Η ρωσική επίθεση στην Ουκρανία εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για την υπόλοιπη Ευρώπη και τον κόσμο

Ο ρωσικός στρατός εξαπέλυσε μια πολύπλευρη επίθεση σε πόλεις σε ολόκληρη την Ουκρανία, χθες, νωρίς το πρωί της Πέμπτης, αψηφώντας δυστυχώς μήνες διπλωματικών προσπαθειών των ΗΠΑ και των συμμάχων τους να αποτρέψουν την εισβολή και πυροδοτώντας τη μεγαλύτερη στρατιωτική κρίση στην ευρωπαϊκή ήπειρο από τον Ψυχρό Πόλεμο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν κατήγγειλε τις επιθέσεις ως «απρόκλητες και αδικαιολόγητες» και τόνισε ότι: «Η Ρωσία θα λογοδοτήσει στον κόσμο».

Εκρήξεις έπληξαν το Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας και άλλες μεγάλες πόλεις καθώς ηχούσαν οι σειρήνες αεροπορικής επιδρομής. Πύραυλοι κρουζ έπληξαν αεροδρόμια, στρατιωτικές αποθήκες και το αρχηγείο των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων στα ανατολικά της χώρας, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών της χώρας.  Τρόμος σκόρπισε παντού. Οικογένειες αποχωρίστηκαν με δάκρυα στα μάτια μην γνωρίζοντας όχι μόνο ποια θα είναι η αυριανή μέρα αλλά και η επόμενη στιγμή. 

Η μεγάλης κλίμακας στρατιωτική δράση ξεκίνησε αμέσως μετά την ανακοίνωση του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν για την έναρξη μιας «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» με στόχο την εκτέλεση μιας «αποστρατιωτικοποίησης» της Ουκρανίας, υποδηλώνοντας ότι η Μόσχα δεν σκόπευε να σταματήσει μέχρι να συνθηκολογήσουν οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας. Αυτό θα σήμαινε το τέλος της μετασοβιετικής ανεξαρτησίας της Ουκρανίας και των τριών δεκαετιών της ως νεοσύστατης δημοκρατίας, όπου οι μακροχρόνιοι σύμμαχοι του Πούτιν εξακολουθούν να κατέχουν έδρες στο κοινοβούλιο.

Στη δήλωσή του που ανακοίνωσε την εισβολή την Πέμπτη, ο Πούτιν προειδοποίησε για οποιεσδήποτε προσπάθειες αποτροπής των δυνάμεων της Μόσχας. «Όποιος προσπαθεί να παρέμβει μαζί μας, ή ακόμη περισσότερο, να δημιουργήσει απειλές για τη χώρα και τον λαό μας, πρέπει να γνωρίζει ότι η απάντηση της Ρωσίας θα είναι άμεση και θα σας οδηγήσει σε τέτοιες συνέπειες που δεν έχετε ξαναζήσει στην ιστορία σας. Είμαστε έτοιμοι για κάθε εξέλιξη» είπε χαρακτηριστικά.

Τώρα που ξεκίνησε η ρωσική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία, υπάρχουν διαφαινόμενοι φόβοι για τους κινδύνους για την υπόλοιπη Ευρώπη και τον κόσμο. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ και της Ευρώπης έχουν μετακινήσει στρατεύματα, ναυτικά πλοία και πολεμικά αεροσκάφη προς τα ανατολικά στην ήπειρο, κοντά στο σημείο όπου επιχειρεί ο ρωσικός στρατός, προκειμένου να αποτρέψουν την περαιτέρω επιθετικότητα του Πούτιν.Η Ουκρανία δεν είναι μέλος του Οργανισμού του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), αλλά συνορεύει με τέσσερα έθνη: την Πολωνία, τη Σλοβακία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία. Ο Μπάιντεν και άλλοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν δεσμευτεί να προστατεύσουν τα μέλη τους της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης στο πλαίσιο των αμοιβαίων αμυντικών δεσμεύσεων της συνθήκης του ΝΑΤΟ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αντιπαράθεση μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας, δύο εθνών που διοικούν τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο, δεν έχει σύγχρονο προηγούμενο. Ακόμη και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι στρατιωτικές δυνάμεις των εθνών δεν ήταν ποτέ τόσο κοντά σε μια ενεργό σύγκρουση. Η ασταθής κατάσταση και οι απρόβλεπτες συνέπειές της είναι ακριβώς ο λόγος που οι ηγέτες των ΗΠΑ και της Ευρώπης πέρασαν μήνες προσπαθώντας να αποτρέψουν τον πόλεμο.

 Παραμένει ασαφές πόσο μακριά είναι διατεθειμένες να φτάσουν οι ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία. Κατά τη διάρκεια μιας ταραχώδους, πικρής ομιλίας τη Δευτέρα, ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι «αναπαλλοτρίωτο μέρος της ιστορίας, του πολιτισμού και του πνευματικού χώρου της Ρωσίας». 

Ο Μπάιντεν ανέφερε σε δήλωσή του ότι :«Η Ρωσία είναι μόνη υπεύθυνη για τον θάνατο και την καταστροφή που θα φέρει αυτή η επίθεση και οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοι και οι εταίροι τους θα απαντήσουν με ενιαίο και αποφασιστικό τρόπο», ανέφερε ο Μπάιντεν σε δήλωσή του. 

Ώρες πριν από την έναρξη της εισβολής, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Ζελένσκι είπε σε μια ομιλία του ότι προσπάθησε να επικοινωνήσει με τον Πούτιν την Τετάρτη, αλλά αγνοήθηκε. «Είμαστε έτοιμοι να έχουμε συνομιλίες με οποιονδήποτε, συμπεριλαμβανομένου και εσάς, σε οποιαδήποτε μορφή, σε οποιαδήποτε πλατφόρμα», είπε ο Ζελένσκι σε ομιλία που απευθυνόταν στον ρωσικό λαό. «Ξέρω ότι δεν θα δείξουν τη διεύθυνσή μου στη ρωσική τηλεόραση, αλλά οι Ρώσοι πρέπει να τη δουν. Πρέπει να μάθουν την αλήθεια και η αλήθεια είναι ότι είναι καιρός να σταματήσουν τώρα, πριν να είναι πολύ αργά».

Καθώς οι ρωσικοί πύραυλοι έπεφταν βροχή στην Ουκρανία, ο Μπάιντεν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ζελένσκι και του είπε ότι οι ΗΠΑ σκόπευαν να παράσχουν υποστήριξη και βοήθεια στη χώρα του και τον λαό του. Γύρω στις 7 το πρωί στο Κίεβο, ο Ζελένσκι κήρυξε στρατιωτικό νόμο σε όλη την Ουκρανία και προέτρεψε τους πολίτες να μείνουν στα σπίτια τους και να παραμείνουν ψύχραιμοι. «Μην πανικοβάλλεσαι. Είμαστε δυνατοί. Είμαστε έτοιμοι για όλα», ανέφερε σε δήλωση.

«Το ερώτημα που πρέπει να κάνουν όλοι – εάν πρόκειται να είναι ένας πόλεμος μεγάλης κλίμακας, εάν υπάρχει ουκρανική αντίσταση και η σύγκρουση παρατείνεται σε εβδομάδες και μήνες – είναι εάν οι μάχες μπορούν να περιοριστούν στην Ουκρανία ή αν θα επεκταθούν στην υπόλοιπη Ευρώπη», είπε ο Τομ Γκράχαμ, πρώην κορυφαίος βοηθός του Προέδρου Τζορτζ Μπους στη Ρωσία και τώρα μέλος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.

Τους μήνες πριν από την εισβολή, η Ρωσία κάλεσε τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να αποσύρουν τις στρατιωτικές δυνάμεις από την ανατολική Ευρώπη και να υποσχεθούν να μην αποδεχτούν ποτέ την Ουκρανία στη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δημοσίευσε μάλιστα αυτές τις απαιτήσεις σε ένα ζευγάρι προσχέδια συνθηκών και προέτρεψε τους απεσταλμένους των ΗΠΑ να τις υπογράψουν κατά τις συνομιλίες τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο. Στην πραγματικότητα, οι συνθήκες θα επανασχεδιάζουν τον χάρτη της Ευρώπης, αναγνωρίζοντας τις διεκδικήσεις της Ρωσίας για σφαίρα επιρροής σε πολλές από τις χώρες στις οποίες κυριαρχούσε πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991. Οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ απέρριψαν αυτές τις απαιτήσεις ως μη αποδεκτές, ακόμη και να  συνεχίσουν τις συνομιλίες με τη Ρωσία σχετικά με την τοποθέτηση στρατευμάτων και οπλικών συστημάτων στην Ευρώπη.

Ανησυχητικό είναι ότι λίγες μέρες πριν την επίθεση, ο Πούτιν επέμεινε ότι δεν είχε σχέδια να εξαπολύσει εισβολή και η ουκρανική κυβέρνηση δεν φαινόταν να πιστεύει ότι η εισβολή επρόκειτο να συμβεί, παρόλο που οι Ρώσοι πρόσθεσαν επιπλέον στρατεύματα και μαχητικά αεροσκάφη, και αποθήκευσαν προμήθειες αίματος σε στρατιωτικά νοσοκομεία κοντά στα σύνορά της. 

Τη Δευτέρα ο Πούτιν αναγνώρισε δημόσια την ανεξαρτησία του Ντόνετσκ και του Λουχάνσκ, δύο αποσχισμένων περιοχών στην ανατολική Ουκρανία που ελέγχονται από αυτονομιστές που υποστηρίζονται από τη Μόσχα. Στη συνέχεια έδωσε εντολή στα ρωσικά στρατεύματα να καταλάβουν το έδαφος για «ειρηνευτικές λειτουργίες».

Αυτή η απόφαση ακύρωσε τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Μινσκ που υπογράφηκε μετά την παράνομη προσάρτηση του Πούτιν στη χερσόνησο της Μαύρης Θάλασσας της Κριμαίας στη νότια Ουκρανία το 2014. Από τότε έχει υποστηρίξει φιλορωσικές αυτονομιστικές πολιτοφυλακές σε πολλές πόλεις της ανατολικής Ουκρανίας. Η Ρωσία χρησιμοποίησε αυτές τις δυνάμεις για να σπείρει αταξία στη χώρα και να προσπαθήσει να αποκτήσει πολιτικό έλεγχο στο Κίεβο.

Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε αρχικά χρησιμοποιήσει διπλωματία με την ελπίδα να επιλύσει την κρίση. Όμως η συνεχής συσσώρευση ρωσικών δυνάμεων ώθησαν τις ΗΠΑ να χαράξουν πιο επιθετικές στρατηγικές για να αποτρέψουν τον Πούτιν. Τον περασμένο μήνα, ο Μπάιντεν έχει υπερδιπλασιάσει τον αριθμό των αμερικανικών χερσαίων στρατευμάτων στην Πολωνία, σε περίπου 9.000, και στη Ρουμανία, σε σχεδόν 2.000. Οι ΗΠΑ έχουν τώρα περισσότερους από 90.000 στρατιώτες στην ήπειρο, οι περισσότεροι από τους οποίους βρίσκονται εκτός της Ανατολικής Ευρώπης.

Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη επιβάλει οικονομικό κόστος στη Μόσχα, θεσπίζοντας ευρείες κυρώσεις που στοχεύουν Ρώσους ολιγάρχες και τράπεζες. Η Γερμανία είπε επίσης ότι σταμάτησε τη διαδικασία πιστοποίησης του επικερδούς αγωγού Nord Stream 2, ο οποίος έχει σχεδιαστεί για την άντληση φυσικού αερίου 750 μίλια από τη Ρωσία στη Γερμανία. Ο Μπάιντεν υποσχέθηκε ότι ένα πιο σαρωτικό πακέτο κυρώσεων θα τεθεί σε εφαρμογή την Πέμπτη μετά από συνομιλία με τους ηγέτες της G7.

Τώρα ο κόσμος εισέρχεται σε μια επικίνδυνη, απρόβλεπτη νέα φάση. «Πρόκειται για μια ευρωπαϊκή μεγάλη δύναμη που επιτίθεται στην πρωτεύουσα μιας άλλης κυρίαρχης ευρωπαϊκής χώρας», είπε ο Timothy Naftali, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και συγγραφέας του Ψυχρού Πολέμου του Χρουστσόφ: Η εσωτερική ιστορία ενός Αμερικανού αντιπάλου. «Αυτό είναι ένα γεγονός που θυμίζει περισσότερο τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο παρά τον Ψυχρό Πόλεμο».

Με στοιχεία από το ΤΙΜΕ.