Η έξοδος των Σύρων μέσα από τα μάτια των παιδιών
Ένα φωτογραφικό οδοιπορικό με τα αθώα θύματα της προσφυγικής κρίσης, στην έκθεση φωτογραφίας του Σταύρου Χαμπάκη
«Μια συγκεκριμένη εικόνα αποτυπώθηκε στο μυαλό μου. Κοριτσάκια με ξυρισμένα κεφάλια. Μου θύμισαν φωτογραφίες που είχα δει στο μουσείο Μπενάκη από τη Αθήνα της Κατοχής, ήταν η ίδια εικόνα. Αυτός ήταν ο λόγος που ξεκίνησα το πρότζεκτ, ήθελα να δω τα παιδιά πώς αντιδρούν σε όλη αυτή την κατάσταση» εξηγεί ο ίδιος, μιλώντας για το φωτογραφικό του οδοιπορικό, όπου το χρώμα υποχωρεί για να κυριαρχήσει το συναίσθημα.
«Το ασπρόμαυρο είναι μια προσωπική επιλογή χρόνων, από τότε που τραβάγαμε με φιλμ. Νομίζω ότι κόβει λίγο από τη φασαρία του χρώματος και μπορείς να δεις περισσότερο τα συναισθήματα. Σε αυτή την εμπειρία άλλωστε, το πιο σοκαριστικό ήταν οι εναλλαγές των συναισθημάτων. Ήταν πάρα πολύ μεγάλος ο φόβος των παιδιών μέσα στη βάρκα, ήταν τεράστια η χαρά τους όταν πατάγανε στη στεριά -όσα τα καταφέρνανε- και ήταν τεράστια η απογοήτευση όταν χρειαζόταν να περπατήσουν 70 χιλιόμετρα για να πάνε στο hot spot ή να περιμένουν μέρες προκειμένου να αποκτήσουν ένα χαρτί και να μπορέσουν να ταξιδέψουν ξανά. Μια συνεχής εναλλαγή από το ζεστό στο κρύο, σε ανθρώπους που ήταν πάρα πολύ ευάλωτοι. Θεωρώ ότι δεν θα είναι ποτέ ξανά οι ίδιοι, τα παιδιά και οι γονείς τους».
«Σε αυτό το ταξίδι υπάρχει φόβος για τα πάντα. Από τον οδηγό του πούλμαν που θα τους πάει στα σύνορα έως τους ίδιους τους ανθρώπους από τις διάφορες οργανώσεις που πραγματικά βοηθάνε στη Μυτιλήνη και την Ειδομένη. Δεν τους εμπιστευόντουσαν, ούτε εμάς τους φωτογράφους εμπιστευόντουσαν στην αρχή. Στην πορεία και μετά από συζήτηση ένιωθαν ότι μπορούν να με εμπιστευθούν, μου έλεγαν δώσε μας ένα τηλέφωνο να σε ειδοποιήσουμε αν κάτι συμβεί στη διαδρομή. Με πολλούς έχω κρατήσει επαφή μέσω τηλεφώνου και email. Τους έχω στείλει φωτογραφίες».
«Είναι άνθρωποι που είναι σαν εμάς, άνθρωποι μιας μεσαίας τάξης που αναγκάστηκαν να φύγουν από τη χώρα τους. Γνώρισα ανθρώπους μορφωμένους, γνώρισα καθηγητές, γνώρισα φωτογράφους που κάνανε την ίδια δουλειά με μένα στην πατρίδα τους. Ήταν σοκαριστικό να σκέφτεσαι ότι θα μπορούσες να είσαι εσύ στη θέση τους. Η σκέψη αυτή με τρόμαζε».
«Μου έκανε εντύπωση που δεν παίρνανε ούτε μια τσάντα με πράγματα μαζί τους. Σκεφτόμουν ότι αν έπρεπε να φύγω τώρα από τη χώρα μου θα έπαιρνα μαζί μου κάποια πράγματα με τα οποία είμαι δεμένος συναισθηματικά. Αυτοί οι άνθρωποι όμως δεν παίρνουνε ούτε μια τσάντα μαζί τους, γιατί ξέρουνε ότι αυτό το ταξίδι είναι πάρα πολύ μεγάλο. Μέχρι να φτάσουνε να διασχίσουν αυτά τα 6 ναυτικά μίλια που χωρίζουν την Τουρκία με τη Μυτιλήνη, έχουν περπατήσει εκατοντάδες χιλιόμετρα, σε ένα ταξίδι επιβίωσης όπου δεν υπάρχει κανένα βάρος και κανένας συναισθηματικός δεσμός. Φτάνουν στη Λέσβο, πετάνε τα βρεγμένα ρούχα και δεν τους νοιάζει να κρατήσουν τίποτα. Μόνο στα παιδάκια ήταν διαφορετικά. Συνάντησα μια κοπέλα που κουβαλούσε μια κούκλα σχεδόν στο μέγεθός της, ένα άλλο παιδάκι είχε μαζί το αυτοκινητάκι του και όταν βγήκε από τη βάρκα το στέγνωνε γιατί ήταν βρεγμένο. Τα παιδιά είχαν συναισθηματικό δέσιμο, οι μεγάλοι ήταν αλλιώς, δεν κρατούσαν τίποτα».
Ο Σταύρος Χαμπάκης εκθέτει τις φωτογραφίες του στο δημαρχείο της Γλυφάδας από την Τρίτη 15 έως τη Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου. Τα έσοδα της έκθεσης θα διατεθούν στην εθελοντική οργάνωση «Το Χωριό του Όλοι Μαζί» στη Μυτιλήνη.
«Το Χωριό του Όλοι Μαζί είναι μια συλλογικότητα εθελοντών, στη οποία παραχωρήθηκε ο παλιός χώρος του ΠΙΚΠΑ κοντά στο αεροδρόμιο. Εκεί είδα πολύ αγάπη από απλούς ανθρώπους της Μυτιλήνης και από εθελοντές από διάφορα μέρη του κόσμου που οργανώθηκαν πολύ καλά μεταξύ τους. Βγάζανε βάρδιες ποιος θα κάνει τι, ποιος θα πηγαίνει σε κάθε παραλία, στο κέντρο καταγραφής, στο δήμο για να γίνονται οι αιτήσεις για ό,τι χρειάζονται οι πρόσφυγες. Εκεί συνάντησα αυτούς που εγώ αποκαλώ χαριτολογώντας VIP πρόσφυγες. Ήταν οι άνθρωποι που βούλιαξε η βάρκα τους, πνίγηκαν οι γονείς ή το παιδάκι, υπήρχε μια εγκυμοσύνη ή μια ασθένεια και χρειαζόταν ενισχυμένη φροντίδα με ψυχολόγους κλπ. Έχω κρατήσει τα στοιχεία επικοινωνίας, ξέρω κάποιος που έχουν πάει στη Γερμανία, στη Φιλανδία, και αυτά τα παιδικά βλέμματα που θα δείτε στη έκθεση θα πάω να τα φωτογραφίσω ξανά. Ελπίζω να τα βρω να χαμογελάνε στη νέα τους πατρίδα και να φωτογραφίσω τα χαμόγελά τους».
Όπως εξηγεί ο Σταύρος, το πρότζεκτ είναι εν εξελίξει. «Ξεκίνησα το Σεπτέμβρη και θα συνεχίσω. Διότι όλο αυτό τον καιρό είχαμε το περιθώριο να είμαστε λίγο χαλαροί σαν κράτος, σαν οργανώσεις. Ο καιρός ήταν καλός, τώρα τα πράγματα είναι επικίνδυνα, λόγω του αέρα στο Αιγαίο, λόγω του κρύου στα σύνορα και στην Αθήνα που κοιμούνται οι άνθρωποι σε χαρτόκουτα, οπότε έχει νόημα να το παρακολουθήσει κανείς. Και έχει σημασία να δούμε τι θα γίνει με τις πολιτικές επιλογές και το νέο ρόλο της Τουρκίας. Αυτή τη στιγμή που η Τουρκία αστυνομεύει περισσότερο, βρίσκουν άλλους δρόμους να περάσουν στην Ελλάδα. Το ναυάγιο που είχαμε πριν λίγες μέρες στο Φαρμακονήσι δείχνει ότι πλέον προσπαθούν να φύγουν από αλλού, ακολουθούν πιο μεγάλες και πιο δύσκολες διαδρομές. Πριν έκαναν μιάμιση -δύο ώρες να διασχίσουν το Αιγαίο με τις βάρκες, τώρα ξεκινάνε από άλλο σημείο και κάνουνε τέσσερις – πέντε ώρες πλεύση. Οπότε αυτά τα παιδιά που ερχόντουσαν με υποθερμία στις δύο ώρες, στις πέντε ώρες μπορεί να μην είναι καν ζωντανά. Επιπλέον, στην Ειδομένη, κάποιος ξαφνικά αποφασίζει να διαχωρίσει ανθρώπους, ποιοι είναι οι πρόσφυγες και ποιοι όχι. Δέχομαι ότι υπάρχουν λόγοι, αλλά είναι πολύ δύσκολο να το εξηγήσεις αυτό σε ένα παιδικό βλέμμα που περιμένει μέσα στο κρύο, να του πεις δεν μπορείς να φύγεις πρέπει να μείνεις εδώ, σε μια σκηνή στην καλύτερη περίπτωση που παραχώρησε κάποιος εθελοντής. Και όλα αυτά σε μια χώρα που δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα και το μόνο που έχει είναι πλεόνασμα ανθρωπιάς».
