Όταν οι Lumiere Brothers «γεννούσαν» τον κινηματογράφο

Με την τεχνολογία να αποτελεί σήμερα το «άλλο μας μισό», καθώς μας συντροφεύει ως επί το πλείστον σε όλες τις στιγμές της καθημερινότητάς μας –είτε αυτές αφορούν την επαγγελματική, είτε την προσωπική μας ζωή και διασκέδαση-, λίγοι από εμάς μπορούν να φανταστούν πώς θα ήταν η ζωή μας χωρίς αυτήν. Πώς θα ήταν άραγε να ζούμε χωρίς το Facebook, την τηλεόραση, το λάπτοπ, το iPhone, τον κινηματογράφο; 

Μιλώντας για κινηματογράφο, λοιπόν, δεν ξέρω αν γνωρίζετε ότι στις 28 Δεκεμβρίου του 2015 η «μεγάλη οθόνη» έσβησε 120 κεράκια στη γενέθλια τούρτα της. Έκλεισε σχεδόν ενάμιση αιώνα ζωής, δημιουργίας και εξέλιξης.

Ήταν στις 28 Δεκεμβρίου του 1895, όταν οι «πατέρες» της, οι Lumiere Brothers (Αδελφοί Λυμιέρ), Louis και Auguste Lumiere, πραγματοποίησαν στο ιστορικό Grand Cafe του Παρισιού την πρώτη δημόσια προβολή των δέκα ταινιών μικρού μήκους που είχαν καταφέρει μέχρι τότε να δημιουργήσουν, με τους ενδιαφερόμενους θεατές να πληρώνουν ένα μικρό ποσό για να τις παρακολουθήσουν. 

Ανάμεσά τους ήταν και η πρώτη τους ταινία, το «Sortie des Usines Lumière à Lyon» (Η έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ), την οποία γύρισαν στις 19 Μαρτίου του 1895 και αποτύπωναν σε αυτήν την έξοδο των εργατών από το εργοστάσιό τους. Η διάρκειά της ήταν μόλις 48 δευτερόλεπτα και αποτελεί σήμερα την πρώτη ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου. Την πρώτη κινούμενη εικόνα, εν αντιθέσει με τις υπόλοιπες κινηματογραφικές προσπάθειες, που αποτελούνταν από στατικές σκηνές της καθημερινότητας.

Με αφορμή τον εορτασμό των 120 ετών από τη γέννηση του κινηματογράφου και τις πρώτες ταινίες των Lumiere Brothers, ένας από τους πιο διακεκριμένους και δραστήριους ανθρώπους της παγκόσμιας κινηματογραφικής κοινότητας θα βρεθεί στη χώρα μας. Ο λόγος για τον Thierry Frémaux, διευθυντή του Φεστιβάλ των Καννών και προέδρου του Ινστιτούτου Λυμιέρ. 

Στις 2 Φεβρουαρίου θα παρουσιάσει στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση ένα αφιέρωμα στους Lumiere Brothers και στη γέννηση του κινηματογράφου, ύστερα από πρόσκληση της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και της Στέγης. Πρόκειται για το «Lumiere!», μια συρραφή 98 συντηρημένων και αποκατεστημένων ταινιών του Louis Lumière και των οπερατέρ του, από το 1895 έως το 1905. Αποτελείται από σχεδόν 100 μικρού μήκους ταινίες, από παγκοσμίου φήμης αριστουργήματα έως και λιγότερα γνωστά διαμάντια, αποκατεστημένα πλήρως σε 4K ανάλυση, προς τιμήν της κληρονομιάς των Lumière Brothers: αξέχαστες εικόνες και μια κλεφτή ματιά στη Γαλλία, αλλά και σε όλο τον κόσμο, των αρχών του 20ού αιώνα.

Πρωτοπόροι του κινηματογράφου, οι Louis και Auguste Lumiere γεννήθηκαν –με διαφορά οκτώ ετών- στην Μπεζανσόν της Γαλλίας, αλλά μεγάλωσαν στην πόλη της Λυών. Ο πατέρας τους ήταν ιδιοκτήτης εργοστασίου, το οποίο κατασκεύαζε φωτογραφικές πλάκες κι άλλα φωτογραφικά είδη. Στις εγκαταστάσεις του εργάστηκαν και οι δύο: ο Louis ως φυσικός και ο Auguste με την ιδιότητα του διευθυντή. 

Μετά την απομάκρυνση του πατέρα τους το 1892, ξεκίνησαν τις προσπάθειές τους πάνω στην εξέλιξη του κινηματογράφου, κατοχυρώνοντας αρκετές ευρεσιτεχνίες, μεταξύ αυτών το διάτρητο φιλμ, το οποίο έδινε την δυνατότητα να ενσωματωθεί σε μία μηχανή προβολής.

Βασιζόμενοι στην εφεύρεση του κινητοσκοπίου -μηχανή παρουσίασης ταινιών, πρόδρομος της σύγχρονης κινηματογραφικής μηχανής προβολής, που αναπτύχθηκε από τον Ουίλιαμ Ντίκσον στα εργαστήρια του Αμερικανού εφευρέτη Τόμας Έντισον, στον οποίο αποδίδεται και η αρχική σύλληψη της ιδέας κατασκευής του- κατασκεύασαν τη φορητή συσκευή του κινηματογράφου (cinématographe), την οποία κατοχύρωσαν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, στις 13 Φεβρουαρίου του 1894. Ο κινηματογράφος τους αποτελούσε ταυτόχρονα μηχανή λήψεως και προβολής, καθώς επίσης και εκτύπωσης του φιλμ.

Ωστόσο, αφού πραγματοποίησαν το 1895 τις πρώτες τους ταινίες μικρού μήκους και την πρώτη δημόσια προβολή των ταινιών αυτών, επί πληρωμής στο Παρίσι, και τον επόμενο χρόνο προώθησαν την εφεύρεση τους σε Λονδίνο και Νέα Υόρκη, όπου έτυχαν θερμής υποδοχής, οι Lumiere Brothers έκριναν ότι η εφεύρεσή τους δεν θα έχει μέλλον και την πούλησαν στον Georges Mélies. Στον Γάλλο κινηματογραφιστή, που έγινε ένας από τους πρώτους σκηνοθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου, συμβάλλοντας σημαντικά στην μετεξέλιξη του από τεχνική σε μία νέα μορφή τέχνης. Από τις πιο χαρακτηριστικές ταινίες του ήταν το Le Voyage dans la Lune (Ταξίδι στη Σελήνη) το 1902.

Αν και πούλησαν το cinématographe, τα διάσημα αδέλφια συνέχισαν να ασχολούνται δυναμικά με την επιχείρησή τους, Lumiere, που υπήρξε από τις μεγαλύτερες εταιρίες φωτογραφικών ειδών στην Ευρώπη, μέχρι τη συγχώνευσή της με την εταιρεία Ilford.

Από τα σημαντικότερα επιτεύγματά τους ήταν επίσης η ανακάλυψη της έγχρωμης φωτογραφίας το 1903 (Autochrome Lumiere), η οποία έγινε ευρέως γνωστής και ξεκίνησε να διατίθεται εμπορικά τέσσερα χρόνια μετά, το 1907.