Κώστας Κυριακόπουλος | Στο χάος επενδύουν μόνο όσοι το δημιουργούν και το αναπαράγουν.

“…Θα μπορούσαμε να περιμένουμε ακόμη κάποιες μέρες, αλλά το καμπανάκι είναι ηχηρό και έχουμε μάθει να λειτουργούμε ώστε να προλαμβάνουμε και να μην ακολουθούμε το πρόβλημα, για να σώζουμε ζωές. Γιατί προϋπόθεση για την πρόοδο της Ελλάδας είναι οι υγιείς Έλληνες.

Όλοι εμείς, που πρέπει, τώρα, να αμυνθούμε στην ύστατη επίθεση του ιού πριν από την οριστική νίκη του εμβολιασμού. Γιατί είναι σίγουρο ότι αύριο θα κερδίσουμε το χαμένο έδαφος αν σήμερα υπερβούμε τα τελευταία εμπόδια χωρίς απώλειες…” είπε ανάμεσα σε άλλα ο πρωθυπουργός μας στο διάγγελμα για την ανακοίνωση του τρίτου lockdown εξαιτίας του covid-19. 

Ένα χρόνο πριν, αν κάποιος μας έλεγε τι θα συνέβαινε στους ανθρώπους σε όλον τον πλανήτη, το πιθανότερο να το θεωρούσαμε σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Δυστυχώς όμως είναι η νέα πραγματικότητα παγκοσμίως που μας βασανίζει σε όλους το τομείς . 

 Ένας ιός που έχει φέρει στην κυριολεξία τα πάνω κάτω στις ζωές μας και δυστυχώς είναι άγνωστο το πότε θα απαλλαγούμε από αυτόν και τις μεταλλάξεις. Ελπίδα μας είναι το εμβόλιο που αργά ή γρήγορα, καλό είναι να κάνουμε όλοι μας.

Αν κάτι με παραξενεύει σε όλη αυτή την δύσκολη, απαιτητική περίοδο που διανύουμε, είναι η ανώριμη αντιμετώπιση κάποιων ανθρώπων που είτε θεωρούν πως δεν υπάρχει ο ιός, είτε βάζουν σε κίνδυνο την υγεία όχι μόνο του εαυτού τους, αλλά και των υπολοίπων. Κι αναρωτιέμαι πότε επιτέλους θα καταλάβουν κάποιοι – που δυστυχώς δεν είναι λίγοι- ότι  “φοράω σωστά τη μάσκα” σημαίνει πως καλύπτω και τη μύτη…

Ο covid-19 μας αφορά όλους, μικρούς και μεγάλους. Δεν κάνει διακρίσεις.  

Ας προσπαθήσουμε να δώσουμε ένα τέλος σε όλο αυτό που συμβαίνει και όχι μόνο δεν μας επιτρέπει να έχουμε μια φυσιολογική πραγματικότητα, αλλά φέρνει και τραγικές συνέπειες στην οικονομία.  Ας έχουμε στο μυαλό μας ότι οι δικές μας κινήσεις ορίζουν όχι μόνο τη δική μας ζωή, αλλά και των συνανθρώπων μας. 

Δώδεκα μήνες πριν, ξεκίνησε η πρώτη στήλη του κλικ, #μένουμε_ασφαλείς, για τον κορωνοιό. Ακολούθησαν άλλες τέσσερις (#βγαίνουμε_από_το_σπίτι & #καλοκαίρι&covid19, #φθινόπωρο&covid19, #Covid19_&_Lockdown _No2), και συνεχίζουμε με την έκτη στήλη #Covid19_&_Lockdown _No3 , με σημαντικές προσωπικότητες από διαφορετικούς χώρους, οι οποίοι εκφράζουν τις απόψεις τους για θέματα της επικαιρότητας που αφορούν στον covid-19. Οι ερωτήσεις μας αλλάζουν και προσαρμόζονται σύμφωνα με τις εξελίξεις. 

Mε την ευχή να μην συνεχιστούν για καιρό τέτοιες στήλες αφιερωμένες στον κορωνοιό, γιατί όσο υπάρχουν θα σημαίνει ότι ο covid-19 ακόμα παίζει κυρίαρχο ρόλο στις ζωές  μας. 

Ας δούμε την άποψη του κου Κώστα Κυριακόπουλου. 

Παρά το αυστηρό τρίτο lockdown εδώ και μερικές βδομάδες, ακόμη δεν έχουν περιοριστεί τα κρούσματα. Τι νομίζετε ότι φταίει;

Το εύκολο θα ήταν να ξεχωρίσουμε μία από τις παρακάτω αιτίες και να αποδώσουμε την ευθύνη:  στην ανθρώπινη αμέλεια, στο χαλαρό του πράγματος, στην κούραση, στην ανεμελιά, στο γράψιμο στα παλαιότερα των υποδημάτων κάθε αίσθησης κοινωνικής ευθύνης, στις πολιτικές συγκεντρώσεις, στις κυβερνητικές αστοχίες, στις λάθος εκτιμήσεις, στον παροξυσμό των αγορών και του στριμώγματος με το που άνοιξαν για λίγο τα μαγαζιά του λιανεμπορίου. Στην μαζική μιμητική ανοησία «έλα μωρέ, μια γρίπη είναι». Στο ώριμο φρούτο της παγκόσμιας βλακείας, τους λεγόμενους «αρνητές μάσκας», στους επαγγελματίες της άγνοιας.  Αυτό θα ήταν το εύκολο.

Το δύσκολο είναι να τα συνδυάσει κανείς όλα αυτά και να προσεγγίσει συνδυαστικά τις αιτίες. Αλλά εδώ θα πέσει πάνω σε μία από τις μεγαλύτερες ασθένειες της ελληνικής κοινωνίας από τότε που άρχισε να αντιλαμβάνεται τον σύγχρονο εαυτό της, πόσω μάλλον από τότε που δοκιμάζεται και αυτή, όπως και όλες οι άλλες, από την πολλαπλή κρίση ταυτοτήτων και προσανατολισμού: Αποφεύγει την εξήγηση των πολυπλοκοτήτων όπως ο διάβολος το λιβάνι και αναζητεί λύσεις σε απλές εξισωτικές αντιθέσεις τύπου «άσπρο – μαύρο».

 Είμαστε, δυστυχώς, μονοκόμματη κοινωνία. Ακούμε «σύνθεση» και τρομάζουμε, είτε για απόψεις μιλάμε είτε για αιτίες είτε για μελλοντικά πλάνα. Ένα το πρόβλημα, μία η λύση, ένας ο φταίχτης. Όχι, δεν είναι έτσι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση έφταιξαν και συνεχίζουν να φταίνε όλα μαζί. Αλλά το τελικό κουμάντο το κάνει ο ίδιος ο ιός. Αλλιώς δεν θα ήταν πανδημία, σαν από αυτές που έχουν αφήσει συγκλονιστικά ίχνη στην ευρωπαϊκή -και όχι μόνο- ιστορία. Δυστυχώς ο άνθρωπος δεν είναι τόσο δυνατός όσο νομίζει ότι είναι. Δεν είναι αυτός που ορίζει τη μαζική μοίρα, αλλιώς η Ιστορία θα γραφόταν διαφορετικά. Οι μάστιγες της πανώλης και του λιμού στις αρχές του 14^ου αιώνα στην Ευρώπη ήταν, υπό συνθήκες,  τα πρώτα μεγάλα, τραγικά «μαθήματα» που πήρε η ήπειρος όπου έτυχε να ζούμε.

Αν δεν υπάρξουν ανατροπές μέχρι τον Απρίλιο θα έχουν εμβολιαστεί οι πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού στην πανδημία. Βάσει αυτών πώς νομίζετε θα περάσουμε το φετινό Πάσχα που πέφτει αρχές Μαΐου;

Ο εμβολιασμός και κατ’ επέκταση η πολυπόθητη ανοσία της κοινότητας είναι η μοναδική ελπίδα για να μπορέσουμε να αρχίσουμε να μιλάμε για την πανδημία σε παρελθοντικούς χρόνους. Το Πάσχα για εμάς τους Έλληνες έχει μια ιδιαιτέρως εμβληματική σημασία. Θέλω να ελπίζω ότι το πρόγραμμα των εμβολιασμών θα συνεχιστεί κανονικά,  θα ξεπεραστούν τα όποια προβλήματα και οι μέχρι στιγμής αστοχίες, αντικειμενικές και υποκειμενικές. Όλα δείχνουν ότι κάπως έτσι θα εξελιχθεί η κατάσταση. Αλλά ακόμα και έτσι να μην γίνει, δεν θα είναι καταστροφικό να κάνουμε ακόμα ένα Πάσχα στα μπαλκόνια μας. Έχουμε να κάνουμε με μια πρωτόγνωρη για τον αιώνα μας μαζική συμφορά. Οι μάχες που δίνει η ανθρωπότητα εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο τώρα με την πανδημία είναι συγκλονιστικά σκληρές. Το μεγαλύτερο όπλο είναι η επιστήμη και αυτή έχει ήδη αρχίσει να δίνει λύσεις δημιουργώντας, τον τελευταίο καιρό, κύμα σωτήριων ελπίδων. Αυτό, όμως, που πρέπει να είναι ο καθημερινός σύμμαχος όλων των κοινωνιών που δοκιμάζονται είναι ο ρεαλισμός. Η ορθολογική σκέψη. Μόνο αυτή μπορεί να βρίσκει τη χρυσή τομή μεταξύ κρατικών ευθυνών – των μέτρων που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις- και της ατομικής ευθύνης των πολιτών.  

 Κάντε μια πρόβλεψη για το πως θα εξελιχθεί η κατάσταση από τώρα ως το τέλος του χρόνου.

Ουδείς από εμάς διαθέτει τη μαγική γυάλινη σφαίρα για να προβλέπει το μέλλον. Η ελπίδα που παρέχουν τα βήματα της επιστήμης, τα εμβόλια εν προκειμένω, δεν είναι πανάκεια έναντι της πανδημίας. Όταν οι άνθρωποι συνειδητοποιούμε την αδυναμία μας έναντι της γιγαντιαίας δύναμης η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση λέγεται Covid-19, δεν έχουμε την πολυτέλεια των προβλέψεων. Μόνο εικασίες και ελπίδες μπορούμε να διατυπώνουμε, τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο.  

 Σε μια κρίσιμη περίοδο σε όλους τους τομείς εξαιτίας της πανδημίας, τις τελευταιες ημέρες κυριαρχούν άλλα κρίσιμα θέματα που βγήκαν στην επιφάνεια και αφορούν στην παρακμή, την πολιτική κατάσταση, την εργαλειοποίηση προσωπικων τραγωδιών βίας, media κλπ. Ποια η άποψή σας ;

Είμαστε όλοι μάρτυρες μιας συλλογικής κατάπτωσης, μιας βίαιης παρακμής που μπορεί να έχει εμφανές σημείο αναφοράς τις προσωπικές διαστροφικές  επιλογές κάποιων επώνυμων ανθρώπων, αλλά δεν είναι τόσο απλό. Ο ασκός του Αιόλου που άνοιξε σκόρπισε βρωμιά και χυδαιότητα. Ήταν αναμενόμενο. Οι πληγές πολλαπλασιάζονται όταν ο ασκός ανοίγει μπροστά στον ανεμιστήρα και η λάσπη όχι μόνο σκορπίζεται παντού αλλά και γίνεται εύκολο εμπορεύσιμο είδος από πολίτες, Μέσα Ενημέρωσης και πολιτικά κόμματα. Πρόκειται για ακόμα μία σφραγίδα ανωριμότητας, άγνοιας, φανατισμού και σοσιαλμιντιακών πιθηκισμών που χαϊδεύουν τα χαμηλότερα ένστικτα των ανθρώπων παίζοντας με ένα από τα απεχθέστερα εγκλήματα του κόσμου, όπως είναι η σεξουαλική κακοποίηση, πόσω μάλλον ανηλίκων. Και φυσικά σε συνθήκες χάους αυτοί που επιχειρούν να κερδίσουν είναι, συνήθως, αυτοί που επιδιώκουν με κάθε τρόπο την αναπαραγωγή του χάους, αν όχι τη δημιουργία του.

Θα ήταν ευχής έργο να μπορούσε όλο αυτό να μετατραπεί σε μια ηχηρότατη υπενθύμιση ότι η δημοκρατία και ο κοινοβουλευτισμός -με όλα τα προβλήματά τους- είναι η σημαντικότερη πολιτική ανακάλυψη του δυτικού ανθρώπου και κανείς δεν δικαιούται να παίζει παιχνίδια αμφισβήτησης και υπόγειων χτυπημάτων εναντίον τους.  

Τι νομίζετε ότι θα είναι διαφορετικό όταν φτάσει η ώρα της καινούργιας “κανονικότητας”;

Ο Ιταλός συγγραφέας Κούρτσο Μαλαπάρτε στο βιβλίο του «Το δέρμα», αναφέρεται στην εποχή αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και γράφει σε ένα σημείο: «Πιθανώς ήταν γραφτό η ελευθερία της Ευρώπης να προέλθει όχι από την Απελευθέρωση αλλά από την πανούκλα. Πιθανώς ήταν γραφτό, όπως η απελευθέρωση ήταν απόρροια των μαρτυριών, της σκλαβιάς και του πολέμου, η ελευθερία να προκύψει μέσα από τα μαρτύρια, τα καινούργια και τρομερά, της πανούκλας που την έφερε η απελευθέρωση». Βέβαια, ο Μαλαπάρτε όταν έγραψε το βιβλίο αναφερόταν σε μια άλλη, διαφορετική πανούκλα. Γράφει, λοιπόν: «Αυτή η πανούκλα ήταν εξ ολοκλήρου διαφορετική αλλά όχι λιγότερο φρικτή, από τις επιδημίες που ρήμαζαν κατά συρροή την Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Το εξαιρετικό χαρακτηριστικό αυτής της νόσου ήταν το εξής: δεν διέβρωνε το σώμα αλλά την ψυχή. Τα μέλη παρέμεναν επιφανειακώς άθικτα, αλλά μέσα στο περίβλημα της υγιούς σαρκός η ψυχή  χαλούσε, σάπιζε».

Είναι μια προσέγγιση που θα μπορούσε να ταιριάζει με ό,τι ζούμε τις τελευταίες ημέρες στην Ελλάδα. Η Ιστορία θα δείξει. Θεωρώ, επίσης, κοινοτοπία και κοινωνιολογικά άστοχο το μοτίβο ότι «από τη συμφορά αυτή, θα βγούμε καλύτεροι άνθρωποι». Ζούμε την εποχή που η δημόσια σφαίρα σε πολλές της εκδοχές γεννάει φόβο, τον αναπαράγει πολλαπλασιαστικά και τον σκορπίζει  στις κοινωνίες. Ο φόβος ουδέποτε βελτίωσε το ανθρώπινο είδος στο σύνολό του. Λειτουργεί όπως ο πόλεμος. Επιφανειακά όλοι αναβαθμίζουν τα επίπεδα λατρείας τους προς την ειρήνη. Ο φόβος, όμως, κάνει υπόγειες διεργασίες εκπαιδεύοντας τους ανθρώπους σε πρακτικές εχθροπραξίας και τον ωθούν στην ψεύτικη ασφάλεια των εύκολων, λαϊκίστικων απόψεων και συμπεριφορών. Δεν μπορώ να προβλέψω πώς θα είναι οι άνθρωποι μετά την πανδημία. Το σίγουρο είναι ότι θα είναι διαφορετικό όλο το πλέγμα σχέσεων στο οποίο θα λειτουργούμε. Η έννοια της κανονικότητας ακούγεται ως φυσιολογική εξέλιξη αλλά δεν θα έχει σημείο αναφοράς τη ζωή όπως την ξέραμε. Θα είναι ένα άλλο είδος ζωής και αντίληψης. Αυτό που εύχομαι είναι να μετουσιωθεί ο φόβος σε δημιουργικότητα και ενίσχυση της συναντίληψης, της ενσυναίσθησης και των αρχών της ανοιχτής, ανθρωπιστικής κοινωνίας. Εύχομαι οι κανόνες του σεβασμού στη συνύπαρξη να κατισχύσουν έναντι όλων των άλλων διχαστικών και τοξικών συμπεριφορών. Αυτό, πράγματι, θα ήταν όφελος.  

Ο Μπιλ Γκέιτς, ο οποίος είχε προβλέψει το 2015 το ξέσπασμα μιας πανδημίας, όπως αυτή του COVID-19, δήλωσε στον Ντέρεκ Μούλερ, στο δημοφιλές κανάλι του YouTube «Veritasium», ότι «η κλιματική αλλαγή» και η «βιοτρομοκρατία» είναι δύο καταστροφές για τις οποίες τα ανθρώπινα όντα δεν είναι προετοιμασμένα. Θα ήθελα να μας πείτε τις σκέψεις σας γι`αυτό.

Αναρωτιέμαι, για ποια καταστροφή μπορεί να είναι έτοιμα τα ανθρώπινα όντα; Ο άνθρωπος δεν προετοιμάζεται για οποιοδήποτε τέλος. Η ψευδαίσθηση της αιωνιότητας δεν μας το επιτρέπει και -εδώ που τα λέμε- πολύ καλά κάνει. Οι προβλέψεις του Γκέιτς είναι τρομακτικές αλλά είναι εντός των πιθανών μελλοντικών σεναρίων. Σίγουρα, ο άνθρωπος είναι τόσο σατανικός και τόσο αδύναμος συνάμα, ώστε η βιοτρομοκρατία, μαζικές καταστροφικές επιθέσεις με θανατηφόρους ιούς, να είναι μία από τις πιθανότητες. Αλλά δεν μπορούμε να ζήσουμε με τον φόβο της. Από την άλλη, η κλιματική αλλαγή, λέει  ο Γκέτις, θα έχει περισσότερους νεκρούς από μια πανδημία. Είναι ένα δυστοπικό σενάριο που μοιάζει με ταινίες που έρχονται από το παρελθόν και μιλούν για ένα άγνωστο καταστροφικό μέλλον. Κανείς δεν μπορεί να  ξέρει πώς θα είναι τα πράγματα, όχι στο απώτερο μέλλον αλλά στο πολύ κοντινό. Θυμάμαι, πριν από περίπου 25 χρόνια όταν στην εφημερίδα που εργαζόμουν, τοποθετήθηκαν «πιλοτικά» τρεις τέσσερις ηλεκτρονικοί υπολογιστές, πανάρχαια μοντέλα με τα σημερινά δεδομένα. Τότε ήταν ό,τι πιο προηγμένο στην αγορά. Και, μάλιστα, κάναμε και πλάκα μεταξύ μας. Θυμάμαι ακόμα τον διάλογο: Φαντάζεσαι να έρθει μια μέρα που θα γράφω εγώ εδώ και θα μπορείς να το βλέπεις εσύ από το δικό σου μηχάνημα;». «Μπα, δεν γίνονται αυτά…», ήταν η απάντηση του συναδέλφου από το απέναντι γραφείο. Από τότε, μόλις 25 χρόνια μετά, ο κόσμος έχει έρθει «τα πάνω κάτω» τουλάχιστον τρεις τέσσερις φορές. Πάντα έτσι θα αλλάζει ο κόσμος, η ταχύτητα εξαρτάται από το πόσο γρήγορα μπορούν να κινούνται τα μάτια μας. Και κυρίως τα μυαλά μας ώστε, πρώτον, να μπορούμε να εξηγούμε την πραγματικότητα όπως είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι. Και, δεύτερον, να προετοιμαζόμαστε, να επεμβαίνουμε και να αλλάζουμε. Πάντα με σεβασμό στις ανθρωπιστικές αξίες, στον πλουραλισμό και τη συνύπαρξη. Πολλές φορές το να πάει μπροστά μια ολόκληρη κοινωνία είναι θέμα αντίληψης, όχι βίαιων ανατροπών που στα μυαλά κάποιων ανθρώπων έχουν την ίδια χρήση με τα τατουάζ στα σώματα: Δηλώνουν απλώς κρυφές επιθυμίες με την ψευδαίσθηση ότι είναι παντοτινές και ανεξίτηλες…