Οι χειρώνακτες της κρίσης (Part One)

Photo: art project από κερί του Wendy Titmus Όταν οι αγελάδες ήταν παχιές και το γάλα έρεε άφθονο ξεχειλίζοντας τις καρδάρες της ματαιοδοξίας μας, όταν οι πιστωτικές μας κάρτες φρόντιζαν να είναι πάντα γεμάτο το κέρας της Αμάλθειας με κάθε λογής σύμβολα επίπλαστου status quo, όταν τα ταξιδιωτικά μας άλμπουμ ανανεώνονταν με φωτογραφίες αντάξιες τουλάχιστον του Traveler, το «hand-made” ταυτιζόταν είτε με τα τουριστικά σουβενίρ για Αμερικανάκια είτε με τα… απεχθή (ή επαχθή;) σεμεδάκια που μας φόρτωνε η γιαγιά μας.  «Χειροποίητο», «χειροτεχνίες» ή, ακόμη χειρότερα, «χειρωνακτικά επαγγέλματα»… Άουτς! Λέξεις, φράσεις-καρφίτσες που απειλούσαν να σπάσουν τη ροζ φούσκα της ψευδεπίγραφης ευτυχίας μας. Τα έργα χειρός θύμιζαν ακριβώς αυτό που θέλαμε να ξεχάσουμε: τον παλιό μας εαυτό, αυτόν που χρειαζόταν να κοπιάσει για να απολαύσει, αυτόν που για να αποκτήσει, έπρεπε να καταθέσει ψυχή, όταν το μόνο που θέλαμε ήταν να καταθέτουμε χρήμα. Ποιος ήθελε να θυμάται τον παλιό του εαυτό όταν στις βιτρίνες των μαγαζιών το νέο του είδωλο τον τύφλωνε με τη λάμψη της ματαιοδοξίας; Ποιος ήθελε να στείλει το παιδί του μαθητευόμενο μάστορα, τη στιγμή που τα πανεπιστημιακά πτυχία αποσυνδέθηκαν από τη γνώση για να ταυτιστούν με την οικονομική και κοινωνική καταξίωση;  Μέχρι που οι αγελάδες από τροφαντές Ολλανδέζες έγιναν αποστεωμένες Ινδές και το κέρας της Αμάλθειας απέμεινε ένα ξερό, κούφιο κέρατο στο κεφάλι μας, να μας θυμίζει πως διαπράξαμε την πιο αναίσχυντη μοιχεία, με θύμα τον ίδιο μας τον εαυτό. Η φούσκα είχε σκάσει και εμείς προσγειωθήκαμε χωρίς αλεξίπτωτο στο ανώμαλο έδαφος της νέας πραγματικότητας. Σαστισμένες οι γυναίκες, κατέβηκαν από τα 12ποντα της δυναμικής εργαζόμενης για να χωθούν άρον άρον στις άκομψες παντόφλες του επαγγέλματος «οικιακά». Ευνουχισμένοι οι άντρες, που αναγκάστηκαν να αποσυνδέσουν τον φαλλό τους από τα κυβικά του αυτοκινήτου και το φουσκωμένο πορτοφόλι τους. Άντρες και γυναίκες μαζί κλήθηκαν να επαναπροσδιορίσουν αξίες, να επινοήσουν νέους τρόπους επιβίωσης και να ανακαλύψουν εκ νέου την έννοια «ελεύθερος χρόνος». Με θρονιασμένη την οικονομική κρίση στους καναπέδες της άλλοτε κραταιάς Ευρώπης και το παγκόσμιο καπιταλιστικό μοντέλο να ψυχορραγεί στη ΜΕΘ της οικονομίας, το «μάθε τέχνη κι άσ’ τηνε» ξαφνικά απέκτησε νόημα. Η επιστροφή σε προκαπιταλιστικά μοντέλα εργασίας, τότε που το προϊόν έφερε ονοματεπώνυμο και ο καταναλωτής διατηρούσε προσωπική επαφή με τον παραγωγό-κατασκευαστή, για πολλούς από εμάς έμοιαζε πλέον μονόδρομος. Η τάση της επιστροφής στο χειροποίητο, είτε αυτό λειτουργεί ως αγχολυτικό είτε ως νέος τρόπος επιβίωσης, αφορά όχι μόνο την Ελλάδα. Μια παγκόσμια τάση που τείνει να γίνει φαινόμενο, άξιο κοινωνιολογικής και οικονομικής μελέτης. Δεν είναι τυχαίο που το διαδίκτυο επενδύει όλο και περισσότερο σε αυτό: χιλιάδες τα blogs, τα sites και τα βίντεο που θέλουν να μας μυήσουν στα μυστικά του Do It Yourself, είτε αυτό αφορά τη μετατροπή ενός πλαστικού μπουκαλιού σε μοντέρνο φωτιστικό με στόχο την ηθική ικανοποίηση που προσφέρει η χαρά της προσωπικής δημιουργίας είτε αφορά την καλλιέργεια ενός νέου βοτάνου με στόχο τον βιοπορισμό.

Παρακάτω θα βρείτε μερικούς τύπους νέων χειρωνακτών. Μη βιαστείτε όμως να βγάλετε συμπεράσματα. Μπορείτε να χαμογελάσετε, αλλά μην ξεχνάτε πως ακολουθεί και το 2ο Μέρος, με τα success stories (ή ελληνιστί, τα χρυσά παραδείγματα), που ίσως σας εμπνεύσουν για να λύσετε τα χέρια σας. Γι’ αυτό, παραμείνετε συντονισμένοι με το Klik.gr. 

Γκοτζιμπέρηδες Οι αγρότες νέας εσοδείας Σαφώς διαφοροποιημένοι από τους ερασιτέχνες χειρώνακτες, καθώς δεν ψάχνουν απλώς τρόπους αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου, αλλά επενδύουν όλο το διαθέσιμο χρόνο τους σε έναν νέο τρόπο διαβίωσης και επιβίωσης. Το ξεχασμένο κτηματάκι στο χωριό έγινε η νέα γη της επαγγελίας. Βιολογικές καλλιέργειες και νέα, μη παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα, άρχισαν να ευδοκιμούν στις φαντασιώσεις κέρδους επίδοξων αγροτών, που άφησαν κάτω το ποντίκι του pc για να πιάσουν την τσάπα και τη φρέζα. Με τα αρωματικά βότανα και τα super foods σε πρώτη ζήτηση, το ελληνικό αγροτικό τοπίο ντύθηκε με την εσάνς της Aix-en-Provence και το εξωτικό άρωμα της Ασίας. Τα μίντια πια είναι γεμάτα με κάθε λογής πληροφορίες για εναλλακτικές καλλιέργειες, νέα προσοδοφόρα αγροτικά προϊόντα, «χρυσές» επιδοτήσεις, επενδυτικά πλάνα και πιστοποιήσεις. Στο καφενείο του χωριού, δεν μιλάνε πια για δάκους, μουχρίτσες και βαμβάκια, αλλά για γκότζι μπέρι, λίντσι, αβοκάντο, ιπποφαές, μύρτιλα και λεβάντες. 

Bracelet-maniacs Οι φωμπιζούδες χειρός  «Φτιάξε κι εσύ ένα βραχιολάκι, μπορείς». Αυτό φαίνεται να είναι το motto των απανταχού άνεργων ή άεργων γυναικών, που ανακαλύπτουν τη χαρά του χειροποιείν παίζοντας με χάντρες και κλωστές. Στενάζουν τα στενά της Κολοκοτρώνη και της Πραξιτέλους από νεόκοπες crafters, τρίβουν τα χέρια τους οι χαντρέμποροι, ενώ ένα νέο είδος καταστήματος ανθεί σε κάθε γειτονιά, το «Χαντράδικο». Και αν δεν έχουν να επενδύσουν σε χάντρες, κανένα πρόβλημα. Τα παξιμάδια του υδραυλικού να’ ναι καλά (οι βραχιολούδες μπορούν να φτιάξουν βραχιόλι ακόμη και από χοντρό μακαρονάκι). Όσο για τα κέρδη, αμφίβολα. Μπορεί το διαδίκτυο να ευνοεί τις πωλήσεις (μαζί και το παράνομο κέρδος), πλασάροντας το hand-made προϊόν μέσα από fb σελίδες και e-shops, παράλληλα όμως είναι τόσο μεγάλη η πίτα των χειροποίητων κοσμημάτων, που δύσκολα κανείς μπορεί να κερδίσει ένα κομμάτι της. Σοβαροί διεκδικητές είναι μόνο εκείνοι που διαθέτουν ταλέντο αλλά και επαγγελματική ευσυνειδησία. Οι υπόλοιποι, στη συγκεκριμένη περίπτωση οι υπόλοιπες, μένουν να γλείφουν απλώς τα ψίχουλα της πίτας και να φαντασιώνουν ότι τα likes και τα «μπράβο, γεια στα χέρια σου» θα εξαργυρωθούν κάποτε σε χρυσές παραγγελίες.

Παντοφλούδες Το κίνημα της Σαγιονάρας Ναι, είναι τόσο πολλές, που σε λίγο θα κατεβάσουν υποψηφιότητα και στις εκλογές. Πρόκειται για εποχική απασχόληση, λόγω της φύσης του υποδήματος, αν και δεν λείπουν οι περιπτώσεις εκείνες που «επιχειρούν» και κατά τη διάρκεια του χειμώνα, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον τους σε μπαλαρίνες και γαλότσες. Να διευκρινίσουμε πως δεν είναι υποδηματοποιοί, απλώς επιχειρούν εικαστικές παρεμβάσεις σε έτοιμες κοινότοπες σαγιονάρες-σανδάλια. Το αποτέλεσμα; Στη συντριπτική τους πλειονότητα οι εικαστικές παρεμβάσεις καταλήγουν σε σουρεαλιστικά κατασκευάσματα που κάνουν τα ποδαράκια μας να μοιάζουν με κινούμενες κουδουνίστρες ή χριστουγεννιάτικες συσκευασίες δώρου, καθώς οι συμπαθείς παντοφλούδες έχουν μια εμμονή με τα κουδουνάκια και τα φιογκάκια. 

Happy Bakers Οι ροζ φουρνάρισσες …ή αλλιώς «οι καπκεϊκούδες», γιατί από το cupcake κι ύστερα, πήραν οι φούρνοι φωτιά. Το φρούτο του cupcake είναι αμερικάνικο, λατρεύει το ροζ και συνδυάζεται τέλεια με εικόνες βιτάμ οικογενειακής ευτυχίας, από γυναίκες που σε μια επόμενη ζωή θα ήθελαν να ζουν στον παράδεισο των Στέπφορντ (βλ. Stepford Wives). Τα cupcakes εκφράζουν την γλυκερή πεμπτουσία της μέσης Αμερικανίδας νοικοκυράς, που πίνει νερό στο όνομα της πλέον διάσημης πολυτεχνίτισσας, της Μάρθα Στιούαρτ. Παρά τη γλύκα τους όμως, η αλήθεια είναι πικρή: τα cupcakes συγκινούν περισσότερο οπτικά παρά γευστικά. Οι καπκεκίτσες λοιπόν -αφού γέμισαν γενέθλια, βαφτίσεις και γάμους με μικροσκοπικά παστέλ λοφάκια- συνειδητοποίησαν πως αν ήθελαν να επιβιώσουν (το ίδιο γλυκά όπως ξεκίνησαν), θα έπρεπε να απλώσουν τα γλάσα τους λίγο πιο πέρα από τα μπιρμπιλωτά γλυκάκια. Έτσι γεννήθηκαν οι σύγχρονες bakers. Ναι, bakers, καλά διαβάσατε. Έτσι έχουν βαφτιστεί, γιατί έτσι απαιτεί η τάση: χειροποίητο μεν, ξενόγλωσσο δε. Γιατί φουρνίζουν και ξεφουρνίζουν όλη μέρα μπισκότα, κουλουράκια, κέικ, παντεσπάνια και γενικώς κάθε είδους γλυκό που δεν απαιτεί γνώσεις ζαχαροπλαστικής. Μια δοκιμασμένη συνταγή, ένα ισχυρό μίξερ κι ένας φούρνος φτάνουν για να βγάλετε τη φουρνάρισσα που κρύβετε μέσα σας. 

Σερφούληδες-Σεφούληδες Οι μάγειροι του διαδικτύου Σερφάρουν ολημερίς στα κύματα του διαδικτύου, και πιο συγκεκριμένα στο instagram και στο facebook, αφού εκεί ανοίγεται νέο πεδίον δόξης λαμπρόν για τους επίδοξους σεφ. Μια απλή μακαρονάδα με κιμά γίνεται το νέο έργο τέχνης, άξιο να απαθανατιστεί με το κινητό ή το tablet, να ανέβει στη στιγμή στο διαδίκτυο και να κερδίσει σε λίγη μόλις ώρα τον Χρυσό Σκούφο των likes. Καμία σημασία δεν έχει που το γαστρονομικό εγχείρημα δεν θα δοκιμαστεί. Ο στόχος είναι να φωτογραφηθεί, γιατί τον διαδικτυακό σεφ δεν τον απασχολεί η γεύση αλλά η εικόνα. Η νέα εικονική πραγματικότητα απαιτεί και εικονικά φαγητά. Άλλωστε, το motto των διαδικτυακών μαγείρων δεν είναι άλλο από το «Μια εικόνα, χίλιες λέξεις». Το γεγονός ότι κανένας μάγειρας δεν έθρεψε ποτέ κανέναν ούτε με λέξεις ούτε με εικόνες παραμένει μια τόση δα, ασήμαντη λεπτομέρεια στην ιντερνετική εποχή. Ακόμη κι αν εσείς δεν μπορείτε να την χωνέψετε, θα το κάνει για εσάς η τεράστια κρεατομηχανή του διαδικτύου.