Κωνσταντίνος Ρήγος περί έρωτος, Σαίξπηρ και άλλων δαιμονίων

Κάπου, σε μια παράξενη χώρα, σε ένα προάστιο μιας μεγαλούπολης, ανάμεσα σε παλιές πολυκατοικίες κι εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα,  οι άνθρωποι αναμετρώνται με τις αντιφάσεις τους. Γιατί τίποτε δεν είναι οικείο: τα τοπία στερούνται ομορφιάς, ήλιος ποτέ δεν ξημερώνει, η μουσική ενοχλεί αντί να ευφραίνει, ο ρομαντισμός χλευάζεται, το machismo εξαίρεται, ο έρωτας απαγορεύεται, το μίσος επιβάλλεται απ’ την παράδοση και η εξουσία –αόρατη, μα πανταχού παρούσα– προάγει και τιμωρεί ταυτόχρονα το ξέσπασμα της βίας. Στον δυσοίωνο αυτόν τόπο, όπου η δημόσια τάξη διασαλεύεται κάθε νύχτα, ένα ζευγάρι πάει κόντρα στην παράδοση και επαναστατεί με τον δικό του τρόπο. Είναι ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα. Ή μάλλον… οι επτά Ρωμαίοι και οι δύο Ιουλιέτες. Η νέα θεατρική δουλειά του Κωνσταντίνου Ρήγου. Η δική του ανατρεπτική ματιά πάνω στο μεγαλύτερο έρωτα όλων των εποχών, που ήταν καταδικασμένος από τα αστέρια. Γιατί όπως λέει και ο πατήρ Λαυρέντιος στην εμβληματική, ποιητική μετάφραση του Δημήτριου Βικέλα, την οποία χρησιμοποίησε ο χορογράφος – σκηνοθέτης για να δημιουργήσει την παράστασή του, «τέτοιες χαρές ορμητικές, ολέθρια τελειώνουν».

Αυτές οι «χαρές» και ο «όλεθρος» ήταν που αποτέλεσαν την αφορμή για να συναντηθώ με τον Κωνσταντίνο Ρήγο. Για να μου μιλήσει ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου περί Σαίξπηρ, έρωτος και άλλων δαιμονίων, στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Ανάμεσα στα μουτζουρωμένα από σημειώσεις χαρτιά του έργου, μου ξετύλιξε το κουβάρι της δημιουργίας της παράστασής του. Μιας dark εκδοχής του «Ρωμαίος και Ιουλιέτα».

«Είναι η πρώτη φορά που καταπιάνομαι με ένα έργο τόσο κλασικό κι αυτό για μένα είναι από μόνο του ένα μεγάλο στοίχημα».

Στοίχημα που αποφάσισες όμως να δυσκολέψεις ακόμη περισσότερο, επιλέγοντας να “πειράξεις” το κλασικό…

Γιατί θέλησα να το δω με άλλη ματιά. Η ματιά μου πάνω στο κείμενο παραμένει κλασική, πάνω στο έργο όμως είναι σίγουρα μια διαφορετική ματιά…

Αναφέρεσαι στις δύο Ιουλιέτες και τους επτά Ρωμαίους;

Και σε αυτούς. Κατά τη διάρκεια των ακροάσεων, σκέφτηκα ότι θα είχε ενδιαφέρον να δούμε διαφορετικούς Ρωμαίους να μπαινοβγαίνουν στη σκηνή και ταυτόχρονα οι ίδιοι οι ηθοποιοί που τους υποδύονται να ενσαρκώνουν κι άλλους ρόλους. Το ίδιο σκέφτηκα και για την Ιουλιέτα. Οι δυο Ιουλιέτες να είναι οι δύο διαφορετικές πλευρές της ηρωίδας, οι δυο διαφορετικές θερμοκρασίες της. Η ιδέα αυτή πώς προέκυψε;

Από την επιθυμία μου να δημιουργήσω ένα σύνολο νεότητας. Να αποκαλύψω τη δυναμική των νέων μες στο έργο. Αυτή τη θερμότητα της νιότης και της εφηβείας, που ήθελε να αναδείξει και ο Σαίξπηρ με το έργο αυτό, σε συνδυασμό με το πώς το περιβάλλον τη διαμορφώνει και την εξελίσσει. Άλλωστε, το «Ρωμαίος και Ιούλιετα» είναι ίσως το μόνο έργο του συγγραφέα που ο ήρωας δεν εξελίσσει την ιστορία, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τον Ριχάρδο ή τον Άμλετ, αλλά το περιβάλλον είναι εκείνο που τη διαμορφώνει και την εξελίσσει.

Δηλαδή;

Στο «Ρωμαίος και Ιούλιετα» ο σκοπός είναι να διατηρηθεί η κοινωνική τάξη των πραγμάτων. Οι Καπουλέτοι και οι Μοντέγοι να είναι πάντα εχθροί και τα παιδιά τους να μεγαλώνουν πάντα με το μίσος στην καρδιά τους. Καλύτερα να σκοτώσουν τον αντίπαλο παρά να ζήσουν. Ο Ρωμαίος σκοτώνει τον Πάρη και τον Τυβάλδο, ο Τυβάλδος νωρίτερα σκοτώνει τον Μερκούτιο, η Ιουλιέτα αυτοκτονεί, οι γονείς της τής συμπεριφέρονται με φράσεις τύπου «ψόφα στο δρόμο», «Γκρεμνίσου» αν δεν κάνει αυτό που εκείνοι θέλουν. Όλα τα πρόσωπα έχουν μία πολύ σκληρή συμπεριφορά, πέραν του κανονικού, παρά το γεγονός ότι εδώ δεν υπάρχει κάποιος θρόνος για να διεκδικήσουν, που να τη δικαιολογεί, όπως στον Ριχάρδο ή στον Άμλετ. Όμως υπάρχει αυτή η ισορροπία που πρέπει να διατηρηθεί ανάμεσα στις δυο οικογένειες. Αυτή που θα οδηγήσει τους δύο ερωτευμένους στην επανάσταση και εν τέλει στο θάνατο.

Σκληρό αρκετά όπως το παρουσιάζεις, σε σχέση με αυτό το ρομαντικό που οι περισσότεροι έχουμε στο μυαλό μας σκεπτόμενοι τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα.

Δεν το παρουσιάζω, έτσι είναι. Το «Ρωμαίος και Ιούλιετα» δεν είναι ένα ερωτικό ρομάντζο. Έχει στοιχεία ρομάντζου, αλλά είναι ένα πολύ σκληρό έργο. Σε αυτό κατέληξα διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντάς το. Ψάχνοντας πίσω από τις λέξεις και τα νοήματα ανακάλυψα μια απίστευτη σκληρότητα, η οποία παρουσιάζεται επί σκηνής άλλοτε με ελαφρότητα και χιούμορ και άλλοτε ακριβώς όπως είναι. Σε επέστρεψε ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα στη δική σου εφηβεία;

Ναι, καθ΄όλη τη διάρκεια δημιουργίας της παράστασης ανέτρεχα σε όλα αυτά που έκανα μικρός. Τις λέξεις που χρησιμοποιούσα, τα κολλήματα που έτρωγα… Θυμάμαι μια φίλη μου, 14 ετών, στο μπαλκόνι του σπιτιού της κι από κάτω ένα αγόρι με το οποίο φλέρταρε να του φωνάζει: «Φύγε από εδώ είναι δική μου η ζωή και θα την κάνω ότι θέλω, δεν θα μου πεις εσύ!». Αυτή την ακρότητα της συμπεριφοράς των εφήβων είναι που ήθελα να προτάξω στην παράσταση. Στα 15 μπορείς να κοροϊδέψεις πιο εύκολα τον άλλον, να μεθύσεις, να τρελαθείς, να αντιμιλήσεις, να παλέψεις για τα πιστεύω σου και για τον έρωτά σου. Λειτουργείς πιο ακραία απ’ όταν είσαι 30, που οι αντιδράσεις και οι σκέψεις σου φιλτράρονται πλέον περισσότερο από τη λογική, παρά από το συναίσθημα.

Σήμερα, οι έφηβοι πώς λειτουργούν στον έρωτα; Μήπως τον αντιμετωπίζουν περισσότερο κυνικά παρά ρομαντικά;

Είναι ίσως πιο σκληροί γενικότερα στις αντιδράσεις τους, γιατί το πρόσωπο της κοινωνίας μας είναι πολύ σκληρό, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι δεν είναι ρομαντικοί. Ίσα – ίσα θεωρώ ότι η κυνικότητα αυτή που βγάζουν προς τα έξω, εξαφανίζεται απευθείας μόλις την «πατήσουν». Πάντα έτσι, εξάλλου δεν συμβαίνει όταν την πατάμε; Αλλάζει απευθείας η διάθεσή μας και «μαλακώνουμε».

Έρωτας ή αγάπη; Ποιο από τα δύο τελικά είναι εκείνο που μπορεί να καλύψει το κενό που νιώθουμε στις μέρες μας, στις μέρες της κρίσης των πάντων;

Πρόκειται για δύο διαφορετικές έννοιες. Αγάπη σημαίνει συντροφικότητα. Ο έρωτας από την άλλη είναι κάτι σπινθηροβόλο, που δημιουργεί περισσότερα «προβλήματα». Φυσικά, η αγάπη μπορεί να καλύψει αυτό το κενό, αλλά προσωπικά πιστεύω ότι αν είσαι τυχερός και μπορέσεις αυτή την περίοδο να είσαι ερωτευμένος σε διάρκεια, τότε έχεις κερδίσει την έξοδο σου από το Μεσολόγγι… Αν αναλογιστείς ότι ζούμε υπό πολιορκία.

Αυτό το «Μεσολόγγι» λοιπόν εσύ πώς το βιώνεις;

Με όλες του τις δυσκολίες. Είναι πολύ δύσκολο να βλέπεις να πεθαίνουν παιδιά στη θάλασσα, άνθρωποι να κοιμούνται στο δρόμο και να τρώνε από τα σκουπίδια… Αισθάνομαι μια ενοχή, παρά το γεγονός ότι ξέρω ότι δεν προκλήθηκε από μένα όλο αυτό. Δεν φταίω εγώ, αλλά στην πραγματικότητα φταίμε όλοι μαζί για αυτή την κατάσταση. Οπότε η ενοχή και η στεναχώρια παραμένουν.   Όπως και η ελπίδα, μιας και γνωρίζω ότι είσαι φύσει αισιόδοξος;

Ναι, η ελπίδα παραμένει. Μου αρέσει να βλέπω τη θετική πλευρά των πραγμάτων και να πιστεύω σε αυτήν, αν και τα τελευταία χρόνια όλο λέω ότι θα έρθει κάτι καλύτερο κι όλο το χειρότερο βλέπω μπροστά μου. Ευελπιστώ πάντως ότι μετά την μακρά αυτή περίοδο δυστυχίας και πόνου θα επιστρέψει, ελπίζω σύντομα, η χαρά και το χαμόγελο στους ανθρώπους. «Βρίσκω την ισορροπία μου μέσα στις αντιφάσεις μου»

Με αφορμή το σάλο που προκλήθηκε για το κατέβασμα της παράστασης της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου «Ισορροπία του Nash», τον ρωτώ αν έχει νιώσει ποτέ να κρίνεται σε τέτοιο βαθμό που να κινδυνεύει η δουλειά του, όντας πάντα αντισυμβατικός και προκλητικός όταν δημιουργεί, είτε στο θέατρο, είτε στο χορό.

Η αλήθεια είναι πως ποτέ δεν το έχω αισθανθεί αυτό, ούτε ακόμη κι όταν παρουσίαζα τη «Bossa Nova» ή τα «Κόκκινα Φανάρια». Δύο παραστάσεις μου που εμπεριείχαν σοκαριστικές σκηνές, στις οποίες μάλιστα αντέδρασε το κοινό, όπως εκείνη με την εξομολόγηση ενός νεαρού που εκδιδόταν για 20 ευρώ αποκαλύπτοντας ότι έχει AIDS στη «Bossa Nova» και την άλλη με τη γυμνή κοπέλα που χόρευε στα «Κόκκινα Φανάρια». Δεν πέρασε ούτε στιγμή, όμως, από το μυαλό μου να τις αφαιρέσω από την παράσταση υπό το φόβο ότι θα κριθώ.

Ένα είδος κριτικής είναι και η αποχώρηση του θεατή από την παράσταση. Αυτό πώς το αντιμετωπίζεις;

Ως κάτι έντιμο. Θυμάμαι κοινό να φεύγει από παραστάσεις μου και να αποχωρεί ησύχως χωρίς να δημιουργεί πρόβλημα στην εξέλιξη του έργου. Δεν καταλαβαίνω γιατί ένας θεατής που έχει βγει να διασκεδάσει πρέπει να ταλαιπωρηθεί, αν αυτό που βλέπει μπροστά του δεν του αρέσει; Καλύτερα να φύγει… Μακάρι να μπορούσα να το κάνω κι εγώ αυτό, αλλά η διαστροφή μου, ότι πρέπει να σεβαστώ την προσπάθεια του καλλιτέχνη μέχρι το τέλος, δεν με αφήνει… Πάντως, δείχνεις ότι είσαι ένας άνθρωπος που του αρέσει να προκαλεί κι αυτό χάρη στη δημιουργική σου αντίφαση: Από τη μία, δηλαδή, μπορεί να ανεβάζεις μία παράσταση στο Εθνικό Θέατρο κι από την άλλη να συνεργάζεσαι με τραγουδιστές και συγκροτήματα σε βίντεο κλιπ τους ή σε κέντρα νυχτερινής διασκέδασης.

Κάνεις λάθος, δεν είμαι άνθρωπος των άκρων. Ίσως να φαίνομαι έτσι, αλλά δεν είμαι. Είμαι άνθρωπος της ισορροπίας. Αν νιώθω ότι προκαλώ από τη μία, βρίσκω να κάνω κάτι από την άλλη που θα εξισορροπεί τα πράγματα, καθότι Ζυγός στο ζώδιο. Μέσα στις αντιφάσεις μου βρίσκω την ισορροπία μου.

«Ο χορός είναι μια διαρκής εξέλιξη, ενώ το θέατρο μία διαρκής εμπειρία»

Μου απαντά όταν του ζητώ να μου εξηγήσει πώς βιώνει ο ίδιος την παράλληλη ενασχόλησή του εδώ και χρόνια με τη θεατρική σκηνή και τη χορευτική τέχνη. Άλλωστε, το θέατρο το αγαπούσε από παιδί, ανεβάζοντας παραστάσεις με τους φίλους του στη γειτονιά του στην Ηλιούπολη, αλλά η ροπή του τότε προς το χορό ήταν κάτι παραπάνω από εμφανής.

«Ο χορός είναι μια κατάσταση που αμέσως μπορώ να εξερευνήσω. Αντιθέτως, το θέατρο πρέπει να παλέψω για να το ανακαλύψω».

Και με το άλλο πάθος σου, τη φωτογραφία ασχολείσαι ακόμη;

Δυστυχώς, δεν ασχολούμαι πολύ πια. Ερασιτεχνικά μόνο, αναρτώντας φωτογραφίες στο λογαριασμό μου στο Instagram. Είναι το μέσο κοινωνικής δικτύωσης που προτιμώ συγκριτικά με το Facebook και το Twitter, γιατί είναι σαν να κρατάς στα χέρια σου το φωτογραφικό άλμπουμ της ζωής σου… Γι’ αυτό μου αρέσει πολύ η φωτογραφία, γιατί σταματάει τη στιγμή και την αιχμαλωτίζει. Τι σου κεντρίζει το ενδιαφέρον;

Οι άνθρωποι και ο δρόμος…

Ένα θεατρικό όνειρό σου ολοκληρώνεται τώρα με το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα». Το επόμενο ποιο θα είναι;

Να κάνω επιτέλους μια σπαρταριστή κωμωδία.

Παίζουν: Αχτάρ Αλέξανδρος, Επιθυμιάδη Δανάη, Καραούλης Γιάννης, Καραχανίδης Αναστάσιος, Κατσής Γιώργος, Παναγιώτης Μπρατάκος, Παϊταζόγλου Κίττυ, Πλεμμένος Κωνσταντίνος, Σταμόπουλος Αντώνης. Πατήρ Λαυρέντιος: Ιερώνυμος Καλετσάνος. Παραμάνα: Άρτεμις Μπόγρη (μέτζο σοπράνο) / Λητώ Μεσσήνη (υψίφωνος). Μετάφραση: Δημήτριος Βικέλας. Σκηνοθεσία-Χορογραφία-Σκηνογραφία: Κωνσταντίνος Ρήγος. Δραματουργική επεξεργασία: Έρι Κύργια. Συνεργάτης σκηνογράφος: Μαίρη Τσαγκάρη. Κοστούμια: Γιώργος Σεγρεδάκης. Φωτισμοί: Χρήστος Τσόγκας. Σχεδιασμός Ήχου: Studio 19. Βοηθός Σκηνοθέτη: Έλενα Σκουλά, Άγγελος Παναγόπουλος. Βοηθός Χορογράφου: Μαρκέλα Μανωλιάδη. Φωτογραφίες – Βίντεο: Κωνσταντίνος Ρήγος . Οργάνωση & Εκτέλεση Παραγωγής: Άγγελος Παναγόπουλος. Make Up: Έλενα Χατζηνικολίδου / Inglot Greece. Βοηθός Make up: Αναστασία Δηπτένη. Κομμώσεις: Νάσος Ασημακόπουλος.

Info: από 19 Φεβρουαρίου κάθε Τετάρτη και Κυριακή 18.30, Πέμπτη και Παρασκευή 20.30, Σάββατο 17.00, 21.00. Δημοτικό Θέατρο Πειραιά: Ηρώων Πολυτεχνείου 32 και Βασιλέως Γεωργίου, 210 4143 310 – 210 4143 320. Τιμές εισιτηρίων: 25 διακεκριμένη, 18 κανονικό, 12 φοιτητικό, 10 ΑΜΕΑ, άνεργοι, ατέλειες. Προπώληση: Στα ταμεία του Θεάτρου, Ticket Services, Ταμείο Πανεπιστημίου 39 (Στοά Πεσμαζόγλου).