Ο Ιρλανδός του Σκορτσέζε | Η Μαφία, η δολοφονία του Κένεντι και η εξαφάνιση του Τζίμι Χόφα
Η ελεγεία του Μάρτιν Σκορτσέζε στην γενιά που καθόρισε τον αμερικάνικο κινηματογράφο από το 1970 και μετά και η δύναμη της φιλίας ανάμεσα στα καλύτερα από τα Καλά Παιδιά, τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο και τον Αλ Πατσίνο.- Από τον Άρη Τερζόπουλο
Ο “Ιρλανδός” του Μάρτιν ΅Σκορτσέζε άρχισε να προβάλεται την περασμένη Πέμπτη 21 Νοεμβρίου. Οι περισσότερες κριτικές ελληνικές και ξένες που ήταν και διθυραμβικές για το κανιούργιο “έπος” του Σκορτσέζε δεν πρόσεξαν καν την ημερομηνία της προβολής. Η επιλογή της ημερομηνίας απόν Σκορτσέζε δεν ήταν τυχαία. Κι αυτό γιατί η επόμενη ημέρα η 22α Νοεμβρίου ήταν η 66η επέτειος της δολοφονίας του Τζον Κένεντι το 1963, μια δολοφονία που συντάραξε τον κόσμο και με τον τρόπο της άλλαξε την Ιστορία τελειώνοντας την εποχή των ψευδαισθήσεων, δηλαδή την εικοσαετία που μεσολάβησε μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου.
Σχεδόν όλες οι κριτικές χαρακτήρισαν την καινούργια ταινία του Σκορτσέζε “αριστούργημα”. Θα δυσκολευτώ να δώσω οποιονδήποτε χαρακτηρισμό, γιατί η ταινία του Σκορτσέζε είναι ουσιαστικά κάτι διαφορετικό από αυτό που δείχνει να είναι σε πρώτη ανάγνωση. Το σίγουρο πάντως είναι ότι θα είναι μια από τις υποψήφιες για Όσκαρ ταινίες, όπως και ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο και ο Αλ Πατσίνο που πρωταγωνιστούν.
Τι είναι λοιπόν αυτό το τρίωρο “έπος” του Σκορτσέζε;
Είναι κατ` αρχάς μια ανατομία της εποχής στην οποία αναφέρεται δηλαδή της εικοσαετίας που άρχισε περίπου το 1960 και τέλειωσε το 1980.
Ήταν η εποχή που μια καινούργια πραγματικότητα είχε ξεπροβάλει στην Αμερική και ένας μεγάλος πόλεμος είχε ξεσπάσει ανάμεσα σε στις κυρίαρχες δυνάμεις που εκείνη την εποχή, βρίσκοντα σε μια καθοριστική σύγκρουση.
Ήταν η σύγκρουση ανάμεσα στην πολιτική, την Μαφία, τα μεγάλα φανερά ή κρφά συμφέροντα, τον συνδικαλισμό, τις μυστικές υπηρεσίες και τα πρόσωπα που έπαιζαν κυρίαρχο ρόλο σ` αυτή τη σύγκρουση.
Αλλά ήταν και η εποχή που δημιουργήθηκαν οι καινούργιοι μεγάλοι κινηματογραφικοί μύθοι.
Έτσι στο πρώτο μισό της ταινίας εκείνο που παρακολουθεί κάποιος μοιάζει περίπου με δραματοποιημένο ντοκυμαντέρ για όλα αυτά, καθώς ο πρωταγωνιστής ένας φορτηγατζής ονόματι Φρανκ Σίραν που ερμηνεύει ο Ντε Νίρο, μπαίνει σιγά σιγά στον κόσμο της μαφιόζικης πραγματικότητας, στην πολυδαίδαλη ιεραρχία της και στον οριστικό τρόπο που λύνονταν οι διαφορές. Δηλαδή με κάποιες σφαίρες. Γι αυτό και αυτό το πρώτο μέρος της ταινίας παρακολουθείται και με κάποια σχετική αμηχανία από τους θεατές που μάλλον περίμεναν κάτι διαφορετικό. Ίσως μια μαφιόζικη ταινία με καταιγιστική δράση. Κάτι που δεν υπάρχει σε όλη τη διάρκεια της ταινίας μια και οι μικρές και γρήογορες σκηνές δράσης, εξελίσσονται πολύ γρήγορα. Είναι φανερό πως ο Σκοσρτζέζε δεν ήθελε να κάνει μια ταινία με την βία ως εμφανες κινηματογραφικό προσόν της.
Η αμερικάνικη Μαφία η οποία βασικά είναι ιταλική Μαφία οφείλει την ύπαρξη της στην περίοδο της ποτοαπαγόρευσης. Τότε το ιρλανδέζικο κυρίως ουίσκυ, που εισαγόταν στην Αμερική και κατόπιν τα “καλά παιδιά”- συνήθως με ιταλική προέλευση- το μεταπωλούσαν σε πολλαπλάσιες τιμές, ήταν ο τρόπος και ο λόγος που δημιουργήθηκαν οι μεγάλες μαφιόζικες “φαμίλιες” και τεράστιες περιουσίες. Ήταν η εποχή των μεγάλων “πολέμων” της εποχής ανάμεσα στην Μαφία και τα ξεκαθαρίσματα λογαριασμών ανάμεσα στις διάφορες μαφιόζικες “οικογένειες” αλλά και ανάμεσα στις μαφιόζικες συμμορίες και την αστυνομία.
Ο Τζόζεφ Κένεντι, ο πατριάρχης της οικογενειας Κένεντι, γιος Ιρλανδών μεταναστών, είχε γεννηθεί στην Βοστώνη και με σπουδές στο Χάρβαρντ, έγινε στέλεχος Τραπεζών και σε ηλικία 25 ετών ήταν ήταν ήδη Πρόεδρος Τράπεζας. Ασχολήθηκε με το χρημαστιστήριο και έκανε μεγάλη περιουσία χρησιμοποιώντας “εσωτερική πληροφόρηση” δηλαδή πρακτικές που σήμερα θεωρούνται παράνομες ενώ επένδυσε και στο Χόλυγουντ.
Έχοντας αποκομίσει περί τα πέντε εκατομμύρια δολλάρια από την ενασχόλησή του με το Χόλυγουντ αποσύρθηκε από τον χώρο του θεάματος. Φέρεται να ανέπτυξε σχέσεις με την Μαφία εισάγοντας από το εξωτερικό τεράστιες ποσότητες ουισκι κατά τη διάρκεια της ποτοαπαγόρευσης ενώ λίγο πριν υπογραφεί η λήξη αυτής κατάφερε να αποσπάσει την εισαγωγή, κατ`αποκλειστικότητα, του τζιν Gordon`s καθώς και το ουίσκι των εταιρειών Dewar`s και Schenley. Την δεκαετία του 1930 αγόρασε το μεγαλύτερο σύμπλεγμα γραφείων στις ΗΠΑ, το Merchandise Mart.
Όταν τέλειωσε η εποχή της ποτοαπαγόρευσης και τα έσοδα της Μαφίας από την εισαγωγή λαθραίου αλκοόλ μηδενίστηκαν, υπήρξε η ανάγκη να επενδυθούν οι τεράστιες περιουσίες που είχαν δημιουργηθεί, σε άλλες νομιμες ή νομιμοφανείς δραστηριότητες. Μια από αυτές ήταν η επένδυση στα καθαριστήρια και μια άλλη στο συνδικαλιστικό κίνημα. Εκείνη την εποχή το πιο ισχυρό σωματείο ήταν το σωματείο των φορτηγατζηδων, με Πρόεδρο τον Τζίμι Χόφα.
Όταν το 1959 ο γιος του Τζόζεφ Κένεντι, ο Τζον Κένεντι ήταν ο υποψήφιος του Δημοκρατικού κόμματος με αντίπαλο τον Ρίτσαρντ Νίξον των Ρεμπουπλικανών, ο Τζόζεφ Κένεντι ζήτησε από τους φίλους του στη Μαφία να στηρίξουν την υποψηφιότητα του γιού του μέσω της επηροής που είχαν στο συνδικαλιστικό κίνημα. Οι μαφιόζοι υποσχέθηκαν να τον στηρίξουν και έβαλαν μόνο έναν όρο. Να μην υπουργοποιηθεί ο άλλος γιός ο Ρόμπερτ Κένεντι πως ως εισαγγελέας μέχρι τότε είχε διακριθεί στην δίωξη μεγάλων μαφιόζων. Η Μαφία στήριξε πράγματι τον Τζον Κένεντι δίνοντας κατεύθυνση στα μεγάλα σωματεία.Ο Τζόν Κένεντι πράγματι εξελέγη, αλλά η πρώτη κίνηση του ως Πρόεδρος ήταν όχι μόνο να υπουργοποιήσει τον αδελφό του, αλλά να τον κάνει Υπουργό Δικαιοσύνης, από όπου συνέχισε τον πόλεμο κατά της Μαφίας.
Αυτό για τους “άγραφους” μαφιόζικους νόμους, ήταν μια προδοσία πρώτης τάξεως και ως γνωστόν σύμφωνα με την ηθική της Μαφίας αν υπάρχει κάτι για το οποίο υπάρχει μόνο μία “ποινή” και αυτή είναι ο θάνατος, αυτό είναι η προδοσία. Και ο Τζον Κένεντι για όσους γνώριζαν τους νόμους της Μαφίας ήταν από τότε καταδικασμένος.
Η δολοφονία του Κένεντι που συντάραξε τον κόσμο, ήταν και παραμέννει ένα άλυτο μηστήριο καθώς ο Τζον Κένεντι με την δράση του είχε προλάβει ήδη να κάνει πολλούς ορκισμένους εχθρούς. Τους Σοβιετικούς που τους ταπείνωσε με την κρίση της Κούβας -που λίγο έλειψε να οδηγήσει σε ένα Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο- κάποια μεγάλα συμφέρονατι και πολεμικές βιομηχανίες που ήθελαν κλιμάκωση του πολέμου στο Βιετνάμ, πολλούς συνδικαλιστές όπως ο Τζίμι Χόφα των φορτηγατζήδων που είχαν στηρίξει την εκλογη του αλλά μετά βρέθηκαν διωκόμενοι. Και φυσικά την Μαφία.
Ο Μάρτιν Σκορτσέζε δίνει την δική του εκδοχή χωρίς να το πολυτονίζει όταν στο τελευταιο μέρος κάποιος ακούγεται να λέει ” Εδώ η Μαφία έβγαλε από τη μέση τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, θα έχει πρόβλημα με τον Πρόεδρο των φορτηγατζήδων”.
Ήταν κι ένας από τους λόγους που φτιάχτηκε αυτή η ταινία. Να ειπωθεί αυτή η φράση.
Στο δεύτερο μέρος της η ταινία του Σκορτζέζε παύει να είναι ένα ντοκυμαντέρ και γίνεται ταινία, όταν στην οθόνη συναντιούνται ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο στον ρόλο του Φρανκ Σίραν που στο μεταξύ έχει γίνει ένας λιγομίλητος και απόλυτα θανάσιμος εκτελεστής και τον Αλ Πατσίνο που ερμηνεύει τον Τζίμι Χόφα. Είναι μια συνάντηση των δυο αυτών μορφών του αμερικάνικου σινεμά που δημιούργησαν καινούργια ερμηνευτικά πρότυπα και μια συνάντηση που σίγουρα θα μείνει στην κινηματογραφική ιστορία. Είναι μια ελεγεία του Μάρτιν Σκορτζέζε σ` αυτούς τους δυο πρωταγωνιστές του Χόλυγουντ, μια ελεγεία στην κινηματογραγική φιλία των δυο μορφών που ερμηνεύουν, αλλά και καθώς ο Σκορτζέζε σκόπιμα εναρμοζίζει την κινηματογραφική πλοκή με την πραγματικότητα, είναι στην ουσία και ένας ύμνος στην αληθινή φιλία ανάμεσα στον ίδιο και στα δυο αυτά “ιερά τέρατα” της υποκριτικής τέχνης.
Είναι όμως περισσότερο ένας ύμνος στην πραγματική φιλία που συνέδεσε όλη αυτή τη μεγάλη κινηματογραφική παρέα όταν για πρώτη φορά- με την εξαίρεση του Αλ Πατσίνο που δεν συμμετείχε -συνατήθηκαν στους “Κακόφημους Δρόμους” που ήταν η βάση της καριέρας του ίδιου του Μάρτιν Σκοσρτζέζε, του Ρόμπερτ Ντε Νίρο και δίπλα σ` αυτούς ο Τζόε Πέσι και ο Χάρβευ Καιτέλ που επίσης εμφανίζονται στον Ιρλανδό.
Και ένας από τους λόγους για να δει κανείς τον Ιρλανδό είναι γιατί ίσως είναι και η τελευταία φορά που όλοι αυτοί συναντιούνται στην μεγάλη οθόνη.
Είναι και μια συνάντηση ανάμεσα στον Ντε Νίρο και στον Πατσίνο που οι φίλοι του κινηματογράφου την περίμεναν από τότε που οι δυο τους συναντήθηκαν στο Heat.
Οι δυο τους συνατήθηκαν αυτό τον καιρό σε εξώφυλλα περιοδικών όπως το GQ και σε πολλές τηλεοπτικές εκπομπές.
Είναι επίσης σχεδόν σίγουρο ότι σε λίγους μήνες θα συναντηθούν στην αίθουσα το Kodak Theatre ως υποψήφιοι για ένα ακόμη Όσκαρ.
Αντίπαλοι τους αυτή τη φορά δεν θα είναι η Μαφία και οι νόμοι της, αλλά ο Joker και ο Χοακίν Φίνιξ και ο νόμος της αλλαγής που θέλει τις παλιές γενιές όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου να δίνουντην θέση τους στις καινούργιες.
