Bad Bunny: 10 + 1 easter eggs που αποδεικνύουν ακόμα περισσότερο τη σημασία του σόου του στο Super Bowl
Aπό την πολιτική σημασία του φορέματος της Lady Gaga έως τη φωνή της Σέλια Κρους, τo κυνήγι των κρυμμένων συμβολισμών και η τεράστια σημασία που έχει αυτό που συνέβη την Κυριακή τη νύχτα για τη μουσική και τον πολιτισμό.
Από αλλού το περιμέναμε από αλλού ήρθε: Στην έναρξη του φετινού Super Bowl οι Green Day αυτολογοκρίθηκαν, με δυσκολία είναι η αλήθεια αφού μισή λέξη που αρχίζει από F ψιλοβγήκε από τα σφιγμένα δόντια του Μπίλι Τζο Άρμστρονγκ, ο οποίος συνήθως λέει πολλά γαλλικά για τον Τραμπ στις συναυλίες τους. Και καλά έκαναν εδώ που τα λέμε, αφού τελικά η προσέγγιση αγάπης και συμπερίληψης του Bad Bunny στο ημίχρονο του Super Bowl γιορτάζοντας την πολύ-πολιτισμικότητα της χώρας απέναντι στη λαίλαπα ρατσισμού και μίσους που σαρώνει αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ, είναι πολύ πιο αποτελεσματική.
Εδώ να σημειώσουμε πως οι καλλιτέχνες που εμφανίζονται στο Halftime Show παίρνουν σαφή οδηγία να μην κάνουν πολιτικές δηλώσεις κατά τη διάρκεια της εμφάνισής τους. Με την επίθεση που Bad Bunny δέχτηκε από τους Τραμπικούς (τα σόσιαλ ορκίζονται ότι φορούσε αλεξίσφαιρο γιλέκο και στο Super Bowl αλλά και στα Grammy) που δεν μπορούν ακόμα να χωνέψουν το γεγονός ότι ένας καλλιτέχνης με ισπανόφωνη δισκογραφία επιλέχτηκε ως headliner, oι fans αναρωτιόντουσαν πόσο μακριά θα πήγαινε σε επίπεδο πολιτικού σχολίου. Ο Bad Bunny δεν τους απογοήτευσε.
«Ονομάζομαι Μπενίτο Αντόνιο Μαρτίνες Οκάσιο», είπε δυνατά και περήφανα στην κάμερα, «και ακούτε μουσική από το Πουέρτο Ρίκο». Ο Bad Bunny στο 1ο δευτερόλεπτο του σώου του στο super bowl «αποποιήθηκε» το αγγλικό του ψευδώνυμο το οποίο μάλλον τον βοήθησε να γίνει γνωστός περισσότερο από το αν συστηνόταν, όταν ξεκίνησε την καριέρα του, με το όνομά του. Και συστήνεται ξανά στον πλανήτη με τον αληθινό του εαυτό.
Mέχρι σήμερα ένας ισπανόφωνος μουσικός, για να κάνει mainstream καριέρα στις ΗΠΑ και συνεπώς και στον υπόλοιπο πλανήτη, δηλαδή crossover, έπρεπε να το γυρίσει σε αγγλόφωνο στίχο. Αυτό τον δρόμο ακολούθησαν μέχρι τώρα μέσα στις δεκαετίες megastar όπως η Γκλόρια Εστέφαν στα 80ς, ο Ρίκι Μάρτιν στα 90’ς, ο Μαρκ Άντονι και ο Ενρίκε Ιγκλέσιας στα 00’ς. Οι οποίοι, αν συνέχιζαν να τραγουδούν στα ισπανικά θα είχαν μια καταπληκτική μεν καριέρα στον τόπο τους και στο ισπανόφωνο κοινό και κανά δυό χιτ, αλλά θα έμεναν εκεί. Δεν είναι μόνο ότι ο πλέον υπεραστέρας Bad Bunny είναι ο πρώτος ισπανόφωνος τραγουδιστής που τραγουδάει εξ ολοκλήρου στα ισπανικά στο Super Bowl, στη γλώσσα που το 20% του πληθυσμού των ΗΠΑ αυτή τη στιγμή φοβάται να μιλήσει δημοσίως μήπως και απαχθεί από τον ICE.
Το σώου ήταν γεμάτο συμβολισμούς και κάθε αφυπνιστική στιγμή και σκηνή της μεγαλειώδους παράστασής του χτύπαγε καίρια πολιτικά και κοινωνικά θέματα. Μουσικά δε, ακόμα και αν το στιλ του Bad Bunny δεν είναι του γούστου κάποιου, αναμφίβολα αυτό που έκανε ήταν τεράστιο.
Διαβάστε επίσης
Πολύ πετυχημένος πλέον ήδη, ο Bad Bunny δίνει πέρσι στο κοινό τον τελευταίο του δίσκο «Debi Tirar Mas Fotos», αυτόν που κέρδισε το Grammy για το καλύτερο άλμπουμ της χρονιάς και το πρώτο ισπανόφωνο άλμπουμ που κατάφερε κάτι τέτοιο. Σε αυτό, κάνει ένα ακόμα μεγαλύτερο από το προηγούμενο άλμπουμ του βήμα: ενσωματώνει πολύ περισσότερο και πιο έντονα στη ρεγκετόν την ιστορία της λάτιν μουσικής, τα είδη που άκουγε σπίτι του μεγαλώνοντας, όπως salsa, plena, bomba, jibaro, bachata, και ξανασυστήνει σε ένα νεαρής ηλικίας κοινό τη μουσική των γονιών και των παππούδων τους, αφήνοντας πίσω του σιγά σιγά το auto tune και τις ανασφάλειές του όταν τραγουδάει.
Η salsa της δεκαετίας του 70 (salsa brava ή dura, δηλαδή σκληροπυρηνική) των Πορτορικάνων μεταναστών στη Νέα Υόρκη, γίνεται ξανά relevant μέσα από το sample του «Un Verano En Nueva York» των Grand Combo de Puerto Rico που πρωτο-τραγούδησε ο Άντι Μοντανιές το 1975, και ο Bad Bunny χρησιμοποίησε στο δικό του «NuevaYol» (έτσι προφέρουν οι Πορτορικάνοι τη Νέα Υόρκη).
Το ομώνυμο τραγούδι του άλμπουμ «DtMF» και το «Café con Ron» είναι καθαρή plena, η παραδοσιακή αφρο-πορτορικάνικη μουσική του νησιού του και κάπως έτσι πάει όλο το άλμπουμ. Όμως, έχει μέσα και κάτι εντελώς νέο. Ο Bad Bunny (συν)γράφει το «Baile Inolvidable» και μας δίνει μια καθαρόαιμη salsa dura που χρόνια -πολλά χρόνια- είχαμε να ακούσουμε παρόμοια.
H αναγέννηση της salsa συμβαίνει τώρα και μια νέα γενιά που μεγάλωσε με trap κάθισε να την ακούσει. Με τον Bad Bunny να βρίσκεται στο Νο1 του Spotify με ένα ζαλιστικό νούμερο σε στριμαρίσματα και τον πλανήτη να έχει κάνει pause στα πάντα και να ασχολείται από την Κυριακή του βράδυ μαζί του, ο Mπενίτο έχει πολλά πλέον να σκεφτεί για το πώς θα συνεχίσει μουσικά.
Oι Πορτορικάνοι ξαναβρίσκουν όχι μόνο την χαμένη τους salsa, αλλά και τη θαμμένη πολιτιστική τους ταυτότητα. Η εμφάνισή του στο Super Bowl ήταν γεμάτη συμβολισμούς και αναφορές. Κι αν το παιδάκι που κοιμάται στις 4 καρέκλες στο γάμο, οι φυτείες με τα ζαχαροκάλαμα και τους κολίγους και οι εναερίτες στους στύλους του ηλεκτρικού ήταν προφανές τι θέλουν να πουν, το σώου ήταν ακόμα γεμάτο μικρές στιγμές λατινοαμερικάνικης κουλτούρας και ιστορίας που δεν γίνονται αντιληπτές αμέσως. Εδώ 10 +1 (μόνο) από αυτές:
1.Την ώρα που ο Bad Bunny βγαίνει από τo σπιτάκι ακούγεται για δευτερόλεπτα η Σέλια Κρους (στο κομμάτι «Quimbara» του 1974). Ήταν η φωνή της που σφράγισε τη salsa στη θρυλική συναυλία των Fania All Stars στο Yankee Stadium τον Αύγουστο του 1973, το βράδυ που η salsa βγήκε από τις γειτονιές του Μπρονξ και αναδείχθηκε σε παγκόσμιο φαινόμενο.
2. To σπιτάκι αυτό μέσα στο οποίο ο Bad Bunny πέφτει ονομάζεται «Casita», και είναι σύμβολο για το Πουέρτο Ρίκο. Η φτηνή λύση της casita εξυπηρετούσε τις βασικές ανάγκες μιας οικογένειας και χτιζόταν αρχικά στις haciendas, για να στεγάσει τους εργάτες με τις οικογένειές τους, δημιουργώντας μικρές, στενά συνδεδεμένες κοινότητες. Συναντάται πλέον στην ύπαιθρο αλλά και στις πόλεις σε όλο το νησί.
3. Το φόρεμα που η Lady Gaga φόρεσε στο σώου είναι η απόχρωση «Azul Celeste» (ουράνιο γαλάζιο) της αρχικής σημαίας του Πουέρτο Ρίκο του 1895. H σημαία αυτή απαγορεύτηκε (από τις ΗΠΑ) το 1948 με το λεγόμενο Gag Law, με ποινή φυλάκισης 10 ετών. Η απαγόρευση ανακλήθηκε επισήμως το 1957 και το ανοιχτό γαλάζιο της αρχικής σημαίας έγινε σκούρο μπλε, ίδιο με της σημαίας των ΗΠΑ -μάλλον για να είναι ξεκάθαρο πως το Πουέρτο Ρίκο είναι έδαφός της. Το 1995, η κυβέρνηση του Πουέρτο Ρίκο επανέφερε στη σημαία το γαλάζιο για να καταλήξει τελικά το 2002 σε μια απόχρωση ανάμεσα στα δύο μπλε. Με τον καιρό οι διαφορετικές αποχρώσεις του μπλε συνδέθηκαν με πολιτικές ιδεολογίες: οι υποστηρικτές της ανεξαρτησίας προτιμούν το ανοιχτό γαλάζιο, ενώ οι υποστηρικτές της πολιτειοποίησης του νησιού συνήθως προτιμούν το πιο σκούρο μπλε. Η ανοιχτή γαλάζια είναι αυτή που ο Bad Bunny κράτησε στο σώου στη σκηνή με τους εναερίτες. Έδαφος των ΗΠΑ μεν, βοήθεια καμία όμως μετά τον καταστροφικό τυφώνα που διέλυσε την υποδομή του ηλεκτρικού δικτύου.
4. Το φόρεμα της Lady Gaga σχεδίασε ο Δομινικάνικης καταγωγής σχεδιαστής Ραούλ Λόπες ή αλλιώς Luar με το κόψιμο του ντεκολτέ και τις ραφές στις πιέτες να παραπέμπουν επίσης στο σχήμα της σημαίας του Πουέρτο Ρίκο, ενώ το κατακόκκινο κορσάζ της φτιάχτηκε με το επίσημο λουλούδι του Πουέρτο Ρίκο, το flor de Maga (τι ειρωνεία…).
5. Η κυρία που σέρβιρε τον Bad Bunny σφηνάκι στο σκηνικό της πορτορικάνικης γειτονιάς στη Ν. Υόρκη, είναι η Tονίτα από το Brooklyn, μια εμβληματική φιγούρα του Williamsburg εδώ και πάνω από 50 χρόνια, όχι μόνο για τα εξτράβαγκαντ δαχτυλίδια της, αλλά επειδή το Caribbean Social Club της παραμένει σημείο συνάντησης για Πορτορικάνους και Λατίνους στη Νέα Υόρκη αντιστεκόμενο στο gentrification της γειτονιάς.
6. Το βατραχάκι μασκότ του άλμπουμ αλλά και του σώου (εμφανίστηκε ως καρτούν πριν το κομμάτι Monaco στο 4.30) είναι το coquí (κοκί) ένα βατραχάκι ανεπίσημο εθνικό σύμβολο του Πουέρτο Ρίκο. Ο ήχος που βγάζει τις νύχτες, ένα επαναλαμβανόμενο «co-quí», είναι το soundtrack του νησιού.
7. Kι αν θαυμάσατε τις χορευτικές κινήσεις του Μπενίτο στο ρεγκετόν όσο η κάμερα τον ακουθούσε, όσα η κάμερα δεν τράβηξε, αλλά τράβηξαν οι θεατές, ήταν πολύ πιο αποκαλυπτικά. Καθώς η Lady Gaga τραγουδάει και ο Bad Bunny αλλάζει σακάκι σε μια γωνιά, τον βλέπουμε να χορεύει συγκλονιστικά καλύτερη και αυθόρμητη salsa μόνος του.
@marca.en BAD BUNNY LOVING LADY GAGA’S PERFORMANCE 🥹👏🏽 During the Super Bowl LX halftime show, as Lady Gaga took the stage as a surprise guest, Bad Bunny was seen dancing and enjoying her part before jumping back in to perform with her. 🌴🎶 ##BadBunny##LadyGaga##SuperBowlLX##HalftimeShow##ViralMoment ♬ sonido original – MARCA in English 🇺🇸
8. Οι δύο μποξέρ που εμφανίστηκαν στην αρχή του σώου είναι ο Πορτορικάνος Σάντερ Σάγιας, ο νεότερος παγκόσμιος πρωταθλητής στην πυγμαχία αυτή τη στιγμή, και ο Μεξικανός Εμιλιάνο Βάργκας, κάτοχος του αήττητου ρεκόρ 16 συνεχόμενων νικών. Μια νύξη στην ιστορική αντιπαλότητα Πουέρτο Ρίκο και Μεξικού στο ρινγκ και την παράδοση της λατινικής Αμερικής στο μποξ.
9. Η Lady Gaga τραγούδησε πάνω σε ένα αντίγραφο οροφής κτηρίου του Castillo San Felipe del Morrο, το φρούριο που οι Ισπανοί έχτισαν τον 16ο αιώνα στην ακτή του San Juan. Σήμερα το El Morro έχει κηρυχθεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.
10. Καθώς ακούμε το «Tití Me Preguntó», ο Bad Bunny σταματάει γρήγορα σε ένα καροτσάκι με Coco Frio και σε ένα ξύλινο καροτσάκι με Piraguas. Ο χυμός καρύδας και ο τριμμένος πάγος με σιρόπι τροπικών φρούτων βρίσκονται σε όλα τα στενάκια και τις παραλίες της Λατινικής Αμερικής, ενώ στις πλατείες συναντά κανείς γηραιούς κυρίους προσηλωμένους στο παιχνίδι του ντόμινο. Οι κυρίες με το μανικιούρ είναι σαφής αναφορά όχι μόνο στις δουλειές που οι λατίνες κάνουν στις ΗΠΑ, αλλά και στην βιομηχανία της ομορφιάς όπου οι λατίνες πρωταγωνιστούν.
+1. Και ένα hint που δεν ήταν καθόλου αυτό που όλοι νόμιζαν (και όχι δεν μιλάμε για το παιδάκι που του έδωσε το Grammy ή το νούμερο 64 στη μπλούζα του). Ψάχνοντας να βρουν ακόμα περισσότερα κρυμμένα νοήματα, οι fans υποστήριξαν πως το καροτσάκι με τα τάκος που εμφανίζεται ως Villa’s tacos στην πρώτη σκηνή, αναφερόταν στον Pancho Villa, τον μοναδικό άνθρωπο που εισέβαλε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τελικά το Villa’s Tacos είναι η taqueria που ο Βίκτορ Βίγια άνοιξε αρχικά στην αυλή του σπιτιού της γιαγιάς του στο Highland Park.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Το χαστούκι, το οποίο ο Τραμπ ισχυρίστηκε την επομένη του σώου πως ο Μπενίτο έριξε στις ΗΠΑ, έπεσε όντως και ήταν ηχηρό. Για πρώτη φορά στη ζωή του ο Τραμπ ήταν ακριβής, αν και κάτι άλλο εννοούσε προφανώς και κάτι άλλο κατάλαβε από αυτό που είδε. Μουσικά, το σώου του Bad Bunny άλλαξε τους όρους που προσδιορίζουν την mainstream επιτυχία. Και η νέα γενιά Λατίνων δεν θα μεγαλώσει με το αίσθημα πως πρέπει να κρύψει τη γλώσσα και τον πολιτισμό της για να γίνει αποδεκτή. Αυτό είναι το πραγματικό χαστούκι.
