Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι | Η ιστορία πίσω από τον διάσημο πίνακα του Johannes Vermeer

Γυρίζοντας προς τα αριστερά της, ρίχνει μια ξαφνική ματιά προς εμάς.  Το απαλό της δέρμα μοιάζει φωτεινό σαν το φεγγάρι στον νυχτερινό ουρανό. Φορά στο κεφάλι της ένα εντυπωσιακό τουρμπάνι στα χρώματα του γαλάζιου και του κίτρινου, ενώ ένα επιβλητικό μαργαριτάρι κρέμεται από τον λοβό των αυτιών της. Η υγρασία που έχει πετύχει ο καλλιτέχνης στα χείλη της, δίνουν την εντύπωση ότι το κορίτσι αυτό είναι έτοιμο να μιλήσει. Τα λόγια της, ωστόσο, παραμένουν μυστήριο.  

Σαγηνευτικό αλλά σιωπηλό, αυτό το εξαιρετικό ανώνυμο πλάσμα είναι γνωστό απλά ως «Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι» που δημιουργήθηκε γύρω στα 1665 από έναν από τους κυρίους της τέχνης της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής. Τον Johannes Vermeer. Ο μεγαλύτερος από τους Ολλανδούς ζωγράφους που πήρε το θέμα του από την καθημερινή ζωή. Δεν είναι τυχαίο ότι πρόκειται για τον πιο διάσημο πίνακα του καλλιτέχνη. 

`Ενα αριστούργημα της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής που μαγνήτισε τους θεατές με το βλέμμα της από τότε που ο πίνακας επανήλθε στα τέλη του 19ου αιώνα. 

Πολύ λίγα είναι γνωστά για το “Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι” καθώς κανείς εκείνη την εποχή δεν σκέφτηκε να καταγράψει τις προσπάθειες του Vermeer. Παρ `όλα αυτά, οι ιστορικοί τέχνης έχουν διαπιστώσει αρκετά σημαντικά γεγονότα σχετικά με τον πίνακα όσον αφορά τη σύνθεση και το θέμα του.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, ο μαύρος χώρος πίσω από το μοντέλο του Vermeer ήταν αρχικά βαμμένος σε σκούρο πράσινο χρώμα. Πολλοί άλλοι σύγχρονοι καλλιτέχνες χρησιμοποίησαν παρόμοιες τεχνικές για να τονίσουν τα αντιθετικά, ανοιχτόχρωμα χρώματα ή να οξύνουν τις κεντρικές εικόνες. Ο Vermeer φαίνεται να έχει ενισχύσει την αντίθεση σο πλαίσιο προσθέτοντας μια γυαλιστερή γυαλάδα στο φόντο του πίνακα για να αναδείξει τους βαθείς, πράσινους τόνους του.

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι ο πίνακας ήταν γνωστός ως “Το Κορίτσι με το Τουρμπάν” ή απλά Το νεαρό Κορίτσι” για το μεγαλύτερο μέρος της ύπαρξής του, ενώ έλαβε το σημερινό του όνομα μόλις πριν από έναν αιώνα. Όπως και άλλοι καλλιτέχνες της εποχής του, ο Vermeer απολάμβανε ζωγραφικές φιγούρες ντυμένες με ενδυμασίες της Μέσης Ανατολής, εν μέρει λόγω του εξωτισμού που αποδόθηκε σε μη ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Καθώς το μοντέλο του είναι ντυμένο με ένα τουρμπάνι, πολλοί ιστορικοί τέχνης υποστηρίζουν ότι ο πίνακας του Vermeer δεν πρέπει να κατηγοριοποιηθεί ως πορτρέτο, καθώς αυτό το στυλ σύνθεσης συνήθως μεγενθύνει την κοινωνική θέση του υποκειμένου του παρουσιάζοντας αντικείμενα που σχετίζονται με τη σφαίρα επιρροής τους. Αντ `αυτού, οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν ότι το “Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι” ανήκει σε ένα είδος ζωγραφικής που ονομάζεται Tronie και ξεκίνησε στις Κάτω χώρες την εποχή του Βερμέερ. Αυτός ο τύπος έργου τέχνης συχνά απεικόνιζε χαρακτήρες ή αρχέτυπα παρά πραγματικούς ανθρώπους και συνήθως επικεντρωνόταν σε μοντέλα ντυμένα με φανταστικά ρούχα τα οποία πόζαραν σε ορισμένες υπερβολικές θέσεις.

Ενώ είναι αδύνατο να προσδιοριστεί το μοντέλο του Vermeer, λόγω παντελούς έλλειψης στοιχείων, λέγεται ότι μπορεί να ζήτησε από μια από τις επτά κόρες του να καθίσει για τον πίνακα. 

Σύμφωνα μάλιστα με του περισσότερους ιστορικούς τέχνης απεικονίζει την 16χρονη κόρη του ζωγράφου, Μαρία, η οποία έχει χρησιμοποιηθεί κι άλλες φορές ως μοντέλο σε άλλους πίνακες του. Ωστόσο, υπάρχουν φήμες πως το κορίτσι του πίνακα δεν είναι άλλη από την 16χρονη υπηρέτρια του Jonannes, Griet, με την οποία λέγεται ότι ο ζωγράφος είχε ζήσει έναν θυελλώδη, αλλά μάλλον πλατωνικό έρωτα λόγω της μεγάλης διαφοράς ηλικίας τους. 

Αυτός ο πίνακας, λοιπόν,  στάθηκε έμπνευση για το ιστορικό μυθιστόρημα της Tracy Chevalier, της οποίας η εκδοχή γυρίστηκε το 2003 στη μεγάλη οθόνη με πρωταγωνίστρια τη Scarlett Johansson.

Το 1999, η Αμερικανίδα συγγραφέας Tracy Chevalier δημοσίευσε το “Girl with a Pearl Earring” (Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι), ένα μυθιστόρημα εμπνευσμένο άμεσα από το έργο του Vermeer με τον ομώνυμο τίτλο. Σκηνοθετημένο στο Delft του 17ου αιώνα στην Ολλανδία, η Chevalier παρουσιάζει μια φανταστική αφήγηση του Vermeer, του κοριτσιού στον πίνακα και του ίδιου του έργου τέχνης.

Το “Girl With a Pearl Earring” αφηγείται την ιστορία της Griet, μιας 16χρονης Ολλανδής που γίνεται υπηρέτρια στο σπίτι του ζωγράφου Johannes Vermeer. Ο ήρεμος  τρόπος της όχι μόνο την βοηθάει στα οικιακά της καθήκοντα, αλλά τραβά επίσης την προσοχή του ζωγράφου.

Η ταινία τελειώνει με το διωγμό της Griet από το σπίτι του Vermeer από τη σύζυγό του Catharina. Λίγο αργότερα, ωστόσο, η Griet λαμβάνει ένα πακέτο που περιέχει το σετ μαργαριταρένια σκουλαρίκια που ανήκαν στην Catharina. Kάτι που υποδηλώνει ότι ο Johannes εξακολουθεί να ενδιαφέρεται.

Λέγεται ότι τα μαργαριτάρια συμβολίζουν τη σοφία, την αγνότητα, τη γενναιοδωρία και την ακεραιότητα.  Στο κορίτσι με ένα μαργαριταρένιο σκουλαρίκι, ο Vermeer τοποθετεί το μαργαριτάρι για σκουλαρίκι αυτής της νεαρής γυναίκας, η οποία κοιτάζει κατευθείαν έξω από τον καμβά, ενώ το κίτρινο της κορυφής της έρχεται σε αντίθεση απαλά με το μπλε του τουρμπάνι της.

Η Griet καλύπτει τα μαλλιά της γιατί αντιπροσωπεύει μια πιο άγρια, αισθησιακή πλευρά της που δεν θέλει να αποκαλύψει σε άλλους ανθρώπους. Όταν το βλέπει ο Vermeer, είναι σχεδόν σαν να την βλέπει γυμνή.

Σύμφωνα με τον οίκο Christie’s, ο εν λόγω πίνακας  πουλήθηκε σε δημοπρασία την Τρίτη έναντι 6.242.500 λιρών (10,62 εκατομμύρια δολάρια), τον Ιούλιο του 2014.

Με τη συμβουλή του Victor de Stuers, ο οποίος επί χρόνια προσπαθούσε να εμποδίσει τα σπάνια έργα του Vermeer να πουληθούν  στο εξωτερικό, ο Arnoldus Andries des Tombe αγόρασε το έργο σε δημοπρασία στη Χάγη το 1881, μόνο για δύο γκιλντέρ συν τριάντα λεπτά. πριμοδότηση αγοραστή (περίπου 24 € στην τρέχουσα αγοραστική δύναμη).

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι “Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι” έχει αιχμαλωτίσει το βλέμμα πολλών ανθρώπων στην ιστορία, προσελκύοντας πρωτοφανή πλήθη στο Mauritshuis- το μουσείο τέχνης στη Χάγη, όπου σήμερα στεγάζεται. Ξεχωρίζει για την ιδιαίτερη θέση του κοριτσιού, το αινιγματικό βλέμμα της, τα χρώματα και τη λεπτότητα του φωτός.