Ο δεύτερος Χρυσός Φοίνικας του Κριστιάν Μουντζίου και γιατί οι Ρουμάνοι το κάνουν να φαίνεται εύκολο
Νέος θρίαμβος στην καριέρα του εξαιρετικού σκηνοθέτη ο οποίος επαληθεύει πως το ρουμάνικο σινεμά παραμένει σταθερά στην κορυφή.
Πριν από σχεδόν είκοσι χρόνια, το 2007, ο Κριστιάν Μουντζίου έγινε ο πρώτος Ρουμάνος σκηνοθέτης που απέσπασε το Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών με το σπουδαίο «4 Μήνες, 3 Εβδομάδες και 2 Μέρες». Και μόλις χθες, στην 79η διοργάνωση στην Κρουαζέτ, ο δημιουργός διπλασίασε τους Χρυσούς Φοίνικές του με το οικογενειακό δράμα «Fjord», μπαίνοντας έτσι στο κλειστό κλαμπ των σκηνοθετών που έχουν θριαμβεύσει δις στο φεστιβάλ. Οι υπόλοιποι, σε περίπτωση που αναρωτιέστε είναι οι Φράνσις Φορντ Κόπολα, Σοέι Ιμαμούρα, Μπίλι Όγκουστ, Ζαν-Πιερ και Λικ Νταρντέν, Ρούμπεν Έστλουντ, Μίκαελ Χάνεκε, Εμίρ Κουστουρίτσα και Κεν Λόουτς…
Δύο δεκαετίες στην κορυφή
Η βράβευση του Μουντζίου έρχεται να επισφραγίσει όχι μόνο τη δική του υψηλή καλλιτεχνική σταθερότητα όλα αυτά τα χρόνια, αλλά και εκείνη του ρουμάνικου σινεμά γενικότερα. Αξίζει να σημειωθεί πως από τις επτά ταινίες του σκηνοθέτη, οι τέσσερις έχουν βραβευτεί στις Κάννες, αποσπώντας τα βραβεία σεναρίου («Πέρα από τους Λόφους», 2012) και σκηνοθεσίας («Αποφοίτηση», 2016) εκτός από τους Χρυσούς Φοίνικες, προφανώς. Παράλληλα, πολλοί από τους συμπατριώτες του σημείωσαν αντίστοιχες επιτυχίες σε έτερες σημαντικές διοργανώσεις.
Ενδεικτικά, ο Κρίστι Πούιου με την ερεβώδη «Οδύσσεια του Κυρίου Λαζαρέσκου» (2005) κέρδισε το βραβείο του τμήματος Ένα Κάποιο Βλέμμα στις Κάννες, ο Καλίν Πέτερ Νέτζερ κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο με την ανατρεπτική «Οικογενειακή Υπόθεση» (2013), αγαλματίδιο που θα πήγαινε και στην Αντίνα Πιντιλίε για το προβοκατόρικο «Μη Με Αγγίζεις» (2018). Βέβαια, αμέσως μετά τον Μουντζίου, «συλλέκτης» διεθνών διακρίσεων είναι ο απολαυστικά αιρετικός Ράντου Ζούντε, ο οποίος ειδικά στο Βερολίνο δεν έχει αντίπαλο, αφού όποτε «κατεβάζει» ταινία κρατάει χώρο στη βαλίτσα του για κάποια Άρκτο. Ο Ρουμάνος έχει στην «τροπαιοθήκη» του: Αργυρή Άρκτο Σκηνοθεσίας για το ασπρόμαυρο βαλκανικό γουέστερν «Άφεριμ!» (2015), Χρυσή Άρκτο για το σπαρταριστό «Ατυχές Πήδημα ή Παλαβό Πορνό» (2021) και Αργυρή Άρκτο Σεναρίου για την ιδιοσυγκρασιακή πολιτική κωμωδία «Kontinental ’25» (2025).
Τόσο καλό είναι το ρουμάνικο σινεμά;
Η σύντομη απάντηση στο ερώτημα του υπέρτιτλου είναι, ναι. Ειδικά η παραγωγή των τελευταίων τριάντα ετών έχει φέρει στο προσκήνιο αφηγήσεις οι οποίες όταν δεν είναι εμβριθής και ρηξικέλευθες, διατυπώνουν μερικά αμείλικτα ηθικά ερωτήματα και βρίσκουν εξίσου σκληρές, ενίοτε, απαντήσεις. Για παράδειγμα, στους «4 Μήνες» -ακολουθεί spoiler- ο Μουντζίου ανέδειξε το αποσιωπημένο φαινόμενο των παράνομων αμβλώσεων επί καθεστώτος Τσαουσέσκου, μια συνθήκη ανεπούλωτου τραύματος για μια ολόκληρη γενιά γυναικών που χρειαζόταν να καταφεύγει σε δίκτυα αμφιλεγόμενων γιατρών ρισκάρωντας τη ζωή τους. Αντίστοιχα, η «Οδύσσεια» απογυμνώνει το γραφειοκρατικό παραλογισμό των δημόσιων δομών υγείας, μέσα από την κυριολεκτική οδύσσεια ενός ανθρώπου που θέλει απλά να πάει στο νοσοκομείο για εξετάσεις. Από κοντά και το σπουδαίο «Αστυνομία, Ταυτότητα» (Κορνέλιου Πορουμπόιου, 2009), όπου η σύλληψη ενός έφηβου για εμπορία ναρκωτικών μετατρέπεται σε ένα υπαρξιακό δαίδαλο με επίκεντρο τα ερώτηματα τι εστί, τελικά, δίκαιο και ποια είναι τα όρια του νόμου.
Όλοι οι προαναφερθέντες τίτλοι αποτέλεσαν κομμάτι αυτού που ονομάστηκε στις αρχές των ’00s Νέο Ρουμάνικο Κύμα. Ήταν ένας εύκολος τρόπος να οργανωθούν ταινίες με κοινά στοιχεία που κυκλοφόρησαν σε αφθονία την ίδια εποχή, έχοντας ως κατεξόχην χαρακτηριστικό τους μια αισθητική ωμού ρεαλισμού, απέριττου στιλιζαρίσματος και κοινωνικού – ανθρωπιστικού προβληματισμού. Ταυτόχρονα, βέβαια, για το μη βαλκάνιο μάτι η θέαση αυτών των φιλμ είχε και ένα πιο εξωτικό ενδιαφέρον, αφού η Ρουμανία του 21ου αιώνα άρχιζε να αναμετράται πιο έντονα με το κομμουνιστικό παρελθόν της και τα μυριάδες βιώματα που είχαν μείνει στην αφάνεια. Το σινεμά αποτέλεσε βασικό δίαυλο για το μεταβολισμό της πρόσφατης ιστορίας της χώρας και φαίνεται πως ακόμη συνεχίζει να παράγει έργα που θα συζητιούνται στο μέλλον.
Όσο για το «Fjord», το οποίο για την ώρα έχει ημερομηνία κυκλοφορίας στην Ελλάδα την 27η Αυγούστου, η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από μια οικογένεια Ρουμάνων μεταναστών που ζει στη Νορβηγία και ξαφνικά μπαίνει στο στόχαστρο των Αρχών στο πλαίσιο έρευνας που έχουν παραγγείλει οι δικαστικές αρχές. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους κρατούν οι πάντα αξιόπιστοι Ρενάτε Ρέινσβε και Σεμπάστιαν Σταν.
