Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι αγενείς; Η ψυχολογία πίσω από την ανάγκη να πληγώνουν τους άλλους

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Υπάρχουν άνθρωποι που καταφέρνουν να σε πληγώσουν χωρίς να υψώσουν τη φωνή τους. Μια φράση ειπωμένη με φαινομενική αθωότητα, ένα ειρωνικό χαμόγελο, μια παρατήρηση που παρουσιάζεται ως συμβουλή ή ένα σχόλιο που μοιάζει ασήμαντο, αλλά αφήνει πίσω του μια δυσάρεστη αίσθηση. Κάποιες φορές δεν χρειάζονται περισσότερες από λίγες λέξεις για να μετατραπεί μια ευχάριστη συνάντηση σε μια εμπειρία αμηχανίας, αμφισβήτησης ή απογοήτευσης.

Η αγένεια δεν εκδηλώνεται πάντοτε με τον θόρυβο που φανταζόμαστε. Δεν είναι απαραίτητα μια έντονη αντιπαράθεση, μια προσβολή ή μια επιθετική συμπεριφορά. Μπορεί να κρύβεται πίσω από την υπερβολική οικειότητα, την υποτιθέμενη ειλικρίνεια, ακόμη και από ένα ενδιαφέρον που εκφράζεται με τρόπο περισσότερο επικριτικό παρά υποστηρικτικό.

Το παράδοξο είναι ότι συχνά εκείνος που δέχεται μια τέτοια συμπεριφορά αρχίζει να αναζητά το πρόβλημα στον εαυτό του. Αναρωτιέται εάν είπε κάτι λανθασμένο, εάν προκάλεσε άθελά του την αντίδραση ή εάν η παρατήρηση που δέχθηκε περιέχει κάποια αλήθεια την οποία δυσκολεύεται να αναγνωρίσει.

Ωστόσο, η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι πολύ πιο σύνθετη από αυτή την απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει τους άλλους δεν αποτελεί πάντοτε αντανάκλαση της αξίας τους. Συχνά σχετίζεται με τον δικό του συναισθηματικό κόσμο, τις προσωπικές του ανασφάλειες, τις εμπειρίες του και τον τρόπο με τον οποίο έχει μάθει να διαχειρίζεται όσα αισθάνεται.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αγενής άνθρωπος είναι πληγωμένος ή ότι πίσω από κάθε προσβολή υπάρχει ένα κρυμμένο ψυχολογικό τραύμα. Σημαίνει, όμως, ότι η αγένεια αξίζει να εξεταστεί πέρα από την επιφανειακή της εκδήλωση, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία η διαρκής σύγκριση, ο ανταγωνισμός και η ανάγκη κοινωνικής αναγνώρισης επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τις ανθρώπινες σχέσεις.

Γιατί, τελικά, ο τρόπος που μιλάμε στους άλλους αποκαλύπτει συχνά περισσότερα για τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας παρά για εκείνους στους οποίους απευθυνόμαστε.

Η ανασφάλεια που μεταμφιέζεται σε υπεροχή

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παράδοξα της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι ότι η επίδειξη ανωτερότητας δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη πραγματικής αυτοπεποίθησης.

Ο άνθρωπος που αισθάνεται ασφαλής με την προσωπικότητα, τις ικανότητες και τις επιλογές του δεν έχει συνήθως την ίδια ανάγκη να αποδείξει διαρκώς την αξία του μέσα από την υποτίμηση των άλλων. Μπορεί να αναγνωρίσει την επιτυχία κάποιου χωρίς να θεωρήσει ότι απειλείται η δική του θέση, όπως μπορεί να διαφωνήσει χωρίς να μετατρέψει τη διαφωνία σε προσωπική επίθεση.

Αντίθετα, ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να αποδεχθεί τον εαυτό του ενδέχεται να αναζητήσει προσωρινή ανακούφιση μέσα από την κριτική.

Η υποτίμηση ενός τρίτου μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ατελής μηχανισμός προστασίας της αυτοεκτίμησης. Εάν καταφέρει να παρουσιάσει κάποιον ως λιγότερο ικανό, λιγότερο επιτυχημένο ή λιγότερο αξιόλογο, μπορεί για λίγο να αισθανθεί καλύτερα με τη δική του εικόνα.

Πρόκειται για μια διαδικασία που δεν είναι πάντοτε συνειδητή. Ορισμένοι άνθρωποι έχουν μάθει να αντιλαμβάνονται την προσωπική τους αξία συγκριτικά, σαν να υπάρχει ένας περιορισμένος αριθμός θέσεων στην κορυφή μιας αόρατης κοινωνικής ιεραρχίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιτυχία του άλλου δεν αντιμετωπίζεται ως ένα ανεξάρτητο γεγονός, αλλά ως υπενθύμιση όσων οι ίδιοι πιστεύουν ότι δεν έχουν καταφέρει.

Η ειρωνεία, η απαξίωση και τα προσβλητικά σχόλια μπορούν τότε να αποκτήσουν έναν αμυντικό χαρακτήρα.

Το σημαντικό, ωστόσο, είναι να μην αντιστρέψουμε αυτή την παρατήρηση σε έναν απόλυτο κανόνα. Δεν είναι κάθε επικριτικός άνθρωπος ανασφαλής, ούτε κάθε αυστηρή παρατήρηση υποκρύπτει προσωπική ανεπάρκεια. Η κριτική μπορεί να είναι δικαιολογημένη, εποικοδομητική και απαραίτητη.

Η διαφορά βρίσκεται στον σκοπό, στο περιεχόμενο και στον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται.

Άλλο είναι να επισημαίνεις ένα λάθος και άλλο να χρησιμοποιείς το λάθος ως αφορμή για να μειώσεις την αξία εκείνου που το έκανε.

Όταν η επιτυχία του άλλου μοιάζει με προσωπική αποτυχία

Ο φθόνος αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα συναισθήματα που μπορεί να αναγνωρίσει κανείς στον εαυτό του, κυρίως επειδή συγκρούεται με την εικόνα που επιθυμούμε να έχουμε για την προσωπικότητά μας.

Ελάχιστοι άνθρωποι αισθάνονται άνετα παραδεχόμενοι ότι η ευτυχία, η ομορφιά, η επαγγελματική εξέλιξη ή η κοινωνική αναγνώριση κάποιου άλλου τούς προκαλεί δυσφορία.

Κι όμως, η κοινωνική σύγκριση αποτελεί μια βαθιά ανθρώπινη διαδικασία.

Από την παιδική ηλικία μαθαίνουμε να αξιολογούμε τις επιδόσεις, τις ικανότητες και τη θέση μας σε σχέση με τους γύρω μας. Η σύγκριση μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά, προσφέροντας κίνητρα για προσωπική εξέλιξη. Μπορεί, όμως, να γίνει καταστροφική όταν η αξία του εαυτού εξαρτάται αποκλειστικά από την υπεροχή απέναντι στους άλλους.

Σε αυτή την περίπτωση, η επιτυχία ενός συναδέλφου, η αναγνώριση μιας φίλης ή η ευτυχία ενός ανθρώπου από το στενό περιβάλλον ενδέχεται να προκαλέσει δυσάρεστα συναισθήματα.

Και τότε εμφανίζεται μια ιδιαίτερα ύπουλη μορφή αγένειας: η προσπάθεια να μειωθεί η σημασία εκείνου που πέτυχε ο άλλος.

Μια επαγγελματική διάκριση αποδίδεται στην τύχη, μια προσωπική επιτυχία παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα γνωριμιών, μια όμορφη εμφάνιση αντιμετωπίζεται με ειρωνεία και μια σημαντική απόφαση συνοδεύεται από αμφισβητήσεις που δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα.

Δεν πρόκειται πάντοτε για συνειδητή κακία. Μπορεί να είναι μια δυσλειτουργική προσπάθεια διαχείρισης της προσωπικής απογοήτευσης.

Ωστόσο, η εξήγηση δεν μειώνει τις συνέπειες.

Γιατί ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να χαρεί με την πρόοδο των άλλων κινδυνεύει να μετατρέψει τις σχέσεις του σε ένα αδιάκοπο πεδίο ανταγωνισμού, όπου η οικειότητα υποχωρεί και τη θέση της καταλαμβάνει η ανάγκη σύγκρισης.

Η πραγματική αυτοπεποίθηση δεν χρειάζεται να μικρύνει κανέναν για να αισθανθεί σημαντική.

Η ανάγκη να αισθανθεί κάποιος σημαντικός

Υπάρχει μια ιδιαίτερη μορφή αγένειας που δεν αποσκοπεί τόσο στην έκφραση θυμού όσο στην απόκτηση ελέγχου.

Είναι η συμπεριφορά εκείνου που διακόπτει συστηματικά τους συνομιλητές του, αμφισβητεί επιδεικτικά τις γνώσεις τους, τους διορθώνει μπροστά σε τρίτους ή χρησιμοποιεί την ειρωνεία για να επιβληθεί σε μια συζήτηση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υποτίμηση λειτουργεί ως μέσο επιβεβαίωσης μιας επιθυμητής κοινωνικής θέσης.

Ο άνθρωπος που επιδιώκει διαρκώς να εμφανίζεται ως ο εξυπνότερος, ο πιο ενημερωμένος ή ο ισχυρότερος μιας ομάδας μπορεί να δυσκολεύεται να αποδεχθεί σχέσεις στις οποίες δεν υπάρχει σαφής ιεραρχία.

Αυτή η συμπεριφορά αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο επαγγελματικό περιβάλλον.

Στις σύγχρονες επιχειρήσεις, όπου η συνεργασία, η συναισθηματική νοημοσύνη και η αποτελεσματική επικοινωνία αναγνωρίζονται ως βασικά χαρακτηριστικά ηγεσίας, εξακολουθούν να υπάρχουν στελέχη που συγχέουν την αυστηρότητα με την αγένεια και την εξουσία με το δικαίωμα ταπείνωσης.

Ένας προϊστάμενος που εκθέτει έναν εργαζόμενο μπροστά στους συναδέλφους του μπορεί να πιστεύει ότι επιδεικνύει αποφασιστικότητα. Στην πραγματικότητα, όμως, τέτοιες συμπεριφορές μπορούν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη, να ενισχύσουν τον φόβο και να περιορίσουν τη διάθεση των εργαζομένων να εκφράσουν ιδέες ή να αναλάβουν πρωτοβουλίες.

Η σύγχρονη οργανωσιακή ψυχολογία δίνει ιδιαίτερη σημασία στην έννοια της ψυχολογικής ασφάλειας, δηλαδή στη δυνατότητα των ανθρώπων να εκφράζονται χωρίς να φοβούνται ότι θα ταπεινωθούν για μια ερώτηση, μια διαφωνία ή ένα λάθος.

Η πραγματική ηγεσία δεν προϋποθέτει την αποδυνάμωση των άλλων.

Αντιθέτως, η ικανότητα ενός ανθρώπου να δημιουργεί ένα περιβάλλον σεβασμού αποτελεί συχνά πολύ πιο ουσιαστική ένδειξη ισχύος από την επιβολή μέσω του φόβου.

Οι άνθρωποι που δεν έμαθαν ποτέ να εκφράζουν όσα αισθάνονται

Δεν κρύβεται πίσω από κάθε αγενή συμπεριφορά η επιθυμία κυριαρχίας ή ο φθόνος.

Μερικές φορές, το πρόβλημα είναι πολύ πιο απλό και ταυτόχρονα βαθύτερο: ο άνθρωπος δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει, να επεξεργάζεται και να εκφράζει αποτελεσματικά τα συναισθήματά του.

Η απογοήτευση μπορεί να μετατραπεί σε ειρωνεία, ο φόβος σε επιθετικότητα, η θλίψη σε απότομη συμπεριφορά και η αίσθηση απόρριψης σε μια προσπάθεια να πληγωθεί εκείνος που θεωρείται υπεύθυνος.

Σκεφτείτε έναν άνθρωπο που αισθάνεται παραμελημένος μέσα σε μια σχέση, αλλά δυσκολεύεται να εκφράσει την ανάγκη του για περισσότερη προσοχή.

Αντί να μιλήσει για το συναίσθημά του, μπορεί να καταφύγει σε επικριτικά σχόλια, να υποτιμήσει τον σύντροφό του ή να δημιουργήσει μια ένταση που φαινομενικά αφορά κάτι ασήμαντο.

Η πραγματική αιτία της σύγκρουσης παραμένει κρυμμένη.

Και όσο περισσότερο αποφεύγεται η ουσιαστική επικοινωνία, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πιθανότητα η δυσφορία να εκδηλώνεται μέσα από συμπεριφορές που τραυματίζουν τη σχέση.

Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, τα οικογενειακά πρότυπα επικοινωνίας και οι προηγούμενες σχέσεις μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος διαχειρίζεται τις διαφωνίες του.

Όποιος μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου ο θυμός εκφραζόταν με φωνές, προσβολές ή απαξίωση ενδέχεται να έχει εσωτερικεύσει αυτές τις συμπεριφορές ως συνηθισμένους τρόπους επικοινωνίας.

Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι είναι καταδικασμένος να τις επαναλαμβάνει.

Η συναισθηματική ωριμότητα περιλαμβάνει και την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα δυσλειτουργικά πρότυπα που έχουμε υιοθετήσει, αναλαμβάνοντας την ευθύνη να τα αλλάξουμε.

Η δυσκολία έκφρασης ενός συναισθήματος μπορεί να εξηγεί μια προσβλητική αντίδραση.

Δεν την καθιστά, όμως, αποδεκτή.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι θέλουν να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου

Ανάμεσα στις διαφορετικές εκφράσεις αγένειας, υπάρχει μία που μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβαρυντική για την αυτοεκτίμηση: η συστηματική υπονόμευση της εμπιστοσύνης που έχει κάποιος στον εαυτό του.

Δεν πρόκειται απαραίτητα για μια ευθεία προσβολή.

Μπορεί να είναι μια συνεχής αμφισβήτηση των αποφάσεών του, η απαξίωση των επιτυχιών του, η ειρωνική αντιμετώπιση των φιλοδοξιών του ή η επαναλαμβανόμενη υπόδειξη ότι δεν είναι τόσο ικανός όσο πιστεύει.

Όταν τέτοιες συμπεριφορές επαναλαμβάνονται μέσα σε μια στενή προσωπική ή επαγγελματική σχέση, μπορούν σταδιακά να επηρεάσουν την αυτοεικόνα εκείνου που τις δέχεται.

Ο άνθρωπος αρχίζει να αμφιβάλλει για την κρίση του, να αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση και να αντιμετωπίζει ακόμη και τις επιτυχίες του με επιφυλακτικότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δυναμικής ψυχολογικού ελέγχου.

Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή στη χρήση ψυχολογικών όρων. Δεν αποτελεί κάθε δυσάρεστη παρατήρηση χειριστική συμπεριφορά, όπως δεν συνιστά κάθε διαφωνία προσπάθεια υπονόμευσης.

Η συχνότητα, το πλαίσιο, η πρόθεση όπου μπορεί να διαπιστωθεί και κυρίως οι συνέπειες μιας συμπεριφοράς έχουν καθοριστική σημασία.

Το ουσιαστικό είναι να αναγνωρίζουμε ότι η γνώμη ενός άλλου ανθρώπου δεν αποτελεί αυτομάτως αντικειμενική περιγραφή της πραγματικότητας.

Μια προσβλητική παρατήρηση μπορεί να περιέχει ένα στοιχείο αλήθειας, να είναι εντελώς αβάσιμη ή να αντανακλά προσωπικές προκαταλήψεις.

Η αξία της δεν καθορίζεται από την ένταση με την οποία διατυπώνεται.

Και η αυτοεκτίμησή μας δεν χρειάζεται να μεταβάλλεται κάθε φορά που κάποιος επιλέγει να μας αντιμετωπίσει με απαξίωση.

Η αθέατη ιστορία πίσω από μια δυσάρεστη συμπεριφορά

Υπάρχει μια ακόμη διάσταση της ανθρώπινης αγένειας που συχνά παραβλέπουμε: η πιθανότητα να μη γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα για όσα συμβαίνουν στη ζωή του ανθρώπου που έχουμε απέναντί μας.

Ένας συνάδελφος μπορεί να αντιμετωπίζει μια σοβαρή οικογενειακή δυσκολία, ένας φίλος να βρίσκεται αντιμέτωπος με μια προσωπική απώλεια και ένας άγνωστος να βιώνει μια περίοδο έντονου άγχους ή εξάντλησης.

Η ψυχική επιβάρυνση, η έλλειψη ύπνου, η παρατεταμένη πίεση και οι δυσκολίες της καθημερινότητας μπορούν να επηρεάσουν την υπομονή και τη συναισθηματική αυτορρύθμιση.

Έτσι, μια απότομη απάντηση ή μια δυσανάλογη αντίδραση δεν αποκαλύπτει πάντοτε μια σταθερή πλευρά της προσωπικότητας.

Μπορεί να αποτελεί την έκφραση μιας προσωρινής δυσκολίας.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η ενσυναίσθηση παραμένει τόσο σημαντική στις ανθρώπινες σχέσεις.

Η δυνατότητα να αναγνωρίζουμε ότι ο άλλος ενδέχεται να αντιμετωπίζει δυσκολίες τις οποίες αγνοούμε μας βοηθά να μην ερμηνεύουμε κάθε δυσάρεστη συμπεριφορά ως προσωπική επίθεση.

Υπάρχει, όμως, μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην κατανόηση και στην ανοχή.

Μπορούμε να κατανοήσουμε ότι κάποιος βρίσκεται σε δύσκολη ψυχολογική κατάσταση χωρίς να αποδεχθούμε ότι έχει το δικαίωμα να μας προσβάλλει.

Μπορούμε να δείξουμε επιείκεια για μια μεμονωμένη αντίδραση χωρίς να επιτρέψουμε να μετατραπεί η αγένεια σε σταθερό χαρακτηριστικό της σχέσης.

Η ενσυναίσθηση δεν απαιτεί την εγκατάλειψη των προσωπικών μας ορίων.

Αντιθέτως, γίνεται ουσιαστικότερη όταν συνυπάρχει με τον αυτοσεβασμό.

Η αγένεια στην εποχή των κοινωνικών δικτύων

Η ψηφιακή επικοινωνία έχει προσθέσει μια νέα διάσταση στο φαινόμενο της αγένειας.

Στα κοινωνικά δίκτυα, η απόσταση ανάμεσα στον άνθρωπο που εκφράζει μια άποψη και σε εκείνον που τη δέχεται δημιουργεί συχνά συνθήκες στις οποίες η επιθετικότητα εκδηλώνεται ευκολότερα.

Η απουσία άμεσης οπτικής επαφής, η περιορισμένη αντίληψη των συναισθηματικών αντιδράσεων του άλλου και η δυνατότητα επικοινωνίας με ένα μεγάλο, συχνά ανώνυμο ακροατήριο μπορούν να μειώσουν τους συνηθισμένους κοινωνικούς περιορισμούς.

Ένα σχόλιο που δύσκολα θα διατυπωνόταν πρόσωπο με πρόσωπο μπορεί να δημοσιευθεί μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Παράλληλα, η οικονομία της προσοχής ευνοεί συχνά περιεχόμενο που προκαλεί έντονες αντιδράσεις.

Η ειρωνεία, η δημόσια αντιπαράθεση και η απαξίωση μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη ορατότητα από μια ψύχραιμη, τεκμηριωμένη τοποθέτηση.

Η δυναμική αυτή δεν αφορά μόνο τις προσωπικές σχέσεις.

Επηρεάζει τη δημόσια συζήτηση, την πολιτική επικοινωνία, τη δημοσιογραφία και την κουλτούρα των επιχειρήσεων.

Όταν η επιθετικότητα παρουσιάζεται ως αυθεντικότητα και η προσβολή ως ένδειξη ειλικρίνειας, δημιουργείται ο κίνδυνος να συγχέουμε την ελευθερία έκφρασης με την απουσία ευθύνης για τον τρόπο που χρησιμοποιούμε τον λόγο.

Ωστόσο, η πραγματική ελευθερία της έκφρασης δεν προϋποθέτει την περιφρόνηση της αξιοπρέπειας του συνομιλητή μας.

Η διαφωνία μπορεί να είναι έντονη χωρίς να γίνεται προσβλητική.

Και η κριτική μπορεί να είναι αυστηρή χωρίς να χάνει τον σεβασμό της προς τον άνθρωπο στον οποίο απευθύνεται.

Δεν είμαστε πάντοτε τόσο ευγενικοί όσο πιστεύουμε

Θα ήταν εύκολο να ολοκληρωθεί αυτή η ανάλυση διαχωρίζοντας τους ανθρώπους σε δύο κατηγορίες: εκείνους που πληγώνουν και εκείνους που πληγώνονται.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι λιγότερο βολική.

Σχεδόν όλοι έχουμε υπάρξει κάποια στιγμή αγενείς.

Έχουμε απαντήσει απότομα σε έναν άνθρωπο που δεν ευθυνόταν για την έντασή μας, έχουμε διατυπώσει μια παρατήρηση χωρίς να υπολογίσουμε τον αντίκτυπό της ή έχουμε εκφράσει την απογοήτευσή μας με τρόπο που αργότερα μετανιώσαμε.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν χαρακτηρίζεται από απόλυτη συνέπεια.

Ακόμη και άνθρωποι με ενσυναίσθηση, καλλιέργεια και καλές προθέσεις μπορούν να συμπεριφερθούν άδικα όταν βρίσκονται υπό πίεση.

Η ουσιαστική διαφορά δεν βρίσκεται στην απουσία λαθών, αλλά στην ικανότητα αναγνώρισής τους.

Ένας συναισθηματικά ώριμος άνθρωπος μπορεί να παραδεχθεί ότι υπερέβη τα όρια, να ζητήσει συγγνώμη χωρίς να αναζητά δικαιολογίες και να προσπαθήσει να αποκαταστήσει τη σχέση.

Η συγγνώμη, άλλωστε, δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας.

Προϋποθέτει την αυτοπεποίθηση να αποδεχθεί κανείς ότι η εικόνα που έχει για τον εαυτό του δεν είναι πάντοτε ταυτόσημη με τον τρόπο που συμπεριφέρεται.

Και αυτή η επίγνωση είναι απαραίτητη για την προσωπική εξέλιξη.

Η ευγένεια δεν είναι αδυναμία, αλλά μορφή εσωτερικής δύναμης

Σε έναν κόσμο που συχνά επιβραβεύει την επιβολή, την ανταγωνιστικότητα και την ταχύτητα της αντίδρασης, η ευγένεια κινδυνεύει να αντιμετωπιστεί ως ένα παρωχημένο χαρακτηριστικό.

Σαν να αποτελεί προνόμιο ανθρώπων που δεν έχουν το θάρρος να συγκρουστούν ή που επιλέγουν τη σιωπή επειδή αδυνατούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.

Στην πραγματικότητα, η ουσιαστική ευγένεια απαιτεί πολύ περισσότερα από την τήρηση κοινωνικών κανόνων.

Προϋποθέτει αυτοέλεγχο, ενσυναίσθηση, συναισθηματική ωριμότητα και την ικανότητα να διαχωρίζουμε τη συμπεριφορά του άλλου από τη δική μας αξία.

Δεν σημαίνει ότι αποφεύγουμε τις δύσκολες συζητήσεις ή ότι συμφωνούμε με όλους.

Σημαίνει ότι μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να ταπεινώνουμε, να υπερασπιζόμαστε τις απόψεις μας χωρίς να προσβάλλουμε και να θέτουμε όρια χωρίς να μετατρεπόμαστε σε εκείνο ακριβώς που μας ενόχλησε.

Υπάρχει μια ιδιαίτερη ελευθερία στο να μη χρειάζεται να ανταποδώσεις κάθε ειρωνεία, να απαντήσεις σε κάθε πρόκληση ή να αποδείξεις την αξία σου σε όποιον επιλέγει να την αμφισβητήσει.

Η σιωπή, βέβαια, δεν αποτελεί πάντοτε την κατάλληλη απάντηση.

Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η σαφής αντίδραση είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν η αγένεια μετατρέπεται σε συστηματική υποτίμηση, παρενόχληση ή κακοποιητική συμπεριφορά.

Το ζητούμενο δεν είναι να ανεχόμαστε τα πάντα με ένα χαμόγελο.

Είναι να διατηρούμε την ελευθερία να επιλέγουμε πώς θα αντιδράσουμε.

Το πιο σημαντικό μάθημα: Δεν χρειάζεται να κουβαλάς όσα ανήκουν στους άλλους

Ίσως η σημαντικότερη συνειδητοποίηση στις ανθρώπινες σχέσεις να είναι ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι επιλέγουν να μας αντιμετωπίζουν.

Μπορούμε να είμαστε συνεπείς, ευγενικοί, ειλικρινείς και προσεκτικοί, χωρίς αυτό να εγγυάται ότι θα εισπράξουμε την ίδια συμπεριφορά.

Οι άνθρωποι δεν αντιδρούν μόνο σε αυτό που είμαστε.

Αντιδρούν και μέσα από το πρίσμα όσων έχουν ζήσει, όσων φοβούνται, όσων επιθυμούν και όσων δυσκολεύονται να αποδεχθούν στον εαυτό τους.

Μια επιτυχία μας μπορεί να προκαλέσει χαρά σε έναν άνθρωπο και δυσφορία σε κάποιον άλλον. Μια επιλογή μας μπορεί να εμπνεύσει έναν φίλο και να ενεργοποιήσει την ανασφάλεια ενός τρίτου.

Δεν μπορούμε να οργανώσουμε τη ζωή μας με στόχο να μη δημιουργούμε ποτέ δυσάρεστα συναισθήματα στους γύρω μας.

Ούτε χρειάζεται να περιορίζουμε την προσωπικότητα, τις φιλοδοξίες ή την ευτυχία μας προκειμένου να αισθάνονται όλοι άνετα.

Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι κάθε αρνητική αντίδραση απέναντί μας είναι αποτέλεσμα φθόνου ή ανασφάλειας. Μερικές φορές οι άλλοι έχουν δίκιο και η κριτική τους μπορεί να μας βοηθήσει να εξελιχθούμε.

Η συναισθηματική ωριμότητα βρίσκεται ακριβώς στην ικανότητα να διακρίνουμε την εποικοδομητική παρατήρηση από την άδικη απαξίωση, χωρίς να απορρίπτουμε αυτομάτως την πρώτη ή να εσωτερικεύουμε τη δεύτερη.

Γιατί δεν είναι δική μας ευθύνη να θεραπεύσουμε τις ανασφάλειες των άλλων, όπως δεν είναι δικό τους δικαίωμα να μετατρέπουν τις δυσκολίες τους σε δικές μας πληγές.

Και ίσως εδώ να βρίσκεται η πιο ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα γιατί ορισμένοι άνθρωποι είναι αγενείς.

Δεν υπάρχει μία εξήγηση που να καλύπτει όλες τις περιπτώσεις. Άλλοτε η αγένεια συνδέεται με ανασφάλεια, άλλοτε με θυμό, άλλοτε με κοινωνικά πρότυπα συμπεριφοράς και άλλοτε με μια συνειδητή επιλογή επιβολής.

Αυτό που μπορούμε, όμως, να αποφασίσουμε είναι πόση δύναμη θα επιτρέψουμε σε αυτή τη συμπεριφορά να αποκτήσει μέσα μας.

Δεν χρειάζεται να αποδεχθούμε κάθε προσβολή ως αλήθεια ούτε να αντιμετωπίσουμε κάθε δυσάρεστο άνθρωπο ως προσωπική πρόκληση που οφείλουμε να κερδίσουμε.

Μπορούμε να κατανοούμε χωρίς να δικαιολογούμε, να συγχωρούμε χωρίς να ξεχνάμε τα όριά μας και να απομακρυνόμαστε χωρίς να αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να ανταποδώσουμε τον πόνο.

Άλλωστε, η πραγματική ποιότητα ενός ανθρώπου δεν αποκαλύπτεται μόνο στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται όταν όλα πηγαίνουν καλά, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τη δυσφορία, την απογοήτευση και τη διαφωνία.

Γιατί η αγένεια μπορεί να εξηγεί κάτι από τον εσωτερικό κόσμο εκείνου που την εκφράζει, αλλά δεν πρέπει να καθορίζει τον εσωτερικό κόσμο εκείνου που τη δέχεται.

Και τελικά, η μεγαλύτερη ένδειξη δύναμης δεν είναι να μπορείς να πληγώσεις κάποιον με τις λέξεις σου. Είναι να έχεις τη δυνατότητα να το κάνεις και να επιλέγεις συνειδητά να μην το κάνεις.