Η «Φωτογραφία» σκιαγράφησε τη Χούντα όπως καμία άλλη ταινία

Η «Φωτογραφία» σκιαγράφησε τη Χούντα όπως καμία άλλη ταινία

Το αριστουργηματικό δράμα του Νίκου Παπατάκη αποτελεί, ταυτόχρονα, ένα αιχμηρό ψυχογράφημα και ένα αμείλικτο σχόλιο πάνω στη δικτατορία.

Το βαθιά τραυματικό βίωμα της δικτατορίας ήταν αναπόφευκτο να μεταβολιστεί μέσα από πολλές ταινίες του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, του άτυπου ρεύματος που εκδηλώθηκε ήδη κατά τη διάρκεια της χούντας στις αρχές του ’70 («Αναπαράσταση», «Το Προξενιό της Άννας»), προτού εκτιναχθεί στη Μεταπολίτευση. Ωστόσο, ένας δημιουργός που διατήρησε μια παράλληλη σχέση με το ελληνικό σινεμά, όντας ταυτόχρονα μια φευγαλέα οντότητα και ένα πρόσωπο με διαρκή επιδραστικότητα μεταξύ των ομοίων του, σκιαγράφησε με τον καλύτερο τρόπο τις χειροπιαστές και αφανείς πληγές μιας περιόδου ταυτισμένης με τη βία.

Ο σκηνοθέτης Νίκος Παπατάκης, ένας άνθρωπος του οποίου η ζωή ήταν συχνά ταυτισμένη με το να νιώθει περιθωριοποιημένος έως και ανεπιθύμητος, τη δεκαετία του ’80 έστρεψε το βλέμμα στο πρόσφατο παρελθόν της πατρίδας του, ενάν τόπο που δεν ένιωσε ποτέ σπίτι του. Είναι κάτι που είχε κάνει ξανά στο παρελθόν, όταν κυριολεκτικά λίγες εβδομάδες πριν το ξέσπασμα του πραξικοπήματος, είχε προλάβει να γυρίσει τους αριστουργηματικούς «Βοσκούς» (1967), ένα φιλμ αμίμητης αιχμηρότητας που αφουγκράστηκε την ελληνική επαρχία με αμείλικτη ευθύτητα.

Η Φωτογραφία ταινία 2

Ένα καρέ – θηλιά στο λαιμό

Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, λοιπόν, στη «Φωτογραφία» μια μικρή πόλη χρησιμοποιείται ως αφετηρία ενός υπαρξιακού οδοιπορικού, στο οποίο ένας κοινωνικός παρίας εγκλωβίζει τον εαυτό του σε ένα ψέμα που φεύγει από τον έλεγχό του και οδηγείται στα άκρα. Πρόκειται για ένα νεαρό άντρα (Άρης Ρέτσος), τον Ηλία, ο οποίος, έχοντας μόλις απολυθεί από το στρατό την εποχή της δικτατορικής κορύφωσης, επιστρέφει στην Κοζάνη αναζητώντας έναν τρόπο βιοπορισμού. Κάτι διόλου εύκολο, αφού φέρει το στίγμα του ανειδίκευτου και του κομμουνιστή, εξαιτίας της πολιτικής δραστηριότητας του πατέρα του. Τότε, αποφασίζει να μεταναστεύσει στο Παρίσι όπου τον υποδέχεται ο Γεράσιμος, ένας γουναράς συγγενής (Χρήστος Τσάγκας), ο οποίος ερωτεύεται κεραυνοβόλα τη γυναίκα που εικονίζεται σε φωτογραφία που κουβαλά ο χαρακτήρας του Ρέτσου. Ακαριαία, γεννιέται μία πλάνη: ο Ηλίας λέει στο Γεράσιμο πως αυτή είναι η αδερφή του και πως αν θέλει, μπορεί να μεσολαβήσει για να παντρευτούν.

Η Φωτογραφία ταινία 3

Η πτώση των ψευδαισθήσεων

Το φιλμ του Παπατάκη προσφέρεται για πολλαπλές ερμηνείες ακριβώς χάρη στη σεναριακή πολυπρισματικότητά του. Εν προκειμένω, ωστόσο, έχει σημασία να επισημάνουμε τα παρακάτω. Αφενός, η «Φωτογραφία» χρησιμοποιεί τη σχέση των ηρώων της ως συμπύκνωση όλων των απωθημένων ενός λαού που έζησε υπό καθεστώς στυγνής καταπίεσης για επτά χρόνια. Από τα υλικά και σεξουαλικά απωθημένα μέχρι την κοινωνική αποξένωση και την κατάργηση του μέλλοντος των δύο πρωταγωνιστών. Είναι ενδεικτικό πως ο Ηλίας βρίσκεται σε ένα καθεστώς άτυπης, διαρκούς εξορίας, αφού δε χωρά πουθενά. Αφετέρου, στην ταινία υλοποιείται η σταθερή αποδόμηση των ιδεολογικών ψευδαισθήσεων της επταετίας, υπογραμμίζοντας το πόσο συντριπτικές μπορεί να είναι οι συνέπειες όταν ενστερνίζεσαι μια αυταπάτη εντελώς συναισθηματικά.

Όπως επισημαίνει και ο εξαιρετικός ακαδημαϊκός Βρασίδας Καραλής για τη «Φωτογραφία»: «Ήταν ένας βαθύς φιλοσοφικός στοχασμός πάνω στη μοίρα των ανθρώπων της διασποράς, που προσκολλώνται σε ξεθωριασμένες αναμνήσεις του παρελθόντος, ενώ βιώνουν την πραγματικότητα μέσα από αντανακλάσεις και υποκατάστατα, ανίκανοι να δουν κατάματα τις προκλήσεις του παρόντος». Ή όπως έχει γράψει ο εμβληματικός Ευθύμης Φιλίππου: «…πόσο κοντά είναι η καλοσύνη με τη χυδαία απανθρωπιά. Μια στιγμή μπορεί να είναι».

Η «Φωτογραφία» απέσπασε το βραβείο σεναρίου και καλύτερης ταινίας από την Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου. Είναι διαθέσιμη στο Cinobo.

Σχετικά άρθρα