Ανταπόκριση: Οι ήσυχες, γεμάτες μέρες του 5ου Evia Film Project
Οι αναμνήσεις που κρατάμε από τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης που επέστρεψε για μια εβδομάδα στην Αιδηψό.
Η Αιδηψός μοιάζει να έχει σταματήσει στο χρόνο. Κάπου ανάμεσα στη δεκαετία του ’80 και του ’90 συγκεκριμένα, εκεί ακριβώς όπου μας μετέφερε νοερά και το 5ο Evia Film Project (23-27/6).
Η νύχτα μυρίζει γιασεμί και καλαμπόκι
Για πέντε μέρες, η κινηματογραφική διοργάνωση που στήνει στο νησί της Εύβοιας το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, παρουσίασε ένα κινηματογραφικό πρόγραμμα με έμφαση στην πολυτιμότητα του δάσους, το οποίο εξάλλου αποτέλεσε κεντρική θεματική του θεσμού για φέτος, αλλά αναπόφευκτα, οι επιλογές ενείχαν και το στοιχείο της νοσταλγίας. Πώς να νιώσεις κάτι διαφορετικό όταν, για παράδειγμα, στη μεγάλη οθόνη του θερινού κινηματογράφου Απόλλων προβάλλεται το «Jurassic Park» (Στίβεν Σπίλμπεργκ, 1993), έξω ψήνονται καλαμάκια και καλαμπόκι κι εσύ κάθεσαι σε πλαστική καρέκλα; Εκείνη η στιγμή, δηλαδή, μοιάζει περισσότερο με μεταφορα στο χρόνο, παρά κάτι που συμβαίνει το 2026.
Αυτό το φαινόμενο επαναλαμβανόταν κάθε βράδυ στον Απόλλωνα, σε βαθμό που ανυπομονούσες να πας να βρεις τη θέση σου. Φυσικά, η αποστολή ήταν ευκολότερη στη δεύτερη προβολή που ξεκινούσε 23.00-23.30, ώρα όπου οι διοργανωτές φρόντισαν να παρουσιάσουν πιο τολμηρά, αλλά ουσιαστικά φιλμ. Όπως η αμίμητη και σήμερα σχεδόν διορατική κωμωδία «Τροπική Καταιγίδα» (Μπεν Στίλερ, 2008) και το ισοπεδωτικό «Όταν Ξέσπασε η Βία» (Τζον Μπούρμαν, 1972). Η βιτριολική παρωδία του Στίλερ εκτός του ότι παραμένει ξεκαρδιστική, μοιάζει βγαλμένη από μια εποχή όπου το αμερικανικό χιούμορ έβρισκε διεξόδους στο σινεμά χωρίς αναστολές, διάθεση που σήμερα τείνει να εκλείψει. Από την άλλη, το ψυχολογικό θρίλερ του Μπούρμαν εμβαθύνει στις πιο περίπλοκες και δυσοίωνες πτυχές της αρρενωπότητας με ωμή ευθύτητα, με το σκηνοθέτη να επινοεί ορισμένες σκηνές που χαράσσονται κατευθείαν στο θυμικό. Αμφότερες οι ταινίες συνδέονταν με τις ανοιχτές συζητήσεις που φιλοξένησε το Evia Film Project, προσφέροντας άψογες αφορμές και γόνιμη ανταλλαγή απόψεων.
Γελώντας και κλαίγοντας με τους άντρες
Η αίθουσα πολιτισμού «Μελίνα Μερκούρη», λίγα μέτρα μετά τα ιαματικά Λουτρά, φιλοξένησε μια σειρά συνομιλιών που έθιξαν επίκαιρα όσο και ευαίσθητα θέματα. Ο υπογράφων, ας πούμε, συμμετείχε σε πάνελ με θέμα «Σοβαρά τώρα; Η οριακή τέχνη της κωμωδίας» μαζί με τη stand-up κωμικό Ήρα Κατσούδα και τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Θάνο Τοκάκη, οι οποίοι και συνόψισαν με τις τοποθετήσουν τις πιο κομβικές ποιότητες όταν κάνει κάποιος χιούμορ σήμερα. Η Ήρα επισήμανε ότι «το ζητούμενο στην κωμωδία είναι να στοχεύει στο λεγόμενο “punch up”, να στρέφει δηλαδή τα σαρκαστικά της βέλη προς τα πάνω, προς τις κοινωνικές ομάδες που κατέχουν εξουσία, προνόμια, προβολή και φήμη. Όταν συμβαίνει το αντίθετο (“punch down”), το να βάζεις δηλαδή στο στόχαστρο ανθρώπους που υφίστανται διακρίσεις και υποτίμηση, είναι σαφώς κατακριτέο». Προτού ο Θάνος προσθέσει κάτι πολύτιμο: «Το μόνο σίγουρο είναι πως ο δογματισμός σκοτώνει το χιούμορ εκ των προτέρων, από τη στιγμή που το οριοθετεί και το περιχαρακώνει. Το χιούμορ οφείλει να λειτουργεί απελευθερωτικά, ως μορφή αποσυμπίεσης».
Νωρίτερα, σε συζήτηση για τον άτυπο ανταγωνισμό μεταξύ εμπορικού και arthouse κινηματογράφου, μίλησαν εκτενώς οι Γιώργος Ζώης (κινηματογραφιστής), Μαρία Καραγιαννάκη (παραγωγός, Chase the Cut), Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη (καθηγήτρια-σύμβουλος ΕΑΠ, επιμελήτρια τεκμηρίωσης filmography.gr), Αλέξανδρος Παπαγεωργίου (κριτικός κινηματογράφου, μεταφραστής). Η σε προσωπικό τόνο τοποθέτηση του Γιώργου Ζώη, έβαλε τα πράγματα σε προοπτική: «Η αλήθεια είναι πως ποτέ δεν σκέφτομαι τον διαχωρισμό καλλιτεχνικού και εμπορικού έργου εκ προοιμίου. Προκύπτει ως εσωτερική ανάγκη, δεν εκκινώ από κάποια διάκριση και το γράψιμό μου δε διαφέρει. Αν ξεκινήσεις με την παραδοχή της εμπορικότητας, κληρονομείς έναν επίμονο παραγωγό που διαρκώς ζητάει πράγματα και επεμβαίνει στο σενάριο, κάνοντας υποθέσεις που δεν ξέρουμε αν θα πετύχουν. Εγώ προσωπικά χαίρομαι που υπάρχει αυτό που ονομάζουμε “προσωπικό σινεμά” (δεν μου αρέσει ο όρος “καλλιτεχνικό σινεμά”) και χρηματοδοτείται. Με ενοχλεί η εμμονή με το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος. Αυτό το μοντέλο παραγωγής με βρίσκει αντίθετο, κι εμείς οι δημιουργοί πρέπει να συσπειρωθούμε», τόνισε. «Άλλωστε, από πότε η πλειοψηφία δίνει την υψηλότερη αξία σε ένα κινηματογραφικό έργο; Εγώ βλέπω ταινίες που μπορεί να μην έχουν εκατομμύρια θεατές αλλά εμένα με μετακίνησαν, μου έδωσαν τροφή για να ζήσω πολλούς μήνες, ίσως σε κάποιους ακόμη και να έσωσαν τη ζωή. Αυτός είναι ο λόγος που μαχόμαστε για την προσωπική δημιουργία: θέλουμε ένα σινεμά με συνείδηση, κι ας μην έχει εκατομμύρια θεατές».
Παρομοίως, ουσιαστικά ήταν όσα τέθηκαν επί τάπητος στη συζήτηση με τίτλο «Αρρενωπότητα, βία και η εκδίκηση της φύσης», όπου στο πάνελ βρέθηκαν ο σεναριογράφος και συγγραφέας Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο σκηνοθέτης Τζώρτζης Γρηγοράκης («Digger»), ο σκηνοθέτης Δημήτρης Κανελλόπουλος («Αγέλη Προβάτων»), ο ηθοποιός και κινηματογραφιστής Βαγγέλης Μουρίκης και η σκηνοθέτρια και παραγωγός Ελίνα Ψύκου.
Πολύ γρήγορα η Ελίνα Ψύκου έδωσε ενδιαφέρουσα τροπή στην κουβέντα, καθώς αναρωτήθηκε πώς θα εξελίσσονταν οι ταινίες «Όταν Ξέσπασε η Βία», «Digger», «Αγέλη Προβατων» εαν στους πρωταγωνιστικούς ρόλους έπαιζαν θηλυκότητες. Ο Βαγγέλης Μουρίκης απάντησε πως οι σχέσεις της ταινίας θα ήταν ακριβώς ίδιες: «Πιστεύω πως πρέπει να χαρακτηρίζουμε μια ταινία από το θέμα της και όχι από τους πρωταγωνιστές της. Άλλωστε, αυτό είναι το ουσιώδες σ’ αυτή την ιστορία: η σχέση μας με τα χιόνια, τα δέντρα και τους αέρηδες. Ειδικά στο “Digger” είναι λάθος να το πούμε, διότι οι ήρωες μάχονται την πλευρά που παράγει τη βία, δεν την παράγουν οι ίδιοι», ανέφερε. Εδω να σημειωθεί πως όλες τις συζητήσεις συντόνισε ο Νεκτάριος Σακκάς (συνεργάτης του Διεθνούς Προγράμματος στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου).
Όταν πια έπεσε η αυλαία του Evia Film Project και βρισκόμουν στο φέρυ για το λιμάνι της Αρκίτσας, αναρωτιόμουν πως ακριβώς αυτές οι δύσκολες και ενίοτε αμήχανες συζητήσεις πρέπει να γίνονται πιο συχνά. Το σινεμά αποτελεί άψογο εργαλείο για να αναδειχθούν οι πιο αφανείς πτυχές των πιο δυσδιάκριτων λεπτομεριών ενός επίμονου προβληματισμού, ο οποίος μεταβολίζεται πάντα ευκολότερα μέσα από τη συνύπαρξη. Και αυτό, αν μη τι άλλο, το φεστιβάλ το έχει καταφέρει με το παραπάνω.
Διαβάστε επίσης
