάιβα ξεκίνησαν τις ετοιμασίες. Η Πάιβα, ακολούθησε την υπόδειξη των υπεύθυνων και χρησιμοποίησε το σπιτάκι του φύλακα για καμαρίνι. Ενώ άλλαζε ρούχα, την είδε η φωτογράφος. Τότε αποφάσισε να τη φωτογραφίσει ολόγυμνη. Ιδιαίτερα τολμηρή απόφαση για εκείνα τα χρόνια…
“Η πόρτα ήταν μισάνοιχτη, και καθώς ο ήλιος έγερνε και γέμιζε με φως τον μικρό χώρο, είδα για πρώτη φορά την ξένη χορεύτρια ολόγυμνη. Μου φάνηκε πως ενσάρκωνε το πνεύμα των αρχαίων μαρμάρων! `Θα μπορούσατε να ποζάρετε τελείως γυμνή;` είπα. Δέχτηκε. Έτρεξα και ρώτησα τον Φιλαδελφέα. Η απάντησή του ήταν καταφατική, υπό ένα όρο: `Φτάνει οι φωτογραφίες να μην είναι για δημοσίευση.`” διηγείται η φωτογράφος.
Το μοντέλο πόζαρε γυμνό στον φακό της Nelly ενώ χόρευε και κρατούσε ένα κλωνάρι ελιάς. Το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα ήταν πραγματικά εκπληκτικό και η φωτογράφος, για να ευχαριστήσει την Πάιβα, της έδωσε μερικές από τις φωτογραφίες που είχε τραβήξει. Αυτή η κίνησή της, την επόμενη χρονιά, μία από αυτές τις φωτογραφίες δημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό Illustration de Paris….
Το νέο κυκλοφόρησε γρήγορα στην Ελλάδα και αμέσως ξέσπασε σκάνδαλο. Ηταν αναμενόμενο η συντηρητική κοινωνία της μεσοπολεμικής Ελλάδας να θεωρεί προσβολή το γυμνό και να “καταδικάσει” τη Nelly. O αθηναϊκός Τύπος αντέδρασε με τον ίδιο τρόπο. Κατηγόρησε την καλλιτέχνη για βεβήλωση του αρχαιολογικού χώρου της Ακρόπολης.
Ωστόσο, η φωτογράφος αγνόησε τις αντιδράσεις και τα σχόλια και δεν πτοήθηκε καθόλου. Μάλιστα, σαν απάντηση επανέλαβε τη φωτογράφιση στην Ακρόπολη, με μοντέλο την Ουγγαρέζα χορεύτρια Νικόλσκα. Ο διευθυντής της Ακρόπολης ήταν για ακόμα μια φορά ο διευθυντής της Ακρόπολης σύμμαχος της Nelly, ο οποίος παρά την κοινωνική κατακραυγή, δεν δίστασε να της δώσει ξανά την πολυπόθητη άδεια. Σε αυτή τη φωτογράφιση όμως, για να κατευνάσει κάπως τις αντιδράσεις, χρησιμοποίησε αραχνοΰφαντα πέπλα για να ντύσει τη Νικόλσκα….
Λίγα χρόνια αργότερα, η χώρας μας έκανε ένα προοδευτικό άλμα παρουσιάζοντας τις γυμνές φωτογραφίες με τις χορεύτριες στο περίπτερο ελληνικού τουρισμού στο Παρίσι.
Η κριτική δεν μπορούσε παρά να είναι διθυραμβική κι έτσι οι δύο “γυμνές”φωτογραφίσεις της Nelly άφησαν ιστορία.
Λίγα λόγια για την πρώτη Ελληνίδα φωτογράφο…
Η θαρραλέα γυναίκα που προκάλεσε ταυτόχρονα “εγκεφαλικά επεισόδια” στην συντηρητική Ελλάδα και κύματα θαυμασμού στο παγκόσμιο κοινό, γεννήθηκε στο Αϊδίνι στις 23 Νοεμβρίου του 1899, αλλά μεγάλωσε στη Σμύρνη. Σπούδασε φωτογραφία στη Δρέσδη αλλά γρήγορα κατάλαβε ότι την ενδιέφερε η φωτογραφία. Καθοριστικές ήταν οι επιρροές των δασκάλων της Ούγκο Έρφουρτ και Φραντς Φίλντερ. Το 1924 ήρθε στην Αθήνα όπου και δημιούργησε το πρώτο της επαγγελματικό εργαστήριο στην πολύβουη οδό Ερμού. Αναλάμβανε να φωτογραφίσει πορτρέτα και θέματα προβολής της Ελλάδας, για το Υπουργείο Πολιτισμού. Είχε έναν πραγματικά μοναδικό τρόπο να απαθανατίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Κωστή Παλαμά, καθημερινούς Αθηναίους, πρόσφυγες…
Επέστρεψε στην Αθήνα το 1966 όπου π έμεινε με τον σύζυγό της Άγγελο Σεραιδάρη στη Νέα Σμύρνη διαμορφώνοντας το διαμέρισμά της σε φωτογραφικό μουσείο. Το 1989 δημοσίευσε την αυτοβιογραφία της. Το μεγαλύτερο κομμάτι του έργου της το δώρισε στο Μουσείο Μπενάκη.
Η Nelly τιμήθηκε με το παράσημο του Ταξιάρχη του Φοίνικα, με βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, εξέδωσε πολλά λευκώματα με φωτογραφίες της και παρουσίασε τα έργο της σε πολλές εκθέσεις. `Εφυγε από τη ζωή στις 17 Αυγούστου του 1998.
