Ανατολικά της Εδέμ: Το αριστουργημα του Τζον Στάινμπεκ που έγινε ταινία με τον Τζέημς Ντην και σκηνοθέτη τον Ελίας Καζάν

Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους μυθιστοριογράφους του 20ου αιώνα και ο μεγάλος εκπρόσωπος του Νατουραλισμού στις ΗΠΑ. Είναι ο κύριος εκφραστής του είδους που έγινε γνωστό σαν dust bowl litterature. Σε αντίθεση με άλλους ομοτέχνους του, οι ήρωές του είναι οι απόκληροι, οι φτωχοί αγρότες, οι μετανάστες. Στην εποχή του, η θεματική του ξεσήκωσε πολλές αντιδράσεις και κατηγορήθηκε ότι είχε σοσιαλιστικές πεποιθήσεις. Κέρδισε το 1962 βραβείο Νόμπελ, γεγονός που αιφνιδίασε τόσο τον ίδιο όσο και τους κριτικούς του καιρού του. Έγραψε 27 βιβλία ανάμεσά τους: «Ανατολικά της Εδέμ», «Άνθρωποι και Ποντίκια», «Ο Δρόμος με τις Φάμπρικες», «Τα Σταφύλια της Οργής». Αρκετά από τα έργα του έγιναν πετυχημένες ταινίες, όπως το «Ανατολικά της Εδέμ» ενώ έγραψε και το σενάριο του «Βίβα Ζαπάτα». Δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον κορυφαίο, Τζον Στάινμπεκ, που «έφυγε» σαν σήμερα από τη ζωή, στις 20 Δεκεμβρίου του 1968.

Το μυθιστόρημα «Ανατολικά της Εδέμ» θεωρείται ως το κορυφαίο έργο του Τζων Στάινμπεκ. Αφηγείται την ιστορία δύο οικογενειών τις οποίες το ρεύμα της μετανάστευσης έφερε κι έριξε στα πλούσια χώματα της Καλιφόρνιας. Μέσα από τις περιπέτειες που περνάνε, ο συγγραφέας αναπλάθει τη βιβλική ιστορία του Αδάμ και των γιων του Κάιν και Άβελ. Με αυτόν τον τρόπο βάζει τους ήρωές του να παίξουν το πανάρχαιο δράμα της εξορίας στα Ανατολικά μιας μόνιμα φευγαλέας Εδέμ.

Η ταινία…

Πρόκειται για ένα δράμα παραγωγής του 1955, σε σκηνοθεσία Ελία Καζάν, το οποίο βασίζεται στο δεύτερο μέρος του ομώνυμου μυθιστορήματος του Τζον Στάινμπεκ. Αφηγείται τη ζωή ενός ανήσυχου νέου που ψάχνει να βρει την ταυτότητά του. Καταβάλει κάθε προσπάθεια να κερδίσει την αγάπη και την εμπιστοσύνη του ιδιαίτερα θρήσκου πατέρα του, ο οποίος- όπως φαίνεται- δείχνει την προτίμησή του στον πρωτότοκό του γιο.

Στην ταινία πρωταγωνιστούν η Τζούλι Χάρις, ο Ρέιμοντ Μάσει και ο Τζέιμς Ντιν στον πρώτο κινηματογραφικό του ρόλο.  Υπεύθυνοι για τη διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος είναι ο Πολ Όσμπορν κι ο ίδιος ο Τζον Στάινμπεκ .

Η συγκεκριμένη ταινία έλαβε τέσσερις υποψηφιότητες για βραβείο Όσκαρ. Ήταν η μοναδική από τις τρεις ταινίες του Τζέιμς Ντιν που προβλήθηκε στους κινηματογράφους ενώ εκείνος ζούσε ακόμα και έτσι μπόρεσε να δει ολοκληρωμένη. Εδώ, ο γνωστός ηθοποιός, έλαβε την πρώτη του μεταθανάτια υποψηφιότητα για το ρόλο του Κέιλεμπ Τρασκ.

Λίγα λόγια για την υπόθεση της ταινίας…

Βρισκόμαστε στο 1917, στην κοιλάδα Σαλίνας της Καλιφόρνια. Τότε που η Ευρώπη υπόκειται τα δεινά του Α` Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Κέιλεμπ Kαλ Τρασκ (Τζέιμς Ντιν) είναι ένα δυστυχισμένο αγόρι, που προσπαθεί να κερδίσει τη συμπάθεια και την αγάπη του πατέρα του, Άνταμ (Ρέιμοντ Μάσεϊ), που δείχνει να προτιμά τον μεγαλύτερό του γιο Άρον (Ρίτσαρντ Ντάβαλος). Δυστυχώς, τα δύο αδέλφια γνωρίζουν ότι έχουν χάσει τη μητέρα τους όταν ήταν ακόμα μικρά, και μεγαλώνουν χωρίς εκείνη. Οι χαρακτήρες τους είναι εντελώς διαφορετικοί. Ο Καλ είναι παρορμητικός και ενστικτώδης, σε αντίθεση με τον Άρον που είναι ήρεμος και υπάκουος. Ύστερα από έναν έντονο καυγά του Καλ με τον πατέρα του, ο γιος καταφεύγει στο Μόντερεϊ. Εκεί ανακαλύπτει ότι η μητέρα του, Κέιτ (Τζο βαν Φλιτ), είναι ζωντανή κι πως είναι ιδιοκτήτρια χαμαιτυπείου. Την ίδια περίοδο, ο πατέρας των αγοριών χάνει όλη του την περιουσία επενδύοντας στην καλλιέργεια μαρουλιών και προσπαθώντας να τα μεταφέρει κατεψυγμένα στη Νέα Υόρκη.

 Ο Καλ ζητά χρήματα από τη μητέρα του για να επενδύσει στην καλλιέργεια φασολιών, με σκοπό να βοηθήσει τον πατέρα του. Μπαίνοντας οι Η.Π.Α. στον πόλεμο, ο Καλ βγάζει πολλά χρήματα από την πώληση των φασολιών. Σκοπός του είναι να τα προσφέρει στον πατέρα του, ως δώρο γενεθλίων. Την ημέρα των γενεθλίων του, όμως, πριν ακόμα ο Καλ προσφέρει το δώρο του, ο Άρον ανακοινώνει το γάμο του με την Άμπρα (Τζούλι Χάρις). Είναι η κοπέλα που τρέφει συναισθήματα και για τα δύο αδέλφια. Ο Καλ προσφέρει τα χρήματα που κέρδισε από την επένδυσή του στον πατέρα του. Εκείνος, όμως, τα απορρίπτει με τον ισχυρισμό ότι είναι βρώμικα. Με αυτόν τον τρόπο δείχνει πως και πάλι ξεχωρίζει τον άλλο του γιο και ότι η ανακοίνωση των γάμων του Άρον ήταν καλύτερο δώρο για εκείνον. Ο Καλ πληγωμένος και γεμάτος θυμό αποφασίζει να αποκαλύψει στον Άρον την αλήθεια για τη μητέρα τους. Οι ισορροπίες της οικογένειας ανατρέπονται και έρχεται θλίψη και δυστυχία…

Το Μάρτιο του 1955 προβλήθηκε για πρώτη φορά η ταινία προβλήθηκε στους κινηματογράφους κάνοντας εντυπωσιακές εισπράξεις της τάξης των 5 εκατομμυρίων δολαρίων.

Οι κριτικές τα πρώτα χρόνια δεν ήταν οι καλύτερες. Ο Μπόσλεϊ Κράουδερ έγραψε για την εφημερίδα New York Times ότι η ταινία είχε ενέργεια και ένταση, αλλά στερείται σαφήνειας και συναισθήματος. Όσο για την ερμηνεία του Τζέιμς Ντιν την αποκάλεσε «μάζα υστερίας που προσπαθεί να μιμηθεί την τεχνική του Μάρλον Μπράντο».

Ωστόσο, ο 50 χρόνια αργότερα ο Κένεθ Τούραν των Los Angeles Times δικαίωσε την ταινία με την κριική του: «Το Ανατολικά της Εδέμ δεν είναι μόνο μια από τις καλύτερες ταινίες του Καζάν, αλλά περιέχει και την καλύτερη ίσως ερμηνεία του Τζέιμς Ντιν.»

Συγκέντρωσα κάποιες από τις σπουδαιότερες ρήσεις του κορυφαίου συγγραφέα και σας τις παραθέτω…

Αναρωτιέμαι πόσους ανθρώπους κοίταξα στη ζωή μου χωρίς να τους δω ποτέ.

`Έρχονται στιγμές που αυτό που αισθάνεσαι πρέπει να το κρατάς μέσα σου.

Η εξουσία δεν διαφθείρει. Ο φόβος διαφθείρει. Ίσως ο φόβος απώλειας της εξουσίας.

Όλα τα σπουδαία και πολύτιμα πράγματα είναι μοναχικά.

Κανένα δώρο δεν θα εξαγοράσει την αγάπη ενός ανθρώπου, όταν του έχεις στερήσει την αγάπη για τον εαυτό του.

Καμιά φορά, ο άνθρωπος θέλει να είναι βλάκας, αν αυτό του επιτρέπει να κάνει πράγματα που η εξυπνάδα του το απαγορεύει.

Και τώρα που δεν χρειάζεται πια να είσαι τέλειος, μπορείς να είσαι καλός.

Ένας ωκεανός χωρίς άγνωστα τέρατα θα ήταν ύπνος δίχως όνειρα.

Θα εκδικηθώ τον εαυτό μου με τον πιο βάναυσο τρόπο που μπορείς να φανταστείς. Θα τον ξεχάσω.

Οι συγγραφείς είναι λίγο κάτω από τους κλόουν και λίγο πάνω από τις εκπαιδευμένες φώκιες.

Μόνο ο Θεός βλέπει το σπουργίτι να πέφτει, αλλά ακόμα κι ο Θεός δεν κάνει τίποτε γι’ αυτό.