Το δικαίωμα στην τεμπελιά

Όλα ξεκίνησαν πριν από λίγες μέρες στο σαλόνι ενός φίλου… Είναι ένας άνθρωπος εργατικός και δημιουργικός… Στο παρελθόν τού την «έλεγα» γιατί η ζωή του ήταν μόνο δουλειά. Και ξαφνικά ενώ το σκοτάδι σκέπαζε την πόλη και εμείς ατενίζαμε κάδρο την Ακρόπολη μου είπε: «Τι να κάνω; Είμαι φύσει τεμπέλης». Στην αρχή τον κοίταξα αμήχανα, στη συνέχεια όμως αναρωτήθηκα: τι τελικά σημαίνει τεμπελιά; Μήπως υπάρχει και η δημιουργική τεμπελιά;  

Όταν οι άνθρωποι ανακάλυψαν την εργασία, μάλλον δεν ήξεραν σε τι περιπέτεια έμπαιναν, αλλά ας όψεται το άτιμο το χρήμα. Αποτελεί δυνατό κίνητρο και ικανό να πείσει και τον πιο απόλυτο ότι η εργασία είναι κάτι καλό. Και η τεμπελιά; Είναι τόσο κακό να είναι κάποιος τεμπέλης; Σημαίνει ότι δεν εργάζεται. Μήπως όμως ένας άνθρωπος που δεν εργάζεται εκμεταλλεύεται πιο εποικοδομητικά το χρόνο του; Ο Λαφάργκ (γαμπρός του Μαρξ) πάντως στη μελέτη του για την τεμπελιά, εξέφραζε μια μάλλον ριζοσπαστική ιδέα: «Μια αλλόκοτη τρέλα διακατέχει τις εργατικές τάξεις των εθνών στα οποία βασιλεύει ο καπιταλιστικός πολιτισμός. Η τρέλα αυτή είναι ο έρωτας για τη δουλειά, το θανατηφόρο πάθος για τη δουλειά, που φτάνει μέχρι την εξάντληση των ζωτικών δυνάμεων του ατόμου και των απογόνων του. Για να δοθεί δουλειά σε όλους τους ακαμάτηδες της τωρινής κοινωνίας, για να μπορέσει να αναπτυχθεί απεριόριστα ο βιομηχανικός εξοπλισμός, θα πρέπει η εργατική τάξη να αναπτύξει απεριόριστα τις καταναλωτικές της ικανότητες. Αν η εργατική τάξη, ξεριζώνοντας από την καρδιά της το διεστραμμένο πάθος που την κυβερνά και διαστρεβλώνει τη φύση της, ύψωνε το ανάστημά της για να σφυρηλατήσει έναν ατσάλινο νόμο που θα απαγόρευε σε όλους να δουλέψουν περισσότερο από τρεις ώρες την ημέρα, η γη θα ένιωθε να γεννιέται πάνω της ένας καινούριος κόσμος».  

Οι «τεμπέληδες» της φιλοσοφίας

Δεν ξέρω αν το φιλοσοφείν απαιτεί πλήρη προσήλωση. Γνωρίζω όμως ότι οι περισσότεροι φιλόσοφοι πέρασαν τη ζωή τους φιλοσοφώντας. Εργάζονταν περιστασιακά και τον περισσότερο από το χρόνο τους τον περνούσαν ψάχνοντας την ουσία της αλήθειας, της ζωής, της ύπαρξης, των σχέσεων των ανθρώπων. Με αυτά και με αυτά, κατάφεραν να κάνουν την κοινωνία να προχωρήσει ένα βήμα μπροστά. Ενδεικτικά ο Μαρξ που εδραίωσε τη θεωρία περί του καπιταλισμού και των δυσμενών επιπτώσεών του στην κοινωνία και στο εργατικό δυναμικό, εργαζόταν σπάνια. Κυρίως έγραφε τα συγγράμματά του, που εξελίχθηκαν σε βίβλους της πολιτικής θεωρίας και των οικονομικών δομών. Ζούσε στη φτώχεια, παρόλα αυτά ήταν συνεπής στις απόψεις του. Συχνά τον συνέδραμε ο φίλος του ο Ένγκελς, που είχε οικονομική άνεση. Βεβαίως ο Μαρξ σπούδασε και απέκτησε ξεχωριστή γνώση. Ο Κίρκεγκορ από την άλλη πλευρά, που ενέπνευσε με τις φιλοσοφικές του απόψεις πολλούς μεταγενέστερους φιλοσόφους, ευτυχώς γεννήθηκε σε ευκατάστατη οικογένεια και έτσι χρηματοδοτούσε όχι μόνο τη διαβίωσή του αλλά και τις σπουδές του και την έκδοση των συγγραμμάτων του. Οι αρχαίοι φιλόσοφοι περιφρονούσαν τη δουλειά. Άλλωστε, στην αρχαία Ελλάδα, μόνο οι δούλοι εργάζονταν και δεν νοούταν να εργάζεται ελεύθερος πολίτης. Οι στωικοί πίστευαν ότι ο άνθρωπος πρέπει να ζει σε αρμονία προς τη φύση και να διάγει λιτό βίο (κάτι μου θυμίζει αυτό…). Να έχει στόχο του την Αρετή, καθώς όλα τα υπόλοιπα είναι αμελητέα. Και η φύση, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, δεν δημιούργησε κανένα επάγγελμα. Οι επικούρειοι, από την άλλη, έβρισκαν την αυτάρκεια στην παρέα των φίλων τους και αναζητούσαν την ηδονή ως υπέρτατη ανθρώπινη επιθυμία. Όλοι τους ζούσαν την δημιουργική πλευρά της τεμπελιάς, μιας «τεμπελιάς» που βοήθησε την ανθρωπότητα να κάνει άλματα, να προχωρήσει μπροστά και να συναντήσει την πρόοδο.    

Οι «τεμπέληδες» Έλληνες

Η ρετσινιά μάς κόλλησε από το εξωτερικό, τη στιγμή που η οικονομική κρίση βρισκόταν προ των πυλών. «Οι Έλληνες είναι τεμπέληδες» έγραφαν με πηχυαίους τίτλους τα έντυπα στο εξωτερικό. «Τους νοιάζει μόνο η καλοπέραση, ο ήλιος, η θάλασσα, το καφεδάκι τους και ποτέ δεν δουλεύουν», ενώ παράλληλα φωτογραφίες Ελλήνων σε καφετέριες και νυχτερινά μαγαζιά, σε παραλίες και πλατείες να κάθονται και να διασκεδάζουν τη ζωή, κοσμούσαν τα άρθρα τους. Τελικά ο μύθος καταρρίφθηκε γρήγορα αφού σύμφωνα με έρευνα του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ): «Οι Έλληνες δουλεύουν περισσότερες ώρες από κάθε άλλο στην Ευρώπη – ακόμα περισσότερο και από τους εργασιομανείς Αμερικανούς». Και έτσι το στερεότυπο για την τεμπελιά των Ελλήνων μπήκε στο περιθώριο, ενώ ο Ζ.Κ. Γιούνκερ μόλις τον περασμένο μήνα επιχείρησε να αποκαταστήσει τη φήμη των Ελλήνων: «Δεν είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα δεν έκανε πολλές προσπάθειες. Δεν είναι σωστό να λέγεται ότι οι Έλληνες είναι λαός τεμπέληδων» είπε, ενώ ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας στην πρόσφατη συνάντησή του με την καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ, επισήμανε: «Είναι ανάγκη να εξαλειφθούν τα στερεότυπα… Οι Έλληνες δεν είναι τεμπέληδες, αλλά και οι Γερμανοί δεν φταίνε για όλα τα δεινά της Ελλάδας». 

Η εργασιομανία κάνει κακό στην υγεία

Τη δεκαετία του ’80 και του ’90 οι περισσότεροι εστίαζαν το ενδιαφέρον τους γύρω από τη δουλειά. Αυτό έφερε ως αποτέλεσμα να καταστρέψουν την προσωπική τους ζωή και να δημιουργηθούν αρκετές συναισθηματικές διαταραχές. Ο δρόμος για την επαγγελματική επιτυχία δυστυχώς δεν μπορούσε να καλύψει τα συναισθηματικά κενά και τα προσωπικά προβλήματα. Το τίμημα ήταν ακριβό, μιας και τελικά κατέληξαν να γίνουν δούλοι της εργασίας τους και να χάσουν την ουσία της ζωής. Στην εποχή που διανύουμε βέβαια το να βρεις δουλειά είναι δύσκολο, με την ανεργία να καλπάζει στα ύψη. Ωστόσο υπάρχει πάντα ο τρόπος ενώ οι άλλοι σε θεωρούν «τεμπέλη» και δεν κατανοούν ότι οι εποχές είναι δύσκολες και οι δουλειές λίγες, να γεμίσεις αυτό το χρόνο που διαθέτεις με εποικοδομητικές ασχολίες: μαθήματα ξένων γλωσσών, χορού, γυμναστικής, επιμόρφωσης πάνω στο επάγγελμα που ασκούσες. Αυτή τη στιγμή παρέχονται δωρεάν γνώσεις μέσα από σεμινάρια και ομιλίες, ενώ το διαδίκτυο δίνει μοναδικές ευκαιρίες για να αυξήσετε τις γνώσεις σας.  Ενδεικτικά:

• Στο σύνδεσμο http://www.openculture.com/freeonlinecourses μπορείτε να παρακολουθήστε 1.100 ΔΩΡΕΑΝ διαδικτυακά μαθήματα από τα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια του κόσμου όπως  Stanford, Yale, MIT, Harvard, Berkeley, Oxford κ.λπ. Μπορείτε να κατεβάσετε τα μαθήματα στον υπολογιστή σας τα οποία μαθήματα σε βίντεο και ακουστικό υλικό ξεπερνούν τις 30.000 ώρες.
• Από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών διοργανώνεται από τον Ιούνιο του 2015 έως τον Ιούλιο του 2015 ο 9ος κύκλος των Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων βραχείας διάρκειας για Ενήλικους Πολίτες. Ο 9ος κύκλος μαθημάτων θα πραγματοποιηθεί από την 1 Ιουνίου 2015 έως τις 12 Ιουλίου 2015 και θα αφορά στα εξής Θεματικά Πεδία: 1. Φιλοσοφία και Σύγχρονη Προοπτική 2. Επιστήμες και τεχνολογία 3. Πολιτισμός και δημιουργία 4. Πολίτης και Πολιτεία. Καταληκτική ημερομηνία υποβολής αιτήσεων: 24/04/2015. Η διεύθυνση όπου στεγάζονται τα εκπαιδευτικά προγράμματα του έργου είναι Κραναού 3,  Αθήνα (πίσω από την πλατεία Κουμουνδούρου, κοντά στο σταθμό Θησείο και Μοναστηράκι). Πληροφορίες  Ηλεκτρονικά: www.plato-academy.gr, [email protected] Αυτοπροσώπως: Καθημερινά 12:00-14:00 και 16:00-18:00 στην διεύθυνση: Κραναού 3, 1ος όροφος, Αθήνα. Tηλεφωνικά: 210 3240097, καθημερινά 12:00-14:00 και 16:00-18:00.

Η επιστημονική εξήγηση της τεμπελιάς

Η επιστήμη δίνει τη δική της εκδοχή για την τεμπελιά. Σύμφωνα με την εφημερίδα Telegraph, όσοι δεν έχουν στόχους και προτιμούν να τεμπελιάζουν ίσως είναι νευρολογικά «προγραμματισμένοι» να επιτυγχάνουν λιγότερα στη ζωή τους. Μια επιστημονική ομάδα που ερεύνησε το θέμα κατέληξε σε συγκεκριμένα συμπεράσματα. Εντόπισαν διαφορές μεταξύ των εργατικών ανθρώπων και των τεμπέληδων σε τρεις περιοχές του εγκεφάλου. Έτσι, οι «εργατικοί» είχαν μεγαλύτερη ποσότητα ντοπαμίνης στο ραβδωτό σώμα και το μεσοκοιλιακό προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου. Από την άλλη, οι «τεμπέληδες» είχαν μεγαλύτερες ποσότητες ντοπαμίνης στον πρόσθιο φλοιό. Ο Μάικλ Τριντγουέι, ψυχολόγος του Πανεπιστημίου του Vanderbilt των ΗΠΑ, που συμμετείχε στην έρευνα, διευκρίνισε: «Αυτή η έρευνα δίνει νέες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο που η ντοπαμίνη καθορίζει τις διαφορές στη συμπεριφορά διαφορετικών ανθρώπων, που αναζητούν την ανταμοιβή».  Κλείνοντας θα επικαλεστώ τον Μπαλζάκ που με μια μικρή φράση εξέφρασε την άποψή του για την τεμπελιά:  «Η τεμπελιά είναι έμφυτη στον άνθρωπο».