Andy Warhol | Ο εμπνευστής της pop art που δημιούργησε το star system
Mε αφορμή τα 35 χρόνια από τον θάνατο του Andy Warhol, μια αναδρομή στη ζωή και το έργο του καλλιτέχνη που καθόρισε το star system της σύγχρονης εποχής.
Περιεχόμενα
Yπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του περασμένου αιώνα. Σταθμός στην καριέρα του Αμερικανού καλλιτέχνη, ζωγράφου, γλύπτη, κινηματογραφιστή, συγγραφέα και συλλέκτη, πρωτοπόρου του κινήματος της Pop Art, στάθηκε η γνωριμία του με τον Αλέξανδρο Ιόλα. Εκείνος διέκρινε το ταλέντο του και τον παρότρυνε να δουλέψει ως γραφίστας στο περιοδικό Glamour. Το 1946 ο Αλέξανδρος Ιόλας άνοιξε την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη με τη βοήθεια της φίλης του δούκισσας Maria de Gramont, όπου παρουσίασε ατομικές εκθέσεις του Magritte και του Max Ernst. Με τον τελευταίο, μάλιστα, είχε μεγάλη φιλία. Το 1952 ανακάλυψε τον Αndy Warhol κι έκανε την πρώτη ατομική του έκθεση. Αφορούσε μια σειρά εικονογραφήσεων διηγημάτων του Truman Capote.
“Λένε πάντα ότι ο χρόνος αλλάζει τα πράγματα, αλλά στην πραγματικότητα πρέπει να τα αλλάξεις εσύ, μόνος σου.”
Ξεκινώντας ως εμπορικός εικονογράφος στην εποχή των Mad Men, στρεφόμενος σε εκθέσεις υψηλής τέχνης και γκαλερί με τον δικό του αμφιλεγόμενο τρόπο, και ως το κέντρο του πιο ελίτ κοινωνικού κύκλου της Νέας Υόρκης, ο Warhol είναι μοναδικός στο είδος του.
Γεννημένος στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνια στις 6 Αυγούστου 1928, ο Warhol γεννήθηκε από Σλοβάκους μετανάστες σε μια φτωχή γειτονιά κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Όταν ήταν παιδί, ο Warhol προσβλήθηκε από μια σπάνια ασθένεια που ονομάζεται Chorea, αφήνοντάς τον κλινήρη για μια ολόκληρη σχολική χρονιά.
Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που ο Warhol έμαθε να σχεδιάζει από τη μητέρα του που εργαζόταν ως καλλιτέχνης κεντήματος. Ήταν άρρωστος στο κρεβάτι, αλλά μπορούσε να ζωγραφίζει και σύντομα έγινε ο αγαπημένος του τρόπος να περνάει χρόνο.
Ο Warhol είχε εμφανές καλλιτεχνικό ταλέντο και γράφτηκε στο Carnegie Institute of Technology (τώρα ονομάζεται Carnegie Mellon University) για να σπουδάσει εικονογραφικό σχέδιο. Αφού αποφοίτησε με πτυχίο Καλών Τεχνών, μετακόμισε στη Νέα Υόρκη στα 21 του με μεγάλα όνειρα.
Έγινε ένας επιτυχημένος εμπορικός εικονογράφος στη Madison Avenue τη δεκαετία του 1950 κατά τη διάρκεια της ημέρας της διαφήμισης. Προσλήφθηκε για να ζωγραφίσει για το Glamour, τη Vogue και το Harper`s Bazaar, για να αναφέρουμε μερικά, χρησιμοποιώντας μια τεχνική blotted line που δημιούργησε.
Η δουλειά του στην εμπορική σκηνή του δίδαξε πολλά εμπορικά κόλπα και αργότερα χρησιμοποίησε αυτή τη διαφημιστική τεχνογνωσία στον κόσμο της υψηλής τέχνης όσον αφορά το branding και τη δημοτικότητα. Η εποχή του ως εμπορικός εικονογράφος ήταν ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ του Warhol.
Η γέννηση της Pop Art
“Στο μέλλον όλοι θα είναι διάσημοι για δεκαπέντε λεπτά.”
Turquoise Marilyn (1963)
Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο Warhol άρχισε να επικεντρώνει τις προσπάθειές του στη ζωγραφική και είναι πλέον γνωστός ως ο «νονός» της Pop Art. Ήταν μια πραγματική προέκταση αυτού που ήταν η δεκαετία του `50. Οι άνθρωποι αγόραζαν πλαστικά, ντύνονταν για διασκέδαση, απαιτούσαν περισσότερες επιλογές από ποτέ και η ζωή ήταν πολύ πιο πολύχρωμη από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία.
Η Pop Art είναι η τέχνη για τη μάζα – τέχνη για όλους. Ήταν τόσο πολιτιστικό φαινόμενο και τρόπος ζωής από μόνο του όσο και ένα στυλ που μιμούνταν οι καλλιτέχνες.
Σύμφωνα με τον Richard Hamilton, έναν Βρετανό καλλιτέχνη της pop, η pop art είναι «δημοφιλής, παροδική, αναλώσιμη, χαμηλού κόστους, μαζικής παραγωγής, νέα, πνευματώδης, σέξι, έξυπνη, λαμπερή, μεγάλη επιχείρηση».
Στην αρχή της καριέρας του ως καλλιτέχνης, ο Warhol ζωγράφιζε κοινά αντικείμενα όπως μπουκάλια Coca-Cola, ηλεκτρικές σκούπες και χάμπουργκερ. Το 1962, έκανε το ντεμπούτο του με τα εμβληματικά του κουτάκια σούπας Campbell και αργότερα εξέθεσε ζωγραφισμένες μεταξοτυπίες διασημοτήτων όπως η Elizabeth Taylor, ο Michael Jackson, ο Elvis Priesley και η Marilyn Monroe.
Η διαδικασία μεταξοτυπίας έγινε το σήμα κατατεθέν του. Πριν από τον Warhol, η μεταξοτυπία χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την κατασκευή ταπετσαρίας σε μεγάλη κλίμακα. Ήταν το τέλειο μέσο για την τέχνη του σχετικά με μια κουλτούρα μαζικής παραγωγής.
Το 2009, το έργο “Eight Elvises” που ολοκληρώθηκε το 1963 πουλήθηκε για 100 εκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας το ένα από τα πιο ακριβά έργα τέχνης που πουλήθηκαν ποτέ.
Πρόκειται για έναν πίνακα μεταξοτυπίας του 1963 ο οποίος το 2009 πουλήθηκε από την Annibale Berlingieri για 100 εκατομμύρια δολάρια σε έναν ιδιώτη αγοραστή, κάνοντάς τον το πιο πολύτιμο έργο του Andy Warhol εκείνη την εποχή. Ο σημερινός ιδιοκτήτης και η τοποθεσία του πίνακα που δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τη δεκαετία του 1960 είναι άγνωστα. Πιστεύεται ότι ο αγοραστής ήταν η βασιλική οικογένεια του Κατάρ ή ο Eric Smidt, Διευθύνων Σύμβουλος της Harbour Freight Tools.
Το Eight Elvises αποτελείται από οκτώ πανομοιότυπες, επικαλυπτόμενες εικόνες του Elvis Presley με καουμπόικη ενδυμασία, μεταξοτυπημένες σε ασημί φόντο. Ο πίνακας ήταν αρχικά τμήμα ενός κομματιού μήκους 11 μέτρων, που περιείχε δεκαέξι αντίγραφα του Elvis, που παρουσιάστηκε σε μια έκθεση το 1963 στην γκαλερί Ferus στο Λος Άντζελες. Η έκθεση, η δεύτερη του Warhol στο Ferus, περιείχε πολλά άλλα κομμάτια που χρησιμοποιούν την ίδια εικόνα του Elvis, καθώς και μια σειρά από λήψεις στο κεφάλι της Elizabeth Taylor. Οι εικόνες του Elvis ελήφθησαν από μια φωτογραφία από την ταινία Flaming Star. Όταν η γκαλερί διαλύθηκε, το τμήμα με τις οκτώ εικόνες του Elvis έγινε ένα ξεχωριστό κομμάτι, με διαστάσεις 6+1⁄2 επί 12 πόδια (200 επί 370 εκ.). Ενώ ο Warhol δημιούργησε 22 εκδοχές του πίνακα με δύο Elvises πάνω του, γνωστές ως Double Elvis, δημιουργήθηκε μόνο ένα κομμάτι με τίτλο Eight Elvises.
Άλλα έργα του με μεγάλη αξία περιλαμβάνουν το Turquoise Marilyn για περίπου 80 εκατομμύρια δολάρια, το Green Car Crash (Burning Green Car 1) που κόστισε 71,7 εκατομμύρια δολάρια, το Men in her Life για 63,4 εκατομμύρια δολάρια, 200 χαρτονομίσματα ενός δολαρίου που πουλήθηκαν για 43,8 εκατομμύρια δολάρια. Αυτές οι πωλήσεις αποδεικνύουν τη διαρκή φύση της δημοτικότητας του Warhol.
The Factory
“Στη δεκαετία του ‘60 οι άνθρωποι ξέχασαν πώς είναι τα συναισθήματα. Και δεν νομίζω ότι το ξαναθυμήθηκαν ποτέ.”
To studio του Warhol ονομαζόταν The Factory. Ταίριαζε με θέματα τέχνης ως μαζικής παραγωγής. Συχνά ήταν γεμάτο με αστέρες του κινηματογράφου, drag queens και την underground σκηνή της Νέας Υόρκης, που γρήγορα έγινε πολιτιστικός κόμβος για διασημότητες και κοινωνικούς φίλους.
Ήταν προφανές ότι ο Warhol ενθουσιάστηκε από την ιδέα της διασημότητας και απολάμβανε τη δική του φήμη. Σύχναζε στο Studio 54 και σε άλλα εξέχοντα νυχτερινά μαγαζιά. Στις ταινίες του, κατεύθυνε τα μοντέλα του να κοιτάξουν απευθείας στον φακό ή, σε μια περίπτωση, κινηματογράφισε τον ποιητή John Giorno να κοιμάται για έξι ώρες.
Κάποιοι ισχυρίζονται ότι η εμμονή των ριάλιτι και των διασημοτήτων, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, ήταν εμπνευσμένη από τον Warhol.
Απόπειρα δολοφονίας
O Warhol είχε εμμονή με τη φήμη και τον οδηγούσε. Τον κέντρισε επίσης ο θάνατος ως το πολικό αντίθετο. Το να είσαι διασημότητα σημαίνει ότι είσαι απαλλαγμένος από τον θάνατο – ότι η κληρονομιά σου είναι πέρα από τη διάρκεια της ζωής σου. Ίσως αυτό είναι αλήθεια.
Φλέρταρε με τον θάνατο το 1968 όταν πυροβολήθηκε από τη Valerie Solanas, μια ριζοσπάστη φεμινίστρια που ήταν επίδοξη συγγραφέας. Φήμες λένε ότι η Solanas αναστατώθηκε όταν έμαθε ότι ο Warhol δεν ήθελε να χρησιμοποιήσει το σενάριο που είχε γράψει για μια από τις ταινίες του. Ευτυχώς, ο Warhol επέζησε αφού πέρασε μερικές εβδομάδες στο νοσοκομείο, αλλά θα έπρεπε να φορά έναν χειρουργικό κορσέ για το υπόλοιπο της ζωής του.
Στη δεκαετία του 1980, ο Warhol άρχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα με τη χοληδόχο κύστη του. Εισήχθη στο νοσοκομείο για χειρουργική επέμβαση ρουτίνας για την αφαίρεση της χοληδόχου κύστης του. Δυστυχώς, και πολύ δυστυχώς, ο Warhol πέθανε από επιπλοκές στις 22 Φεβρουαρίου 1987. Ήταν 58 ετών.
Στο μνημόσυνο που πραγματοποιήθηκε στον πανέμορφο καθεδρικό ναό του Αγίου Πατρικίου στη Νέα Υόρκη, παρευρέθηκαν χιλιάδες άνθρωποι.
“Το πιο ωραίο πράγμα σε μια φωτογραφία είναι ότι δεν αλλάζει ποτέ, ενώ οι άνθρωποι σ’ αυτήν αλλάζουν.”
Marilyn Diptych, 1962: Warhol`s Most Iconic Portrait
Andy Warhol, Marilyn Diptych, 1962
Χωρίς καμία αμφιβολία, τα πορτρέτα της Marilyn Monroe είναι τα πιο διάσημα και εμβληματικά του. Ο Warhol δημιούργησε πολλά πορτρέτα της Marilyn, αλλά το πιο διάσημο είναι το The Marilyn Diptych, 1962, που τώρα βρίσκεται στη συλλογή της γκαλερί Tate. Έφτιαξε αυτό το ζευγάρι καμβάδων λίγο μετά τον τραγικό και απροσδόκητο θάνατο της σταρ που υπήρξε μια από τις πιο διάσημες και επιτυχημένες γυναίκες της εποχής της. Ο πρόωρος θάνατός της συγκλόνισε την κοινωνία μέχρι τον πυρήνα της.
Το μοτίβο του προσώπου της Marily που χρησιμοποίησε ο Warhol σε αυτό το έργο προήλθε από μια φωτογραφία για την ταινία “Νιαγάρα” του 1953. Χάρη στον Warhol, πρόκειται για την πιο γνωστή εικόνα της ηθοποιού. Εξετάζοντας τη σύνθεση και το σχεδιασμό αυτού του έργου, η ανάταξη της Marilyn από τον Warhol σε επαναλαμβανόμενο μοτίβο υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο η δημόσια εικόνα της έγινε μια εμπορεύσιμη μάρκα που ήταν ξεχωριστή από την πραγματική Marilyn πίσω από αυτήν την πρόσοψη. Εν τω μεταξύ, η αντίθεση μεταξύ του πολύχρωμου μισού και του ασπρόμαυρου μισού αυτού του έργου έχει ερμηνευτεί ως σύγκρουση μεταξύ της γυαλιστερής, τέλειας λάμψης της δημόσιας περσόνας της σταρ και των κρυμμένων μυστικών της ιδιωτικής της ζωής.
Red Jackie, 1964
Ένα άλλο από τα πιο διάσημα εικονίδια του Warhol είναι η Jackie Kennedy, η Πρώτη Κυρία της Αμερικής έως ότου ο σύζυγός της John F. Kennedy δολοφονήθηκε τραγικά το 1963. Μετά τη δολοφονία του συζύγου της, ο Warhol απέκτησε ιδιαίτερη εμμονή με την εικόνα της Jackie, η οποία βρισκόταν σε όλα τα άρθρα εφημερίδων. Εκείνη την περίοδο, ολόκληρο το έθνος θρηνούσε. Ο Warhol γοητεύτηκε με τον τρόπο που η Jackie έφτασε να προσωποποιεί έναν συνδυασμό κομψότητας με πόνο και τραγωδία. Τις αμοιβαίες ιδιότητες της αίγλης και του πόνου αποτυπώνει ο Warhol συνοπτικά στο συγκλονιστικό πορτρέτο του Red Jackie, που φτιάχτηκε ως φόρος τιμής σε αυτή την καταπληκτική γυναίκα και τις μεγάλες προκλήσεις που έπρεπε να ξεπεράσει.
Liz, 1964
Το εντυπωσιακό πορτρέτο του Warhol, Liz, το 1964, έγινε ως φόρος τιμής στην ηθοποιό Liz Taylor. Βασισμένο στην ταινία Butterfly 8 του 1960, αυτή η μεταξοτυπία μεταφέρει τη διάσημη ηθοποιό σε μια σειρά τολμηρών, επίπεδων χρωμάτων, απλοποιώντας την εικόνα της σε ένα μοτίβο που μοιάζει με κινούμενα σχέδια. Ο Warhol ενδιαφερόταν για την εικόνα της Liz Taylor επειδή-όπως συνέβαινε και με τη Marilyn και την Jackie- υπήρχε μια ασυμφωνία μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής της ζωής.
Από τη μία, βρισκόταν στο απόγειο της καριέρας της όταν τραβήχτηκε αυτή η φωτογραφία, ωστόσο στον ιδιωτικό της χώρο πάλευε με διάφορες σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές της υγείας της. Τα ιριδίζοντα χρώματα αυτής της εικόνας στην αρχή φαίνονται φωτεινά και δελεαστικά, σαν καραμέλες σε ζαχαροπλαστείο, αλλά μετά από λίγο γίνονται φανταχτερά και ανησυχητικά, τονίζοντας το σκοτεινό κάτω μέρος που διαπερνούσε συχνά το Χόλιγουντ της δεκαετίας του 1960.
Mao, 1972: Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα πορτρέτα του
Εκτός από την εμμονή με την ιδιωτική ζωή διάφορων διάσημων γυναικών, ο Warhol απαθανάτισε επίσης πολιτιστικές και πολιτικές προσωπικότητες που κυριαρχούσαν στις αμερικανικές εφημερίδες. Ένα από τα πιο διάσημα είναι το πορτρέτο του Mao Zedong, του αμφιλεγόμενου κομμουνιστή ηγέτη της Κίνας σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. O Warhol δημιούργησε αυτό το εντυπωσιακό πορτρέτο μετά την επίσκεψη του Αμερικανού Προέδρου Nixon στην Κίνα για να συναντηθεί με τον Πρόεδρο Mao Zedong- μια ιστορική στιγμή που έβαλε τέλος σε χρόνια διπλωματικής απομόνωσης μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Γι’ αυτό το πορτρέτο ο Warhol επέλεξε μια εικόνα του προσώπου του Mao που είχε αναπαραχθεί σε όλη την Πολιτιστική Επανάσταση της Κίνας, καθιστώντας την μια από τις πιο αναγνωρισμένες εικόνες στον κόσμο. Αναπαράγοντας το πρόσωπο του Mao με τον ίδιο τρόπο όπως οι αστέρες του κινηματογράφου, ή ακόμα και τα καταναλωτικά αντικείμενα, ο Warhol φαίνεται να προτείνει ότι υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ της φύσης της πολιτικής προπαγάνδας και του κόσμου των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της διαφήμισης.
Περιοδικό Interview
Ο Andy Warhol ίδρυσε το Interview ως ένα avant-garde κινηματογραφικό περιοδικό με τον ποιητή-ηθοποιό Gerard Malanga το 1969. Μέχρι το 1972, ο Warhol ήθελε το περιοδικό να μετονομαστεί για να αντικατοπτρίζει τη δική του αγάπη για την κουλτούρα των διασημοτήτων . Το πιο σημαντικό οπτικό στοιχείο του περιοδικού ήταν το εξώφυλλό του, αλλά ο Andy δεν ήθελε να κάνει όλα τα εξώφυλλα μόνος του. Αντίθετα, είχε εμπιστευθεί στον Richard Bernstein να σχεδιάσει ένα νέο λογότυπο για το περιοδικό και τα εξώφυλλά του. Μεταξύ 1972 και 1989, ο Bernstein ζωγράφισε εξιδανικευμένα πορτρέτα τόσο των μεγαλύτερων διασημοτήτων όσο και των ανερχόμενων διασημοτήτων. Η Liza Minnelli, ο Rob Lowe, η Diana Ross και η Debbie Harry ήταν μερικά μόνο από τα πρόσωπα που ζωγράφισε για το περιοδικό.
Liza Minnelli του Richard Bernstein, 1979
Οι δεκαετίες του 1970 και του 1980 ήταν ταραχώδεις και η Pop Art προσέφερε μια απόδραση με επίκεντρο την καταναλωτική κουλτούρα, τα έντονα χρώματα και τις διασημότητες. Το Interview Magazine οδήγησε τους αναγνώστες στη λαμπερή, φαινομενικά γοητευτική ζωή των πλουσίων και διάσημων μέσα από τις σαγηνευτικές πόρτες των εξωφύλλων του Bernstein. Τα έργα του συχνά συγχέονταν με αυτά του Warhol. Είναι ασφαλές να πούμε ότι το περιοδικό έγινε τεράστια επιτυχία. Ο κόσμος περίμενε κάθε μήνα στα περίπτερα για να δει ποια ήταν η διασημότητα στο εξώφυλλο του περιοδικού Interview.
Τα εξώφυλλα του Bernstein στο περιοδικό Interview, οι συνεντεύξεις των αστέρων, οι οξεία αντίληψή του να καταλάβει τα νέα ταλέντα που έρχονταν και οι πίνακές του, καθόρισαν το star system της σύγχρονης εποχής.
Madonna του Richard Bernstein, 1985, via The Estate of Richard Bernstein
