Untitled (Devil ) | Το ιδιαίτερα συμβολικό έργο του Basquiat που θα κάνει ρεκόρ πωλήσεων

Aν κάνουμε μια αναδρομή στην εκρηκτική καλλιτεχνική σκηνή της Νέας Υόρκης των 80s, ένα από τα πρώτα πρόσωπα που έρχεται στο μυαλό, είναι αυτό του Jean-Michel Basquiat.   

Ένας καλλιτέχνης με ιδιαιτερότητες στην τέχνη του καθώς δέχθηκε επιρροές από παντού. Από τον  εξπρεσιονισμό μέχρι την υψηλή κουλτούρα της jazz. 

Ο Basquiat βγήκε στην καλλιτεχνική σκηνή στα τέλη του 1981 και κυριολεκτικά προωθήθηκε από κανέναν σε νούμερο ένα καλλιτέχνη της στιγμής. Σε μια εποχή όπου υπήρξε μια μαζική απόρριψη του μινιμαλισμού και μια  μεγάλη επιστροφή στη ζωγραφική.

Πρότυπά του ο  Jackson Pollock,  ο Willem de Kooning, ο Cy Twombly και ο Franz Kline. Το δικό του όμως έργο είναι εντελώς πρωτότυπο κι αποτελεί μέρος μιας εκπληκτικής ομάδας εικόνων που προέρχονται από τη δουλειά του στη Μόντενα της Ιταλίας.

Αν κοιτάξουμε σε όλη την καριέρα του Basquiat, η φιγούρα του θανάτου είναι ιδιαίτερα παρούσα. Αυτό βγαίνει επίσης από τις εμπειρίες της καθημερινής του ζωής, όπου δοκιμάζει που μπορούν να φτάσουν τα όριά του και πιο συγκεκριμένα με τα ναρκωτικά και με έναν τρόπο ζωής που τελείωσε με έναν πολύ πρόωρο θάνατο στα 27 του χρόνια από υπερβολική δόση ηρωίνης. 

O δημιουργός Basquiat

Το 1982 ήταν μια χρονιά καθοριστική για τον Basquiat καθώς τον είδε να συνεχίζει τη μετέωρη άνοδό του στον κόσμο της τέχνης της Νέας Υόρκης όταν βραβεύτηκε με την πρώτη του ατομική έκθεση στην γκαλερί της Annina Nosei. Έκανε επίσης ένα σημαντικό ταξίδι στο Λος Άντζελες, όπου γνώρισε —και αποδείχθηκε μεγάλη επιτυχία με— σημαντικούς συλλέκτες όπως οι Eli and Edythe Broad, Douglas S. Cramer και Stephane Janssen. Ήταν επίσης ο νεότερος από τους 176 καλλιτέχνες που προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν στην Documenta 7 στη Γερμανία, όπου η εκφραστική φύση των λυρικών γραμμών συγκρίθηκε με αυτή του άλλου κορυφαίου σχεδιαστή της μεταπολεμικής περιόδου, του Cy Twombly. Αυτή η σύγκριση με τον Twombly πρέπει να ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική για τον Basquiat, καθώς ήταν ο μόνος καλλιτέχνης που ο Basquiat αναγνώρισε δημόσια ότι είχε επιρροή στην καριέρα του. Ένα από τα λίγα έργα τέχνης που ο Basquiat ανέφερε ποτέ ως επιρροή ήταν το Apollo and the Artist (1975) του Twombly, και ο αντίκτυπός του είναι εμφανής σε πολυάριθμα άλλα δημιουργήματά του.

Ο Basquiat ήταν ένας φανταστικός σχεδιαστής.  Είχε την απίστευτη ικανότητα να περιγράφει με τα πιο λιτά μέσα την πληρότητα μιας φόρμας. 

O Basquiat ακολουθεί μια ευγενή παράδοση καλλιτεχνών του 20ου αιώνα που διοχέτευσαν τη δημιουργική τους ενέργεια στην παραγωγή πρωτοποριακών καμβάδων. Ήταν ένας εξαιρετικά σοφός μελετητής της ιστορίας της τέχνης και από νεαρή ηλικία περνούσε χρόνο στα μουσεία της Νέας Υόρκης διδάσκοντας τον εαυτό του και θαυμάζοντας το έργο των μεγάλων ζωγράφων του ιστορικού κανόνα της τέχνης. Θαύμαζε ιδιαίτερα τους Pablo Picasso, Jackson Pollock, Cy Twombly . Μάλιστα, ήταν ένθερμος θαυμαστής του Picasso, από τον οποίο απέκτησε την αυτοπεποίθηση να επιτρέψει στον εαυτό του να απελευθερωθεί από τις συμφωνίες της συμβατικής ζωγραφικής. Θαύμαζε την επική αίσθηση της κλίμακας και την ταχεία εφαρμογή της μπογιάς στην επιφάνεια του καμβά. Θαύμαζε επίσης τον τρόπο με τον οποίο ο Ισπανός καλλιτέχνης κατασκεύαζε τις φιγούρες του, ιδιαίτερα το πώς απέρριπτε την ανάγκη να απεικονίσει τις λεπτές αποχρώσεις του ανθρώπινου προσώπου, αντ` αυτού εστιάζοντας μόνο στα πιο δυνατά χαρακτηριστικά. 

Η ενεργή επιφάνεια του πίνακά του Untitled, με την υγρή εφαρμογή του χρώματος, θυμίζει τη ρευστή σύνθεση των έργων ζωγραφικής του Jackson Pollock μεγάλης κλίμακας όπως ο Lucifer, 1947 (The Anderson Collection στο Πανεπιστήμιο του Stanford). Ο Pollock, ο οποίος όπως ο Basquiat συχνά απελευθέρωσε τη δημιουργικότητά του σε μεγάλη κλίμακα, είπε κάποτε ότι «Η ζωγραφική έχει τη δική της ζωή. Προσπαθώ να το αφήσω να περάσει» .

Ακριβώς όπως ο Basquiat, ο Pollock αγκάλιασε την έννοια της τύχης στους πίνακές του και ήταν έτοιμος να αφήσει τους νόμους και τη φυσική της βαρύτητας να υπαγορεύσουν την τελική διαδρομή του ταξιδιού που θα ακολουθούσε η μπογιά στην επιφάνειά της.

Tο έργο του Basquiat βρήκε την εύνοια πολλών σημαντικών κριτικών που λαχταρούσαν την επιστροφή του «εκφραστικού» από τον θρίαμβο του Μινιμαλισμού στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και του 1970. Στον Basquiat βρήκαν έναν νέο πρωταθλητή που ξεκάθαρα απολάμβανε τη χαρά του χεριού του καλλιτέχνη. 

Σχεδόν πάντα αυτοβιογραφικοί κατά κάποιο τρόπο, οι πίνακες του Basquiat διαποτίζονται από την αίσθηση ότι ο καλλιτέχνης μιλούσε στον εαυτό του, ξορκίζοντας δημιουργικούς δαίμονες, εκθέτοντας άβολες αλήθειες και προσπαθούσε να εξηγήσει τον τρόπο των πραγμάτων στον εαυτό του. 

Untitled (Devil) 

Το Untitled (Devil) εκτελέστηκε από τον Jean-Michel Basquiat στη Μόντενα της Ιταλίας το 1982. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος σε μια σειρά έργων ζωγραφικής που ανέλαβε ο Basquiat κατά τη διάρκεια δύο περιόδων που πέρασε στη Μόντενα της Ιταλίας, την άνοιξη του 1981 και του 1982. 

Οι περισσότεροι από τους πίνακές του με τις υψηλότερες πωλήσεις σε δημοπρασία χρονολογούνται το 1982. Εκείνη τη χρονιά έγινε επίσης ο νεότερος καλλιτέχνης που προσκλήθηκε ποτέ να συμμετάσχει στην Documenta στο Κάσελ της Γερμανίας. Ο Basquiat είχε αρχικά προσκληθεί στη Μόντενα το 1981 από τον έμπορο έργων τέχνης Emilio Mazzoli, για την πρώτη του ατομική εμφάνιση στη Galleria d`Arte Emilio Mazzoli. Ο Basquiat επέστρεψε στη Μόντενα τον Μάρτιο του 1982, και κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού δημιούργησε μια σειρά από πίνακες. To Untitled (Devil) είναι το μεγαλύτερο με πάνω από δεκαέξι πόδια πλάτος και σχεδόν οκτώ πόδια ύψος.

Αυτό το έργο τέχνης έχει συχνά αναγνωριστεί ως αυτοπροσωπογραφία που απεικονίζει τον Basquiat ως διάβολο.  Ο πίνακας ήταν μέρος του αντιπροσώπου τέχνης της συλλογής Adam Lindemann και της συζύγου του, έμπορου έργων τέχνης Amalia Dayan στη Νέα Υόρκη. O Lindemann αγόρασε τον πίνακα για 4,5 εκατομμύρια δολάρια από τον οίκο Sotheby`s σύγχρονης τέχνης στο Λονδίνο τον Ιούνιο του 2004. Πωλήθηκε στον Ιάπωνα επιχειρηματία και συλλέκτη έργων τέχνης Yusaku Maezawa για 57,3 εκατομμύρια δολάρια στη μεταπολεμική δημοπρασία του Christie`s και βραδινή δημοπρασία σύγχρονης τέχνης τον Μάιο του 2016. Ήταν ο πιο ακριβός πίνακας του Basquiat που πωλήθηκε στο δημοπρασία έως ότου ο Maezawa αγόρασε το Untitled (Devil) (1982) για 110,5 εκατομμύρια δολάρια στον οίκο Sotheby`s τον Μάιο του 2017.

Το Untitled (Devil)  είναι ένας επικός πίνακας και να σκεφτεί κανείς ότι ο Basquiat τον ζωγράφισε όταν ήταν μόλις 22 ετών χρονών. Η πλήρης δύναμη της ζωγραφικής του ενέργειας διακρίνεται σε κάθε ίντσα αυτού του τεράστιου καμβά. Από την πολυτελώς διαμορφωμένη δαιμονική φιγούρα που καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα του καμβά, μέχρι το εκτεταμένο ρεπερτόριό του με ζωγραφικά drips, πιτσιλιές και παρορμητικές πινελιές. Το Untitled (Devil) ανήκει σε μια σημαντική ομάδα έργων ζωγραφικής που βοήθησαν να σφυρηλατηθεί η φήμη του ως ένας από τους πιο συναρπαστικούς και ριζοσπαστικούς καλλιτέχνες της γενιάς του.

Σε αυτό το έργο χρησιμοποιεί σποραδικές πινελιές και μια μεγάλη ποικιλία χρωμάτων για να επικαλύψει μια φιγούρα που μοιάζει με διάβολο. Οι πιτσιλιές και οι κηλίδες χρώματος που περιβάλλουν το «πλάσμα» που έχει δημιουργήσει, συγκαλύπτουν την παρουσία του, παραδειγματίζοντας τον «διάβολο» που υπάρχει μέσα σε όλους μας, παρά τις προσπάθειές μας να το κρύψουμε. Αυτός ο πίνακας συνεχίζει ένα κοινό θέμα στο έργο του Basquiat με τη χρήση σκελετικών μορφών και θρησκευτικών υπονοούμενων που δείχνουν τον ενθουσιασμό του με τη θνητότητα και την ταυτότητα του εαυτού του. Η αγάπη του για την ανθρώπινη ύπαρξη και η κατανόηση του εαυτού του φαίνεται και σε άλλα έργα του. Ο Basquiat στα έργα του  συνεχώς έψαχνε για κάτι μέσα του ή σε άλλους χρησιμοποιώντας θρησκευτικές προσωπικότητες και το καλλιτεχνικό του στυλ. Το εν λόγω έργο εξετάζει τα πιο ανεπιθύμητα στοιχεία του εαυτού μας και πώς αφήνουμε αυτές τις ιδιότητες να μας καθορίζουν.

Mια ηρωική αυτοπροσωπογραφία με τον Basquiat να απεικονίζει τον εαυτό του ως διάβολο που υψώνεται ανάμεσα σε μια έκρηξη εκφραστικών χειρονομιών. Kυριαρχεί στη σύνθεση, στέκεται όπως κάνει με τα άκρα του τεντωμένα σχεδόν να αγγίζουν κάθε πλευρά του καμβά. Στεφανωμένο από ένα ζευγάρι δραματικά κέρατα, το χαμογελαστό πρόσωπο απεικονίζει μια απειλητική μορφή. Διαπεραστικά μάτια κοιτάζουν έξω από την επιφάνεια του καμβά, χτισμένα από διαδοχικά στρώματα πορτοκαλί, κόκκινο, λευκό και μαύρο χρώμα. Οι κύκλοι που δημιουργούνται από την κίνηση του πινέλου του Basquiat περιέχουν βαθιές δεξαμενές χρωστικής ουσίας καθώς απλώνει πολλαπλά στρώματα κόκκινου, ακολουθούμενα από λευκό προτού το ολοκληρώσει τελικά με μαύρο χρώμα. Το βλέμμα του θεατή παγιδεύεται από το μαγευτικό βλέμμα του διαβόλου. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του προσώπου κατασκευάζονται με τον ίδιο τρόπο, με αποτέλεσμα μια δυνατή, φαρδιά μύτη και άγρια, δόντια που μορφάζουν. Σε αντίθεση με τον ακριβή ορισμό της φιγούρας του διαβόλου, σε όλο τον υπόλοιπο καμβά, ο Basquiat ενορχηστρώνει μια αναταραχή χαλαρών σταγόνων και πιτσιλιών μπογιάς μέσα σε εξπρεσιονιστικές πινελιές ροζ, κίτρινες, κόκκινες και μπλε έως λωρίδες εκρηκτικών κόκκινων και πράσινων που φαίνεται να έχουν πεταχτεί απευθείας στην επιφάνεια του καμβά.

Η δημοπρασία

Αυτή την άνοιξη, ο Ιάπωνας πολυεκατομμυριούχος Yusaku Maezawa θα αποχωριστεί το βραβευμένο έργο από τη συλλογή του, Untitled (Devil), το οποίο αγόρασε μόλις πριν από έξι χρόνια στον οίκο Christie`s για 57,3 εκατομμύρια δολάρια. Έχει προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει στον οίκο  Phillips κατά τη διάρκεια μιας βραδινής πώλησης σύγχρονης τέχνης στη Νέα Υόρκη στις 18 Μαΐου, αποτιμάται 70 εκατομμύρια δολάρια και πρόκειται να γίνει η πιο ακριβή πώλησε που έχει κάνει ποτέ ο οίκος.

Η αγορά του Basquiat έχει εκτοξευτεί με κάθε σεζόν δημοπρασιών τα τελευταία χρόνια. Μόνο το 2021, τρία έργα του Basquiat πουλήθηκαν για τιμές άνω των 40 εκατομμυρίων δολαρίων.

Ο Phillips, ο τρίτος μεγαλύτερος οίκος δημοπρασιών στον κόσμο μετά τους Christie`s και Sotheby`s, βιώνει αυτή τη στιγμή μια περίοδο ανάπτυξης. Το 2021, ο οίκος απέφερε ετήσιες πωλήσεις 993,3 εκατομμυρίων δολαρίων, αύξηση 35% σε σχέση με το ποσοστό συμμετοχής πριν από την πανδημία και το υψηλότερο σύνολο στην ιστορία της εταιρείας. Το boutique house, το οποίο έχει τοποθεσίες στη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο, σχεδιάζει επίσης μια επέκταση, με σχέδια να ιδρύσει μια νέα έδρα στην Πολιτιστική Περιοχή West Kowloon του Χονγκ Κονγκ το φθινόπωρο του 2022 καθώς και ένα φυλάκιο στο Λος Άντζελες που δεν έχει ακόμη έχει χρονολογηθεί.