Θάνατος Μαζωνάκη: Τι είναι η πλασμαφαίρεση και ποιοι οι κίνδυνοι
Η πλασμαφαίρεση δεν είναι ένας «καθαρισμός» του αίματος, αλλά εξειδικευμένη εξωσωματική διαδικασία, για την αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων.
Περιεχόμενα
Η πλασμαφαίρεση βρέθηκε στο επίκεντρο της επικαιρότητας, με τον αιφνίδιο θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, προκαλώντας εύλογες απορίες για το τι ακριβώς είναι, πώς πραγματοποιείται και ποιους κινδύνους μπορεί να κρύβει.
Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος. Τεχνικά, όμως, υπάρχει μια μικρή διαφορά: πλασμαφαίρεση ονομάζεται η διαδικασία διαχωρισμού και αφαίρεσης του πλάσματος από το αίμα, ενώ στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αφαιρείται σημαντική ποσότητα πλάσματος και αντικαθίσταται με ειδικό υγρό.
Στην καθημερινή ιατρική γλώσσα, πάντως, οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμοι.
Πλασμαφαίρεση: Τι είναι το πλάσμα του αίματος
Το πλάσμα είναι το υγρό τμήμα του αίματος και αποτελεί περίπου το 55% του συνολικού όγκου του. Αποτελείται κυρίως από νερό, αλλά περιέχει επίσης πρωτεΐνες, αντισώματα, ηλεκτρολύτες, ορμόνες και παράγοντες που συμβάλλουν στην πήξη του αίματος.
Σε ορισμένες ασθένειες, μέσα στο πλάσμα κυκλοφορούν ουσίες που επιτίθενται στον οργανισμό ή επιδεινώνουν την κατάσταση του ασθενούς. Μπορεί να πρόκειται για παθολογικά αντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, τοξίνες ή πρωτεΐνες που βρίσκονται σε υπερβολικά υψηλές συγκεντρώσεις.
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος απομακρύνει προσωρινά ένα μέρος αυτών των ουσιών από την κυκλοφορία του αίματος.
Πώς πραγματοποιείται η διαδικασία
Το αίμα του ασθενούς αφαιρείται μέσω φλεβικής γραμμής και διοχετεύεται σε ειδικό μηχάνημα, όπου διαχωρίζεται το πλάσμα από τα κυτταρικά συστατικά του: τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια.
Το πλάσμα απομακρύνεται, ενώ τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος επιστρέφουν στον ασθενή. Στη θεραπευτική ανταλλαγή, ο όγκος που αφαιρέθηκε αναπληρώνεται συνήθως με διάλυμα ανθρώπινης λευκωματίνης, πλάσμα δότη ή συνδυασμό ειδικών υγρών, ανάλογα με την πάθηση και την κατάσταση του ασθενούς.
Κατά τη διαδικασία χορηγείται και αντιπηκτική ουσία, ώστε το αίμα να μην πήξει όσο κυκλοφορεί έξω από το σώμα.
Η πρόσβαση στην κυκλοφορία μπορεί να γίνει από περιφερικές φλέβες, συνήθως στα χέρια, ή μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα, όταν απαιτείται μεγαλύτερη ή επαναλαμβανόμενη ροή αίματος.
Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται
Η ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί καθιερωμένη θεραπευτική επιλογή για συγκεκριμένες ασθένειες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, το σύνδρομο Guillain-Barré, η μυασθένεια Gravis, ορισμένες σοβαρές εξάρσεις απομυελινωτικών νευρολογικών νοσημάτων, συγκεκριμένες αυτοάνοσες νεφρολογικές παθήσεις, ορισμένες καταστάσεις υπεργλοιότητας του αίματος, επιλεγμένες περιπτώσεις απόρριψης μεταμοσχευμένου οργάνου.
Ο κατάλογος δεν σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς με αυτές τις παθήσεις πρέπει να υποβληθούν σε πλασμαφαίρεση. Η απόφαση εξαρτάται από τη διάγνωση, τη βαρύτητα της κατάστασης, τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες και την εκτίμηση της ιατρικής ομάδας.
Δεν θεραπεύει πάντοτε…
Η πλασμαφαίρεση μπορεί να απομακρύνει γρήγορα από την κυκλοφορία παθολογικά αντισώματα ή άλλες επιβλαβείς ουσίες, δεν σταματά όμως απαραιτήτως την παραγωγή τους από τον οργανισμό.
Για τον λόγο αυτό η επίδρασή της μπορεί να είναι προσωρινή και συχνά συνδυάζεται με φαρμακευτική αγωγή, όπως ανοσοκατασταλτικά ή άλλες θεραπείες που αντιμετωπίζουν τον μηχανισμό της νόσου.
Παράλληλα, η διαδικασία δεν αφαιρεί μόνο τις ανεπιθύμητες ουσίες. Μπορεί να μειώσει και χρήσιμες πρωτεΐνες, παράγοντες πήξης, ανοσοσφαιρίνες ή ακόμη και τη συγκέντρωση ορισμένων φαρμάκων που κυκλοφορούν στο αίμα. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός και παρακολούθηση.
Ποιες παρενέργειες μπορεί να εμφανιστούν
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος θεωρείται γενικά ασφαλής όταν πραγματοποιείται με τη σωστή ένδειξη, από εξειδικευμένο προσωπικό και σε κατάλληλα οργανωμένο περιβάλλον. Παραμένει, όμως, μια επεμβατική ιατρική διαδικασία με πιθανές επιπλοκές.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες αντιδράσεις είναι: πτώση της αρτηριακής πίεσης, ζάλη, ναυτία ή αίσθημα αδυναμίας, αίσθημα ψύχους, πτώση του ασβεστίου στο αίμα, μυρμήγκιασμα γύρω από το στόμα ή στα άκρα, μυϊκές κράμπες, αλλεργική αντίδραση στο υγρό υποκατάστασης.
Η μείωση του ασβεστίου συνδέεται συχνά με το κιτρικό άλας που χρησιμοποιείται ως αντιπηκτικό κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Συνήθως αντιμετωπίζεται με στενή παρακολούθηση και, όταν χρειάζεται, με χορήγηση ασβεστίου.
Σπανιότερα μπορεί να εμφανιστούν σοβαρότερες επιπλοκές, όπως: έντονη αλλεργική ή αναφυλακτική αντίδραση, σημαντικές διαταραχές της πήξης, αιμορραγία, καρδιακή αρρυθμία, λοίμωξη ή θρόμβωση του φλεβικού καθετήρα, σοβαρή αιμοδυναμική αστάθεια.
Ο κίνδυνος επηρεάζεται από τη γενική κατάσταση του ασθενούς, τις συνυπάρχουσες παθήσεις, το είδος της φλεβικής πρόσβασης και το υγρό που χρησιμοποιείται για την αντικατάσταση του πλάσματος.
Γιατί χρειάζεται συνεχής παρακολούθηση
Καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας πρέπει να ελέγχονται η αρτηριακή πίεση, οι σφυγμοί, η οξυγόνωση και η κλινική κατάσταση του ασθενούς. Απαιτείται επίσης η δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης μιας αλλεργικής αντίδρασης, μιας απότομης πτώσης της πίεσης ή μιας καρδιοαναπνευστικής επιπλοκής.
Πριν από την έναρξη εξετάζονται το ιατρικό ιστορικό, η φαρμακευτική αγωγή, η κατάσταση του καρδιαγγειακού συστήματος, τα επίπεδα των ηλεκτρολυτών και η ικανότητα πήξης του αίματος.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς με χαμηλή αρτηριακή πίεση, καρδιακή ανεπάρκεια, σοβαρές διαταραχές της πήξης, αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας ή ιστορικό αλλεργικών αντιδράσεων. Αυτές οι καταστάσεις δεν αποτελούν πάντοτε απόλυτη απαγόρευση, αλλά επιβάλλουν εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου.
Είναι θεραπεία αντιγήρανσης;
Η πλασμαφαίρεση είναι αναγνωρισμένη θεραπευτική μέθοδος για συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί ως γενική μέθοδος αποτοξίνωσης, αναζωογόνησης ή αντιγήρανσης για υγιείς ανθρώπους.
Η απομάκρυνση συστατικών του πλάσματος δεν ισοδυναμεί με αόριστο «καθαρισμό» του αίματος. Όταν η διαδικασία προωθείται για ευεξία ή παράταση της νεότητας, πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην πειραματική έρευνα, στους εμπορικούς ισχυρισμούς και στις θεραπευτικές εφαρμογές που υποστηρίζονται από κλινικά δεδομένα και επιστημονικές κατευθυντήριες οδηγίες.
Η πλασμαφαίρεση μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να αποτελέσει ακόμη και σωτήρια θεραπεία. Δεν είναι, όμως, μια απλή ή ακίνδυνη συνεδρία ευεξίας.
Πηγές: NCBI – Plasmapheresis, Cleveland Clinic – Plasma Exchange, American College of Rheumatology – Plasma Exchange.
