Duke Ellington | Η ιστορία του εμβληματικού Δούκα της Jazz

Ο Ellington οδήγησε την ορχήστρα του ασταμάτητα για 50 χρόνια (1924-74).

Ως συνθέτης, έγραψε χιλιάδες κομμάτια, που κυμαίνονταν από κλασικά τρίλεπτα μέχρι σουίτες μιας ώρας. Kατατάχθηκε μαζί με τους άλλους δασκάλους του Great American Songbook όπως ο George Gershwin, ο Cole Porter και ο Irving Berlin. Σε αντίθεση με αυτούς τους συνθέτες, ο Ellington έγραψε τα έργα του όχι καθισμένος στο σπίτι δίπλα σε ένα πιάνο αλλά ενώ ταξίδευε στο δρόμο με την ορχήστρα του.

Ο Ellington ήταν από τους πρώτους που έγραψε μουσική ειδικά για τους παίκτες της ορχήστρας του και με τον δικό του τρόπο. Αντί να παραβιάζει τους κανόνες της συμβατικής ενορχηστρώσεως, απλώς τους αγνόησε και δημιούργησε τη μουσική που ταίριαζε καλύτερα στις ιδέες του και στους ήχους των πλευρών του.

Ως πιανίστας, ο Ellington (μαζί με τη Mary Lou Williams) ήταν ουσιαστικά ο μόνος πιανίστας της δεκαετίας του 1920 που εκσυγχρόνιζε συνεχώς το στυλ του, ενώ δεν έχασε ποτέ από τα μάτια του τις ρίζες του. Επηρέασε μεταγενέστερους γίγαντες όπως ο Thelonious Monk, ο Randy Weston, ο Abdullah Ibrahim και ακόμη και ο Cecil Taylor μεταξύ πολλών άλλων.

Τα πρώτα χρόνια

Ο Edward Kennedy Ellington γεννήθηκε στις 29 Απριλίου 1899 στην Ουάσιγκτον DC σε μια μεσαία τάξη Αφροαμερικανική οικογένεια.

Ενώ είχε κάποια μαθήματα πιάνου στα επτά του, δεν πήρε τη μουσική στα σοβαρά μέχρι που ήταν έφηβος. Nιώθοντας έλξη από τη λαμπερή ζωή που φαινόταν ότι είχαν οι μουσικοί (ιδιαίτερα οι μεγαλύτεροι πιανίστες), έμαθε ο ίδιος πιάνο παρακολουθώντας και μιμούμενος τους μουσικούς του ήρωες.

Μέχρι το 1914 ο Ellington έπαιζε περιστασιακά και εκείνη τη χρονιά συνέθεσε τα δύο πρώτα του κομμάτια: “Soda Fountain Rag” και “What You Going To Do When The Bed Breaks Down?

O Ellington, ο οποίος κέρδισε τον τίτλο του «Duke» λόγω της ξεχωριστής και αριστοκρατικής φύσης του, ήταν επίσης ικανός ως καλλιτέχνης. Eνώ όμως του προσφέρθηκε μια υποτροφία τέχνης στο Ινστιτούτο Pratt του Mπρούκλιν, αποφάσισε ότι το να παίζει μουσική ήταν αυτό που πραγματικά ήθελε από τη ζωή.

Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου έγινε ειδικός στο να δημιουργεί συγκροτήματα και να τους βρίσκει δουλειές στην περιοχή της Ουάσιγκτον DC. Έβγαλε μια μεγάλη αγγελία στον τηλεφωνικό κατάλογο και σύντομα είχε τόσες πολλές δουλειές που στην πραγματικότητα ηγήθηκε πολλών συγκροτημάτων ταυτόχρονα.

Παρά την προσοδοφόρα δουλειά του στην Ουάσιγκτον, ο Duke ένιωσε έλξη από την αίγλη της Νέας Υόρκης.

Το 1923 ανέβηκε στον Βορρά για να παίξει σε μια παράσταση βοντβίλ. Αυτή η δουλειά σύντομα τελείωσε και, μετά από μερικούς μήνες προσπαθειών, του είχαν τελειώσει τα χρήματα και έπρεπε να επιστρέψει στο σπίτι.

Όμως την επόμενη χρονιά είχε καλύτερη τύχη. Επέστρεψε στη Νέα Υόρκη και έγινε μέλος των Washingtonians. Μια διαμάχη για χρήματα τον Φεβρουάριο του 1924 είχε ως αποτέλεσμα να αποχωρήσει ο Snowden και ο Duke Ellington να γίνει αρχηγός της ομάδας.

Ενώ δούλευαν στο Hollywood Club, τον Νοέμβριο του 1924, ο Duke Ellington και οι Washingtonians έκαναν τις πρώτες τους ηχογραφήσεις, “Choo Choo” και “Riny Nights”. Με βασικές φωνές τον κορνετίστα Bubber Miley και τον τρομπονίστα Charlie Irvis, το συγκρότημα του Ellington απέκτησε τη δική του μουσική προσωπικότητα. Παραδόξως, οι επόμενες τέσσερις ηχογραφήσεις του Duke κατά τη διάρκεια του 1925-26 ήταν αρκετά ασταθείς λόγω της χρήσης διευρυμένων ομάδων με αναπληρωματικούς παίκτες.

Εν τω μεταξύ, το Hollywood Club έκλεισε για μερικούς μήνες μετά από μια πυρκαγιά πριν ξανανοίξει ως Club Kentucky, παραμένοντας το κύριο μουσικό σπίτι του Ellington μέχρι το 1927.

Ο μεγάλος σαξοφωνίστας Sidney Bechet ήταν μαζί με τους Washingtonians για μια περίοδο το 1925. Εκείνη τη χρονιά, ο Ellington και ο στιχουργός Jo Trent έγραψαν ολόκληρη τη μουσική για την επιθεώρηση Chocolate Kiddies σε μια νύχτα. Ενώ κανένα από τα τραγούδια δεν έπιασε, η Ορχήστρα του Sam Wooding περιόδευσε στην Ευρώπη για δύο χρόνια παίζοντας κάποια από τη μουσική του Ellington.

Τον Νοέμβριο του 1926, το συγκρότημα, τώρα γνωστό ως ορχήστρα του Duke Ellington, ανέκτησε τελικά και βασίστηκε στην αρχική του ταυτότητα στις ηχογραφήσεις τους.

Ο κορνετίστας Bubber Miley και ο τρομπονίστας Joe “Tricky Sam” Nanton ήταν ειδικοί στη χρήση μιας ποικιλίας mute για να παραμορφώσουν τους τόνους τους, με αποτέλεσμα το συγκρότημα να γίνει γνωστό για τη “μουσική της ζούγκλας”.

Ο Irving Mills έγινε ο μάνατζερ της ορχήστρας, εξασφαλίζοντας πολλές ημερομηνίες ηχογράφησης για τον Ellington που μερικές φορές ηχογραφούσε με ψευδώνυμο, ώστε οι δισκογραφικές να μην θυμώνουν.

The Cotton Club

Στις 4 Δεκεμβρίου 1927, ο Irving Mills βοήθησε να εξασφαλίσει το συγκρότημα μια ακρόαση για μια βραβευμένη θέση στο Cotton Club που κέρδισε.

Αυτό ήταν το μεγαλύτερο διάλειμμα στην καριέρα του Duke Ellington.

Όχι μόνο η ορχήστρα του έπαιζε κάθε βράδυ στο δημοφιλές κλαμπ, αλλά οι τακτικές ραδιοφωνικές εκπομπές οδήγησαν στο συγκρότημα σύντομα να τιμολογηθεί με ακρίβεια ως «Η διάσημη ορχήστρα του Duke Ellington».

Με τον Miley (τον οποία τον Ιανουάριο του 1929 διαδέχθηκε ο τρομπετίστας Cootie Williams), ο Tricky Sam Nanton, ο τρομπονίστας Lawrence Brown, ο κλαρινίστας Barney Bigard, ο αλτοίστας Johnny Hodges και ο βαρυτονίστας Harry Carney ως βασικοί κόρνοι (ο καθένας είχε πολύ διακριτικούς ήχους) και ένα μοντέρνο και ευέλικτο τμήμα ρυθμού με τον Ellington, τον μπασίστα Wellman Braud και τον ντράμερ Sonny Greer, η Ορχήστρα Duke Ellington ήταν στην κορυφή του τομέα της το 1928-29, μια θέση που θα κρατούσε για πολλές δεκαετίες.

Οι διασκευές του έφεραν τα καλύτερα αποτελέσματα  και συνθέσεις όπως το θεματικό τραγούδι του συγκροτήματος “East St. Louis Toodle-oo, “Black And Tan Fantasy, “The Mooche, ” Rockin` In Rhythm “, “Mood Indigo,” και “It Don`t Mean A Thing If It Ain`t Got That Swing”, επέτρεψαν στο συγκρότημα του όχι μόνο να επιβιώσει στα χειρότερα χρόνια της Ύφεσης, αλλά έκαναν τον Duke ένα δημοφιλές όνομα στις αρχές της δεκαετίας του 1930.

Η Ορχήστρα Duke Ellington άφησε το Cotton Club το 1931 και συνέχισε κυρίως στο δρόμο για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες.

Η Swing Εποχή

Η άνοδος της εποχής του swing, που ξεκίνησε το 1935, είχε ως αποτέλεσμα να σχηματιστούν πολλά άλλα μεγάλα συγκροτήματα, αλλά ο Ellington θεωρούνταν ήδη μια μουσική ιδιοφυΐα που ήταν πάνω από κάθε πραγματικό ανταγωνισμό.

Το προσωπικό της μπάντας του ήταν εξαιρετικά σταθερό και τέτοια νέα πρότυπα Ellington όπως “Sophisticated Lady”, “Drop Me Off In Harlem”, “Solitude”, “In a sentimental mood”, “Caravan”. (γραμμένο από τον τρομπονίστα των βαλβίδων του Ellington, Juan Tizol), τα «Echoes Of Harlem», «I Let A Song Go Out Of My Heart» και «Prelude To A Kiss» δεν παίχτηκαν μόνο από την ορχήστρα του Duke αλλά από αμέτρητους άλλους ερμηνευτές . Ο Ellington και οι άντρες του έπαιζαν ασταμάτητα σε κλαμπ και διάφορους χώρους, ήταν τακτικοί θαμώνες στο ραδιόφωνο και εμφανίζονταν επίσης σε περιστασιακές ταινίες.

Μεταξύ των άλλων κλασικών ηχογραφήσεων που έγιναν από την Ορχήστρα Ellington κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν τα «Perdido», «C Jam Blues», «Cotton Tail», «All Too Soon», «I Got It Bad» και «In A Mellotone» του Tizol.

Η δεκαετία του 1940 και το Carnegie Hall

Ο Β` Παγκόσμιος Πόλεμος δυσκόλεψε τα ταξίδια για μεγάλες μπάντες.  Ο Ellington συνέχισε να εργάζεται, συμπεριλαμβανομένης της εμφάνισης με το συγκρότημά του στο θεατρικό έργο για τα πολιτικά δικαιώματα του Λος Άντζελες Jump For Joy και σε ειδικές συναυλίες στο Carnegie Hall.

Η πρώτη του εμφάνιση στο Carnegie Hall, στις 23 Ιανουαρίου 1943, τονίστηκε από τη σχεδόν ωριαία σουίτα του Black, Brown and Beige (η οποία περιελάμβανε το “Come Sunday”). Άλλες συναυλίες του Carnegie Hall τον βρήκαν να παρουσιάζει τα «The Perfume Suite», «The Liberian Suite» και «The Tattooed Bride».

Ενώ τα μεταπολεμικά χρόνια, όπου τα περισσότερα μεγάλα συγκροτήματα της εποχής του swing διαλύονταν, το συγκρότημα του Elington διατήρησε την υψηλή του ποιότητα.

Μεταπολεμικά έργα

Οι αρχές της δεκαετίας του 1950 ήταν η πιο δύσκολη περίοδος για την ορχήστρα Duke Ellington.

Οι τρίλεπτες επιτυχίες (το τελευταίο ήταν το “Satin Doll” του 1953) είχαν σταματήσει και, ενώ οι σουίτες του Ellington είχαν κύρος, δεν είχαν μεγάλες πωλήσεις.

Η τηλεόραση δυσκόλεψε τη συνέχιση όλων των μεγάλων συγκροτημάτων. Το 1951, ο αλτοίστας Johnny Hodges βγήκε μόνος του, παίρνοντας μαζί του τον τρομπονίστα Lawrence Brown και τον ντράμερ Sonny Greer.

Αλλά ο Ellington μπόρεσε να αντεπιτεθεί. Σε αυτό που ονομάστηκε «η μεγάλη ληστεία του James», έπεισε τον ντράμερ Louis Belson, τον αλτοίστα Will Smith και τον πρώην τρομπονίστα των βαλβίδων του Juan Tizol να εγκαταλείψουν τη μπάντα του Harry James και να ενταχθούν στη δική του για ένα χρόνο.

Ειδικά ο Bellson ήταν ένα σημαντικό πλεονέκτημα που πρόσθεσε κάποιο νέο ενθουσιασμό στην ορχήστρα. Και με τέτοιους σχετικά σύγχρονους σολίστ όπως ο τρομπετίστας Clark Terry, η τρομπονίστρια Britt Woodman, ο κλαρινίστας Jimmy Hamilton και ο τενόρος-σαξοφωνίστας Paul Gonsalves που αλληλεπιδρούν με τους βετεράνους του Ellington (συμπεριλαμβανομένου του Harry Carney που ήταν με τον Ellington για 47 χρόνια), το συγκρότημα του Duke ήταν ακόμα ισχυρό.

Η Αναγέννηση του Duke Ellington

Το 1955 ο Johnny Hodges επανενώθηκε στο συγκρότημα του Ellington.

Και στη συνέχεια, στο Φεστιβάλ Τζαζ του Νιούπορτ το 1956, όταν ο Duke έκανε τον Paul Gonsalves χαλαρό για ένα σόλο τενόρου 27 χορωδών κατά τη διάρκεια του “Diminuendo And Crescendo In Blue”, όχι μόνο έγινε πρωτοσέλιδο αλλά οδήγησε σε μια πλήρη αναγέννηση για τον Duke Ellington. Ποτέ ξανά κανείς δεν θα του πρότεινε σοβαρά να διαλύσει την ορχήστρα του και να ζήσει από τα δικαιώματα του.

Στα εξήντα του, ο Duke Ellington συνέχιζε να κάνει τον γύρο του κόσμου με την ορχήστρα του και οι δραστηριότητές του να επιταχύνονται.

Έγραψε τα σάουντρακ για το Anatomy Of A Murder) και το Paris Blues και έκανε ηχογραφήσεις ως προσκεκλημένος πιανίστας με τους All-Stars του Louis Armstrong, το κουαρτέτο John Coltrane, ένα τρίο με τους Charles Mingus και Max Roach και με ένα συνδυασμό της μεγάλης μπάντας του και της ορχήστρας Count Basie, ενώ δούλεψε με τον Billy Strayhorn σε έργα όπως το “Such Sweet Thunder”, μια προσαρμογή του “Nutcracker Suite” και το “Suite Thursday”.

Ο θάνατος του Strayhorn το 1967 μπορεί να θεωρηθεί ως η αρχή του τέλους για τον Ellington, αλλά είχε άλλα επτά χρόνια δραστηριοτήτων μπροστά του.

Ωστόσο, ο θάνατος του Johnny Hodges το 1970 ήταν σημαντικό χτύπημα και κατά τη διάρκεια των τεσσάρων επόμενων χρόνων του, αρκετοί από τους μακροχρόνιους οπαδούς του Ellington έφυγαν.

Όταν η αυλαία πέφτει

Η υγεία του Duke Ellington σταδιακά επιδεινώθηκε από καρκίνο του πνεύμονα και η τελευταία του εμφάνιση με την ορχήστρα του ήταν τον Μάρτιο του 1974.

Ένα πλήρες τεύχος του Downbeat ήταν αφιερωμένο στα 75α γενέθλιά του και ήταν γεμάτο με επαίνους από όλους τους κορυφαίους μουσικούς της jazz. Μέχρι τότε ο Ellington , που του άρεσε να διαβάζει το τεύχος, βρισκόταν στο νοσοκομείο. Έφυγε από τη ζωή στις 24 Μαΐου 1974.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Duke Ellington είναι  αναντικατάστατος, αλλά ευτυχώς εκατοντάδες ηχογραφήσεις του είναι άμεσα διαθέσιμες για τους λάτρεις της jazz και της μουσικής για να τον ανακαλύψουν, να τον εξερευνήσουν και να τον αγαπήσουν.