Πυρετός στο Αίμα | To εκπληκτικό έργο του Kazan για το καταστροφικό προσωπείο μιας άκαμπτης κοινωνίας

Γράφει η Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

Μια από τις κορυφαίες ταινίες του ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτη και ηθοποιού με σημαντική καριέρα στο Χόλλυγουντ ήταν το Splendour in the Grass. 

O  Elia Kazan είχε ένα μοναδικό χάρισμα να αναδεικνύει ηθοποιούς καθώς είχε την ξεχωριστή ικανότητα να βγάζει στην επιφάνεια όχι μόνο το ταλέντο, αλλά και μέρος της ψυχής τους. Σε αυτό το έργο, όχι μόνο ανέδειξε τον πρωτοεμφανιζόμενο τότε Warren Beatty, αλλά κατάφερε να περάσει με επιτυχία το όραμά του για μια κοινωνία λιγότερη άκαμπτη και παγιδευμένη από τη σοβαροφάνεια. 

Το Splendor in the Grass του (1961) αφορά τα προβλήματα που αντιμετώπισαν δύο έφηβοι – Wilma Dean («Deanie») Loomis (Natalie Wood) και o Bud Stamper (Warren Beatty) – που ζούσαν στο Κάνσας στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Η σεξουαλική επιθυμία που είχε ο ένας για τον άλλον δεν έχει διέξοδο λόγω των άκαμπτων ηθών της εποχής. Αυτό  οδηγεί τη νεαρή, όμορφη Deanie σε απόπειρα αυτοκτονίας. Ενώ το συνολικό όραμα της ταινίας φαίνεται να βασίζεται σε μια ιστορία αγάπης της μεσαίας τάξης, αξίζει να σημειωθεί ότι η ταινία επικεντρώνεται στα ήθη, τις αξίες και τον τρόπο ζωής που είναι δυστυχώς στατικά και θανατηφόρα.  Επιπλέον, η ταινία εξετάζει την ψευδή μάσκας αξιοπρέπειας που υποβαθμίζει τα αληθινά ανθρώπινα συναισθήματα. Ο Kazan δήλωσε ότι οι γονείς (η κυρία Loomis που υποδύεται η Audrey Christie και ο Ace Stamper τον οποίο υποδεύεται ο Pat Hingle) αντιπροσωπεύουν εκείνους που “Δολοφόνησαν ένα σπάνιο και ωραίο πράγμα, δηλαδή τη ρομαντική αγάπη”.

Ο Εlia Kazan επισημαίνει ότι και οι δύο γονείς καταστρέφουν το ειδύλλιο των παιδιών τους στο “όνομα των αρετών του Αϊζενχάουερ”.

Παρόλο που η ταινία  διαδραματίζεται στα τέλη της δεκαετίας του 1920, εξετάζει σε βάθος την ηθική των μέσων του 20ού αιώνα επικρίνοντας την ακαμψία και το ψεύδος των συναφών αξιών της.

Ο Ace Stamper και η κυρία Loomis προσωποποιούν τις αξίες που διατηρεί ο Kazan για έρευνα. Το πρόβλημά του ως σκηνοθέτης είναι να κάνει και τους δύο γονείς ανθρώπους. Και οι δύο γονείς πιστεύουν ότι κάνουν το καλύτερο για τα παιδιά τους, ακόμη και όταν τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι συμβαίνει το αντίθετο. Για παράδειγμα, ο Kazan καταλαβαίνει ότι ο χαρακτήρας της μητέρας της Deanie αντιπροσωπεύει την αδυναμία να αλλάξει, να εξελιχθεί και να κατανοήσει τις ανθρώπινες σχέσεις. Η μητέρα πιστεύει ότι η Deanie πρέπει να παραμείνει παρθένα για να έχει ένα “προσόν” που θα μπορεί να ανταλλάξει ώστε να παντρευτεί έναν πλούσιο σύζυγο. Ωστόσο, ο Kazan δεν βάζει σαν στερεότυπο απλώς τη μητέρα ή τις απόψεις της. Η μητρική της ιδιότητα κρύβει την καταστροφική της φύση και εκεί βρίσκεται η δύναμη της ως χαρακτήρας. Το κοινό μπορεί να ταυτιστεί με την ανθρωπιά της ακόμα και όταν η φροντίδα της καταστρέφει την κόρη της και διατηρεί την οικογένειά της σε νηπιακό επίπεδο. Αρκεί να θυμηθούμε τη σκηνή στο τραπέζι με τη Loomis αφού ο Bud έχει διακόψει τη σχέση του με την Deanie. Η κοπέλα σέρνεται κάτω από τις σκάλες τυλιγμένη με μια ρόμπα. Εν τω μεταξύ, με ψευδώς αστείο τόνο οι γονείς της συζητούν για το γεύμα. Το γεύμα από ψητό βόειο κρέας και πουρέ πατάτας  αποτελεί μια τυπική κυριακάτικη βραδιά. Η νεαρή κοπέλα το απορρίπτει και αφήνεται στην τρέλα της. Η κυρία Loomies ενδιαφέρεται να θρέψει την κόρη της με φαγητό και μόνο, καλύπτοντας την προσωπικότητά της. Η τραγωδία της μητεράς είναι ότι δεν έχει τρόπο να θρέψει τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού της! Αντιθέτως, καταπνίγει τα φυσικά ανθρώπινα ένστικτα της κόρης της προκειμένου να προβάλει μια ψεύτικη ταυτότητα ως μη σεξουαλικό ον.

Αντίστοιχη συμπεριφορά έχει και ο πατέρας του Bud, όταν εκφράζει την επιθυμία του για την Deanie και τα σχέδιά του να γίνει αγρότης.  Εκείνος τον αγνοεί και τον ωθεί να παρακολουθήσει το Yale. Προειδοποιεί τον γιο του να μην μείνει έγκυος η Deanie, διαφορετικά θα πρέπει να την παντρευτεί και να καταστρέψει το μέλλον που έχει σχεδιαστεί για αυτόν. Επιπλέον, όταν ο Αce (πατέρας) έρχεται στο Υale όπου ο Bud αποτυγχάνει, δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι ο γιος του δεν ανήκει στο πανεπιστήμιο. 

Ας θυμηθούμε την σκηνή όπου ο Ace και ο Bud είναι στο Speakeasy.  Όπως και το κυριακάτικο δείπνο στο σπίτι της Loomis, η διάθεση στο Speakeasy είναι ψευδώς ξεκαρδιστική. Ο Ace επισημαίνει στον Bud ότι ένας μια από τους χορευτές μοιάζει με τον Deanie. Όταν ο Bud συμφωνεί, ο Ace προσφέρεται να πάρει το κορίτσι και αργότερα, την στέλνει στο δωμάτιο του Bud. Ο Ace δεν μπορεί να καταλάβει ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ των δύο γυναικών. To ότι μοιάζουν δεν σημαίνει ότι εκείνος θα έπρεπε να νιώθει το ίδιο και για τις δύο. Όπως ακριβώς συμβαίνει  και με την κυρία Loomies, ο Ace δεν μπορεί ούτε να διατηρήσει τις συναισθηματικές ανάγκες του γιου του ούτε να τον αφήσει να φύγει. Έχει δημιουργήσει μια παγίδα για τον Bud η οποία οδηγεί την αγαπημένη του σε απόπειρα αυτοκτονίας. 

Μέρος της δύναμης του Splendor in the Grass σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο ο Kazan αναπτύσσει τους χαρακτήρες των γονέων. Ενώ μας απωθούν, την ίδια στιγμή μας κάνει να τους συμπαθούμε. Επιβάλλουν αυστηρά τα ήθη που έχουν μάθει και προσπαθούν να τα μεταδώσουν στα παιδιά τους. Τους καταλαβαίνουμε ακόμη και όταν απορρίπτουμε τις πεποιθήσεις τους. 

 Η ζωή του νεαρού αλλάζει όταν -μετά το κραχ- ο πατέρας του καταστρέφεται οικονομικά και χάνει όλη την περιουσία του. Η Deanie μένει στην ψυχιατρική κλινική για χρόνια. Και ο καιρός περνάει.

Στο τέλος της ταινίας, η αλλαγή της Deanie είναι σημαντική. Όταν φεύγει από το ψυχιατρείο, την βλέπουμε να πλαισιώνεται από την πόρτα του γραφείου του αναλυτή της. Η πόρτα αποκαλύπτει τη σοβαρά περιορισμένη ζωή της. Όταν ακούμε τον γιατρό της να της λέει ότι δεν μπορεί να έχει μια αληθινή ζωή μέχρι να πάει να δει τον Bud, βλέπουμε ότι συνειδητοποιεί ότι πρέπει να κατανοήσει και να αποδεχτεί τα συναισθήματά της προτού προχωρήσει. Παρόλο που η Deanie και ο Bud συνειδητοποιούν ότι εξακολουθούν να αγαπούν ο ένας τον άλλον, αποχαιρετιούνται και επιστρέφουν στη νέα τους ζωή.

Το οικονομικό κραχ και ο καιρός που πέρασε τα έχει αλλάξει όλα. Ο Bud δεν είναι πια ο λαμπερός νεαρός που ερωτεύτηκε. Έχει μετατραπεί σ` ένα αγρότη, που ζει από τα χωράφια του, παντρεμένος με μιαν άχρωμη γυναίκα έχει παιδιά και είναι συμβιβασμένος με μια μέτρια ζωή. Είναι ένας άλλος άνθρωπος. Και όχι αυτός που ερωτεύτηκε. Μια μεγάλη διάψευση.

 Ο δρόμος ανοίγει πριν από την Deanie υποδεικνύοντάς της ότι θα ενώσει τα διάφορα νήματα της ζωής της και θα προχωρήσει. Ο Kazan, έχει σχολιάσει ότι αυτό ήταν “πιο ώριμο τέλος” που θα μπορούσε να έχει δημιουργήσει.

Η ταινία του Καζάν αποκαλύπτει τα ελαττώματα που υπήρχαν στο σύστημα πεποιθήσεών στις ΗΠΑ.

Η χρήση του κινηματογραφικού ρεαλισμού από τον Καζάν, οι μακρινές λήψεις και τα κοντινά πλάνα δημιουργούν μια οικεία ματιά στα προβλήματα της κοινωνίας. Η ιστορία του για την τραγική αγάπη ενός νεαρού ζευγαριού παρέχει ένα μέσο για να εξετάσουμε αυτά τα προβλήματα και να οδηγηθούμε σε μια πιθανή λύση. Είναι το όραμα του Kazan για έναν κόσμο που θα συνεχιστεί χωρίς άκαμπτες αξίες που συντρίπτουν τις ζωές μας.