Napoleone di Bonaparte| 10 πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε για έναν από τους μεγαλύτερους ηγέτες της ιστορίας

“Δεν έχω παρά μόνο ένα πάθος, μία μοναδική ερωμένη: Τη Γαλλία. Πλαγιάζω μαζί της.”

 

Σεβαστός ως λαμπρός στρατιωτικός και πολιτικός με τεράστια επιρροή, η ιδιότητα του Napoleone  Bonaparte ως ενός από τους μεγάλους ηγέτες της ιστορίας είναι αναμφισβήτητη – ακόμα κι αν μερικές φορές φαίνεται ότι είναι πιο διάσημος για το μικρότερο ανάστημά του.

Ίσως παραδόξως, δεδομένου του ζήλου με τον οποίο συνέχισε να ηγείται της Γαλλικής Αυτοκρατορίας, ο Napoleone αναγνωρίστηκε πιο εύκολα ως Κορσικανός και, στην αρχή της καριέρας του, πολέμησε ένθερμα για την ανεξαρτησία της Κορσικής.

Μόνο μετά από μια διαμάχη με τον ηγέτη της Κορσικανής αντίστασης Pasquale Paoli, ο Napoleone έκανε τη Γαλλία σπίτι του και άρχισε να καθιερώνεται ως το ανερχόμενο αστέρι της νέας δημοκρατίας, οργανώνοντας μια σειρά από ζωτικής σημασίας στρατιωτικές νίκες, συμπεριλαμβανομένης της Πολιορκίας της Τουλόν και, 1785, ήττα 20.000 βασιλικών στο Παρίσι.

Ο Γάλλος στρατηγός  και Αυτοκράτορας της Γαλλίας, επικληθείς και ως Μέγας, θεωρείται στρατηγική και κυβερνητική μεγαλοφυΐα. Κάποιοι πιστεύουν ότι ήταν μια κορυφαία προσωπικότητα, ο καταλύτης και θεμελιωτής ευρωπαϊκών Βασιλείων και Χωρών. Άλλοι όμως τον θεωρούν ως μια μοιραία προσωπικότητα, που βύθισε την Ευρώπη σε πολυετείς πολέμους, κοστίζοντας έτσι αμέτρητες ζωές. Κανένας όμως δεν μπορεί να  αμφισβητήσει το χάρισμά τους ως στρατιωτικού διοικητή, ακόμα και αν οι ήττες του -κυρίως η μάχη του Βατερλώ- έμειναν στην ιστορία ως παραδείγματα τόσο τραγικών λαθών όσο και κακών επιλογών.

Ας γνωρίσουμε 10 σημαντικά γεγονότα για έναν από τους μεγαλύτερους ηγέτες της ιστορίας.

1. Η οικογένειά του ήταν περισσότερο Ιταλική παρά Γαλλική.

“Φιλοδοξώ να δω τη Γαλλία να απολαμβάνει όλη τη δυνατή ελευθερία. Λέω δυνατή, γιατί η αναρχία οδηγεί πάντοτε στην απολυταρχική διακυβέρνηση.”

Ο Napoleone di Buonaparte γεννήθηκε στην Κορσική στις 15 Αυγούστου 1769, μόλις 15 μήνες αφότου η Γαλλία είχε αγοράσει το νησί από την ιταλική πόλη-κράτος της Γένοβας. Όπως πολλοί Κορσικανοί, οι γονείς του, Carlo Maria di Buonaparte και Letizia Ramolino, αντιτάχθηκαν τόσο στη Γενοβέζικη όσο και στη γαλλική κυριαρχία. Όταν όμως οι Γάλλοι κατέκλυσαν γρήγορα τους ντόπιους αντιστασιακούς, ο Carlo άρχισε να συνεργάζεται μαζί τους. Σε ηλικία εννέα ετών, ο Napoleone, με το παρατσούκλι Nabulio, στάλθηκε σε σχολείο στην ηπειρωτική Γαλλία, όπου έμαθε να μιλά άπταιστα γαλλικά. Ποτέ δεν έχασε την κορσικανική προφορά του, ωστόσο, και υποτίθεται ότι τον κορόιδευαν οι συμμαθητές του και, αργότερα, οι στρατιώτες του. Ως έφηβος, ο Napoleone ονειρευόταν μια ανεξάρτητη Κορσική, γράφοντας για την «άδικη γαλλική κυριαρχία» και για τους «δεμένους με αλυσίδες συμπατριώτες του». Σταδιακά άλλαξε τη σκέψη του μετά το ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης το 1789, και όταν οι πολιτικές εσωτερικές διαμάχες ανάγκασαν την οικογένειά του να εγκαταλείψει βιαστικά την Κορσική το 1793. Τρία χρόνια αργότερα, μετά τον πρώτο του γάμο με τη Josephine de Beauharnais, έκανε το όνομά του να ακούγεται πιο γαλλικό με το να απορρίπτει το δεύτερο «e» στο μικρό του όνομα και το «u» στο επίθετό του.

2. Ο Napoleone συνελήφθη για προδοσία μετά τη «Βασιλεία του Τρόμου».

“Ο τρόπος για να γίνεις πιστευτός είναι να κάνεις την αλήθεια απίστευτη.”

Στα πρώτα στάδια της Γαλλικής Επανάστασης, ο Napoleone συνδέθηκε με τους Ιακωβίνους, μια πολιτική ομάδα που το 1793 και το 1794 εφάρμοσε μια βίαιη «Βασιλεία Τρόμου» εναντίον αντιπάλων – μια κίνηση που υποκινήθηκε περισσότερο από τον οπορτουνισμό παρά από την ιδεολογία. Στα τέλη του 1793 έπαιξε βασικό ρόλο στην κατάληψη της πόλης της Τουλόν από τις βρετανικές και βασιλικές δυνάμεις, μετά από τις οποίες ο Augustin Robespierre -ο αδελφός του Maximilien Robespierre, de facto ηγέτης της Γαλλίας κατά τη διάρκεια της «Βασιλείας του Τρόμου» – τον περιέγραψε ως «transcendent merit.” Αν και για σύντομο χρονικό διάστημα ήταν επωφελής για την εξέλιξη της σταδιοδρομίας του, τέτοιοι δεσμοί με τους Ροβεσπιέρους αποδείχθηκαν δαπανηροί όταν ανατράπηκαν τον Ιούλιο του 1794 και στάλθηκαν στη γκιλοτίνα. Ο Napoleone, για παράδειγμα, συνελήφθη ως ύποπτος προδοσίας όταν επέστρεψε από μια διπλωματική αποστολή στη Γένοβα. Για καλή του τύχη, αφέθηκε ελεύθερος μέσα σε δύο εβδομάδες και αμέσως μετά ανέκτησε τη θέση του στο στρατό. Στη συνέχεια βοήθησε στην απόκρουση μιας βασιλικής επίθεσης στο Παρίσι προτού ηγηθεί μιας επιτυχημένης κατάκτησης της βόρειας Ιταλίας που τον μετέτρεψε σε μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες στη Γαλλία.

3. Ο Napoleone ήρθε στην εξουσία με πραξικόπημα.

“Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα που εξυψώνει καλύτερα την ψυχή και διαθέτει στον μεγαλύτερο βαθμό το σπέρμα των μεγαλουργημάτων. Αλλά, αργά ή γρήγορα, το μεγαλείο της την καταβροχθίζει, γιατί, για να`ναι ισχυρή, της χρειάζεται αναγκαστικά ενότητα δράσης- κι αυτό την οδηγεί στον δεσποτισμό ενός ανθρώπου ή μιας ολιγαρχίας.”

Τα πραξικοπήματα ήταν σύνηθες φαινόμενο κατά τη Γαλλική Επανάσταση, το τελευταίο εκ των οποίων έγινε χάρη στον Napoleone, ο οποίος επέστρεψε από μια αιγυπτιακή στρατιωτική εκστρατεία τον Οκτώβριο του 1799 αποφασισμένος να πάρει την εξουσία. Σύντομα προέκυψε μια συνωμοσία στην οποία εμπλέκονταν ορισμένοι συν-συνωμότες υψηλού επιπέδου, οι οποίοι παρείχαν εντύπωση νομιμότητας όταν, στις 9 Νοεμβρίου, ο Napoleone σχεδίασε την κατάρρευση του πενταμελούς Καταλόγου που ηγήθηκε της χώρας. «Τι έκανες με τη Γαλλία που άφησα σε μια τόσο λαμπρή κατάσταση;» φώναξε έξω από την έδρα της κυβέρνησης. «Σας άφησα ησυχία, βρήκα τον πόλεμο! Σας άφησα νίκες, βρίσκω την ήττα!». Μια μέρα αργότερα, ένας καυγάς ξέσπασε στο νομοθετικό σώμα μεταξύ των υποστηρικτών και των αντιπάλων του Napoleone έως ότου τα στρατεύματα εισήλθαν και εκκαθάρισαν το κτίριο. Τότε δημιουργήθηκε μια νέα κυβέρνηση με τρεις προξένους: τον Napoleone, ο οποίος ως πρώτος πρόξενος ήταν μακράν ο πιο ισχυρός, και δύο πρώην διευθυντές που συμμετείχαν στο σχέδιο πραξικοπήματος. Το 1802 ο Napoleone έγινε πρώτος ισόβιος πρόξενος και το 1804, σε ηλικία 35 ετών, στέφθηκε αυτοκράτορας.

4. Ο Napoleone και ο πάπας είχαν συγκρουστεί

“Για να ζήσουμε πρέπει να διασκορπιστούμε, για να πολεμήσουμε όμως πρέπει να ενωθούμε.”

Το 1791 ο Πάπας Pius VI καταδίκασε δημόσια την επαναστατική κυβέρνηση της Γαλλίας επειδή, μεταξύ άλλων, εγγυήθηκε στους πολίτες της τη θρησκευτική ελευθερία και κατάσχεση της εκκλησιαστικής περιουσίας. Αυτή η αμοιβαία έχθρα παρέμεινε κατά την εισβολή του Napoleone στη βόρεια Ιταλία το 1796 και το 1797. Ως μέρος αυτής της εκστρατείας, ο Napoleone επιτέθηκε στα εδάφη του Πάπα, γνωστά ως Παπικά Κράτη, τα οποία εκτείνονταν σε ένα σημαντικό τμήμα της ιταλικής χερσονήσου. Σε αντάλλαγμα για ειρήνη, ο Pius VI συμφώνησε να παραδώσει γη, χρήματα και έναν θησαυρό τέχνης. Ωστόσο, οι Γάλλοι προχώρησαν και κατέλαβαν τη Ρώμη ούτως ή άλλως το 1798 μετά τη δολοφονία ενός στρατηγού εκεί. Ο Pius VI καθαιρέθηκε και μεταφέρθηκε πίσω στη Γαλλία αιχμάλωτος, όπου πέθανε τον Αύγουστο του 1799. Ο επόμενος πάπας ξεκίνησε αρχικά καλά με τον Napoleone. Υπέγραψαν ένα κονκορδάτο το 1801 που αποκατέστησε εν μέρει το καθεστώς της Καθολικής Εκκλησίας, διατηρώντας παράλληλα τη θρησκευτική ελευθερία. Τρία χρόνια αργότερα, ο Napoleone κάλεσε τον Πάπα στο Παρίσι για τη στέψη του. Ο θρύλος λέει ότι την τελευταία στιγμή άρπαξε το στέμμα από τον έκπληκτο Πάπα (που είχε σκοπό να στέψει αυτοκράτορα τον Napoleone) και το έβαλε ο ίδιος στο κεφάλι του. Είτε ήταν αυστηρά αληθινή είτε όχι, η σχέση τους επιδεινώθηκε από εκείνο το σημείο και μετά, ιδιαίτερα μετά την προσάρτηση των Παπικών Κρατών από τον Napoleone το 1809. Ο Πάπας απάντησε αφορίζοντας τον Napoleone, μετά τον οποίο ο αυτοκράτορας τον απήγαγε και τον έβαλε σε κατ` οίκον περιορισμό.

5. Ο στρατός του Napoleone αποδεκατίστηκε στη Ρωσία χωρίς να χάσει μάχη.

“Τρία πράγματα δεν κάνεις στην πολιτική: δεν υποχωρείς, δεν ανακαλείς και δεν παραδέχεσαι τα λάθη σου.”

Αφού πήρε την εξουσία, συσσώρευσε τη μια στρατιωτική νίκη μετά την άλλη ενάντια στην Αυστρία, την Πρωσία και άλλους εχθρούς. Αλλά η καλή του τύχη χάθηκε κατά τη διάρκεια μιας εισβολής στη Ρωσία το 1812, την οποία ξεκίνησε για να τιμωρήσει τον Τσάρο Αλέξανδρο Α` επειδή δεν συμμορφώθηκε με το εμπάργκο του βρετανικού εμπορίου. Για την εκστρατεία, ο Napoleone συγκέντρωσε περίπου 450.000 έως 650.000 στρατιώτες- πιθανότατα ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός στρατός που είχει υπάρξει μέχρι τότε. Αντί να σταθούν στη θέση τους απέναντι σε μια τέτοια συντριπτική δύναμη, οι Ρώσοι υποχώρησαν, πυρπολώντας τις πόλεις, τις καλλιέργειες και τις γέφυρες στο πέρασμά τους. Η πρώτη μεγάλη μάχη, μια αιματηρή ισοπαλία, τελικά έλαβε χώρα πάνω από δύο μήνες μετά την έναρξη της εισβολής. Στη συνέχεια, οι Ρώσοι αποσύρθηκαν ξανά και επέτρεψαν στους Γάλλους να καταλάβουν τη Μόσχα — αλλά όχι πριν την πυρπολήσουν. Ο Napoleone νόμιζε ότι είχε κερδίσει μέχρι να συνειδητοποιήσει ότι ο στρατός του, ήδη πολύ μειωμένος από τις λιποταξίες και την επιδημία τύφου, δεν θα μπορούσε να επιβιώσει τον χειμώνα εκεί. Διέταξε μια υποχώρηση, η οποία τελικά μετατράπηκε σε αταξία λόγω των κακών καιρικών συνθηκών και των συνεχών επιθέσεων στα πλευρά και τα μετόπισθεν του. Μέχρι τη στιγμή που ο στρατός του κατάφερε να βγει από τη Ρωσία, ήταν ίσως μερικές δεκάδες χιλιάδες άνδρες. Ενθαρρυμένοι, οι αντίπαλοι του Napoleone πήγαν αμέσως στην επίθεση, κερδίζοντας τη Μάχη της Λειψίας τον Οκτώβριο του 1813 και κυλώντας στο Παρίσι λίγους μήνες αργότερα.

6. Η πρώτη του σύζυγος, Josephine, γλίτωσε τη γκιλοτίνα

“Αρνιέμαι την ύπαρξη του έρωτα. Πιστεύω πως είναι βλαβερός για την κοινωνία, καθώς και για την ατομική ευτυχία των ανθρώπων.”

Η Josephine, η πρώτη σύζυγος του Napoleone, ήταν προηγουμένως παντρεμένη με τον Alexandre de Beauharnais (με τον οποίο απέκτησε τρία παιδιά), έναν αριστοκράτη που έχασε τη ζωή του στην γκιλοτίνα κατά τη διάρκεια της “Βασιλείας του Τρόμου”. Η Josephine φυλακίστηκε επίσης και προγραμματίστηκε να εκτελεστεί πριν απελευθερωθεί πέντε ημέρες αργότερα, όταν ο αρχιτέκτονας του Reign of Terror, Robespierre, βρέθηκε ο ίδιος στην λαιμητόμο.

7. Φοβόταν τις γάτες (πιθανότατα)

Παραδόξως, μια ολόκληρη σειρά ιστορικών προσώπων – ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Julius Caesar, Genghis Khan, Mussolini, Hitler και ο άνθρωπός μας Napoleone – φημίζονται ότι υπέφεραν από την Αιλουροφοβία, τον φόβο των γατών. Αποδεικνύεται, ωστόσο, ότι υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για να υποστηρίξουν τον κοινό ισχυρισμό ότι ο Napoleone φοβόταν τις γάτες. Υποστηρίζεται μάλιστα ότι ο υποτιθέμενος φόβος του προήλθε από επίθεση αγριόγατας όταν ήταν βρέφος.

8. Ανακάλυψε την Πέτρα της Ροζέτας

“Πάντοτε μου άρεσε η ανάλυση: «γιατί» και «πώς» είναι ερωτήματα τόσο χρήσιμα που πρέπει να τα θέτουμε συνεχώς.”

Αυτή η πέτρα της Ροζέτας που τώρα φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου, είναι μια πλάκα γρανίτη σκαλισμένη σε τρεις γραφές: ιερογλυφικά αιγυπτιακά, δημοτικά αιγυπτιακά και αρχαία ελληνικά. Διαδραμάτισε ζωτικό ρόλο στην αποκρυπτογράφηση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών και θεωρείται από καιρό ένα εξαιρετικά σημαντικό τεχνούργημα. Λιγότερο γνωστό είναι το γεγονός ότι ανακαλύφθηκε από τους στρατιώτες του Ναπολέοντα κατά τη διάρκεια της Αιγυπτιακής εκστρατείας το 1799.

9. Δεν ήταν τόσο κοντός

O Napoleone έχει γίνει συνώνυμο του κοντού αναστήματος. Πράγματι, ο όρος «σύμπλεγμα του Ναπολέοντα», που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει τους κοντούς, υπερβολικά επιθετικούς ανθρώπους, συνδέεται εννοιολογικά με το περίφημο μικρό ανάστημά του. Αλλά στην πραγματικότητα, τη στιγμή του θανάτου του, ο Napoleone είχε ύψος 5 πόδια 2 ίντσες σε γαλλικές μονάδες – το ισοδύναμο με 5 πόδια 6,5 ίντσες στις σύγχρονες μονάδες μέτρησης – που ήταν ένα σαφώς μέσο ύψος εκείνη την εποχή.

10. Η αιτία του θανάτου του παραμένει μυστήριο

“Διατάζω ή σωπαίνω.”

Ο Napoleone πέθανε, σε ηλικία 51 ετών, στο νησί της Αγίας Ελένης μετά από μια μακρά, δυσάρεστη ασθένεια. Ωστόσο, η αιτία αυτής της ασθένειας δεν έχει εξακριβωθεί ποτέ και ο θάνατός του παραμένει ένα θέμα που περιβάλλεται από θεωρίες συνωμοσίας και εικασίες. Η επίσημη αιτία θανάτου καταγράφηκε ως ο καρκίνος του στομάχου, αλλά κάποιοι ισχυρίζονται ότι υπήρξε ύποπτο παιχνίδι. Πράγματι, οι ισχυρισμοί ότι στην πραγματικότητα δηλητηριάστηκε φαίνεται να υποστηρίζονται από ανάλυση δειγμάτων μαλλιών που δείχνουν πολύ υψηλότερη από την κανονική συγκέντρωση αρσενικού. Αν και υποστηρίζεται επίσης ότι στην ταπετσαρία της κρεβατοκάμαρας του υπήρχε αρσενικό.