Digital Πίστη: Πώς να ζήσεις τη Μεγάλη Εβδομάδα μέσα από το κινητό σου

Κάποτε η Μεγάλη Εβδομάδα είχε συγκεκριμένο σκηνικό. Η Εκκλησία της γειτονιάς πρωτοστατούσε σ’ αυτό και εσύ, όρθιος για ώρες, άκουγες ψαλμούς που δεν καταλάβαινες πλήρως αλλά κάτι σου έκαναν και, κρατώντας κερί στο χέρι, είχες την αίσθηση ότι συμμετέχεις σε κάτι μεγαλύτερο από εσένα.

Σήμερα, το ίδιο σκηνικό μπορεί να χωρέσει, κυριολεκτικά, στην παλάμη σου. Ένα κινητό, ένα live stream, ένα ζευγάρι ακουστικά και ξαφνικά, η Μεγάλη Πέμπτη μπορεί να παιχτεί από το YouTube, η Μεγάλη Παρασκευή να έρθει μέσα από ένα Instagram Live και η Ανάσταση να σε βρει στον καναπέ, με το Χριστός Ανέστη να ακούγεται από την οθόνη.

Το ερώτημα δεν είναι αν αυτό συμβαίνει. Συμβαίνει ήδη. Το ερώτημα είναι: αυτό που ζεις, είναι το ίδιο;

Η εκκλησία σε live stream

Τα τελευταία χρόνια, και ειδικά μετά την πανδημία, οι εκκλησίες άρχισαν να μεταδίδουν τις ακολουθίες τους online. Στην Ελλάδα, πολλές ενορίες έχουν πλέον ενεργά κανάλια στο YouTube ή σελίδες στο Facebook όπου μεταδίδουν ζωντανά τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Ο Καθεδρικός Ναός Αθηνών, για παράδειγμα, μεταδίδει σταθερά τις μεγάλες ακολουθίες. Καθολικές εκκλησίες στην Αθήνα μεταδίδουν λειτουργίες σε διαφορετικές γλώσσες. Το ίδιο κάνουν και μικρότερες ενορίες, ακόμα και μοναστήρια. Μέχρι και το Άγιο Όρος, που για χρόνια ήταν σχεδόν απρόσιτο, έχει live streaming. Μπορείς μέσω web camera να συνδεθείς με τους Αγιορείτες Πατέρες και να ακούσεις τις ψαλμωδίες τους. 

Πλέον, μπορείς να παρευρεθείς σε μια λειτουργία χωρίς να φύγεις από το σπίτι σου κι αυτό αλλάζει κάτι βασικό: η φυσική παρουσία δεν είναι πλέον προϋπόθεση.

Συμμετοχή on demand

Το να δεις μια λειτουργία δεν είναι το ίδιο με το να είσαι εκεί. Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, είναι απλώς διαφορετικό. Στο live stream είσαι μόνος, ή με εκείνους που θέλεις, στο χώρο που θέλεις και μπορείς να εκφραστείς όπως θέλεις. Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα καταπληκτικό πράγμα που λέγεται επιλογή.

Μπορείς να μπεις και να βγεις από το τελετουργικό όποτε θέλεις, να χαμηλώσεις τον ήχο, να απαντήσεις σε ένα μήνυμα, να κάνεις ένα διάλειμμα, να πας τουαλέτα ακόμα βρε παιδί μου. Να είσαι μέσα και έξω ταυτόχρονα. Για μια γενιά που έχει μάθει να λειτουργεί σε πολλαπλές οθόνες, αυτό είναι σχεδόν φυσικό.

Η πίστη μέσω app

Αν το πάμε ένα βήμα παραπέρα, θα δούμε ότι η ψηφιακή πίστη δεν περιορίζεται στα live streams. Υπάρχει ολόκληρο οικοσύστημα εφαρμογών διαθέσιμων μέσω Google Play και App Store. Η εφαρμογή Orthodox Calendar είναι από τις πιο διαδεδομένες και αποτελεί μια ψηφιακή λύση για να παρακολουθείς τις γιορτές, τις νηστείες και τους Αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας απευθείας από το κινητό σου.

Δύο ακόμα εφαρμογές είναι η Athon – Orthodox Bible, η οποία προσφέρει ορθόδοξη βιβλιοθήκη, ηχητικές μελέτες της Αγίας Γραφής, ημερολόγιο νηστειών και έξυπνες ερωταπαντήσεις (AI) για την πίστη. Ενώ η εφαρμογή Orthodox Synaxarion, ακόμα μια πρόταση για να μπεις στο κλίμα μέσω της οθόνης σου, εστιάζει σχεδόν αποκλειστικά στον Συναξαριστή, προσφέροντας εκτενείς βιογραφίες Αγίων, εικόνες και τροπάρια. 

TikTok και spirituality

@mia.skepsi Όταν μείνεις πιστός στο λίγο — όταν το φροντίζεις, το τιμάς, το εκτιμάς — τότε η ζωή καταλαβαίνει πως είσαι έτοιμος για περισσότερα. 🌱 🎙️ Πατερ Λίβυος 📺 Απόσπασμα από την ομιλία του 💬 Εσύ τι κάνεις όταν η ζωή σου δίνει το λίγο; ✍🏻 Γράψε μου κάτω στα σχόλια Για ένα καλύτερο αύριο #miaskepsi #greekquotes #motivation #αυτοβελτιωση #πατερλιβυος ♬ πρωτότυπος ήχος – Mia Skepsi

Και μετά υπάρχει το TikTok. Υποθέτει κανείς ότι είναι το πιο απρόσμενο μέρος για θρησκευτικό περιεχόμενο, και όμως, είναι γεμάτο. Πολλοί δημιουργοί περιεχομένου ανεβάζουν αποσπάσματα από ψαλμούς, ιστορίες για τη Μεγάλη Εβδομάδα και προσωπικές εμπειρίες πίστης.

Τώρα, αν θέλεις κάτι πιο στοχευμένο, υπάρχουν και λογαριασμοί με αμιγώς θρησκευτικό προσανατολισμό. Στη διαδικτυακή περιήγηση για τη δημιουργία αυτού του άρθρου (καθότι είμαι και πανάσχετη απ’ αυτά), εγώ ανακάλυψα τον Πατέρα Παύλο (Παύλος Παπαδόπουλος), που λέγεται ότι είναι από τους πιο δημοφιλείς και έγκυρους ιερείς στην πλατφόρμα, γνωστός για την άμεση επαφή του με τους νέους. Χρησιμοποιεί το TikTok για να απαντά σε ερωτήματα πίστης, να δίνει πνευματικές συμβουλές και να προσεγγίζει καθημερινά προβλήματα με χιούμορ και καλοσύνη.

Ανακάλυψα επίσης τον πατέρα Χαράλαμπο Παπαδόπουλο (πάτερ Λίβυος). Αν και το κύριο περιεχόμενό του βρίσκεται σε Facebook, Instagram και YouTube, αποσπάσματα από τις ομιλίες του γίνονται συχνά viral στο TikTok. Είναι συγγραφέας και θεολόγος που εστιάζει στην ψυχολογική και πνευματική ωρίμανση του ανθρώπου.

Η εμπειρία αλλάζει μορφή

Αν το δεις ψύχραιμα, η Μεγάλη Εβδομάδα δεν χάνεται στο digital περιβάλλον. Απλώς αλλάζει μορφή. Από συλλογική εμπειρία γίνεται εξατομικευμένη, από σταθερό τελετουργικό γίνεται  κάτι που προσαρμόζεται στο πρόγραμμά σου και από φυσική παρουσία γίνεται υβριδική εμπειρία.  Κάποιοι θα χαρακτηρίσουν την εξέλιξη αυτή υποβάθμιση. Στην ουσία, όμως, είναι μια άλλη μετάφραση της πίστης που, ας το αποδεχτούμε, ταιριάζει περισσότερο στην εποχή.

Τι κερδίζεις και τι χάνεις

Το digital σου δίνει πρόσβαση. Αν δεν μπορείς να πας σε εκκλησία, μπορείς να συνδεθείς. Αν δεν καταλαβαίνεις, μπορείς να ψάξεις. Αν νιώθεις αποκομμένος, μπορείς να βρεις κοινότητες online. Αλλά υπάρχει και κάτι που δεν αντικαθίσταται εύκολα: η σωματικότητα. Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι, στον πυρήνα της, εμπειρία σώματος. Στέκεσαι, περιμένεις, κουράζεσαι, συμμετέχεις και κακά τα ψέματα, το κινητό δεν μπορεί να αναπαράγει πλήρως αυτό το κομμάτι. Μπορεί να σου δώσει το νόημα, αλλά όχι πάντα την αίσθηση.

Ίσως το πιο έντιμο συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει μία απάντηση. Για κάποιους, το κινητό γίνεται γέφυρα ενώ για άλλους, υποκατάστατο. Μπορείς να ζήσεις τη Μεγάλη Εβδομάδα μέσα από την οθόνη σου αλλά το πώς τη ζεις εξαρτάται από εσένα, όπως μεταξύ μας συμβαίνει με όλα. Εξαρτάται από το αν θα σταθείς, έστω για λίγο, χωρίς να κάνεις scroll. Από το αν θα αφήσεις τον χρόνο να κυλήσει χωρίς να τον κόψεις σε notifications. Από το αν θέλεις να συγκεντρωθείς πραγματικά στην εμπειρία, που τώρα σου προσφέρεται και μέσω της οθόνης, ή όχι.

Γιατί, στην τελική, το θέμα δεν είναι αν η πίστη είναι digital ή αναλογική. Το θέμα είναι αν, μέσα σε όλο αυτό, υπάρχει έστω μια στιγμή που δεν προσπερνάς και την αφήνεις να εισχωρήσει μέσα σου.