Χάκερ χτυπούν τα σούπερ μάρκετ της Ευρώπης: Τρόφιμα εκατομμυρίων καταστρέφονται και ο νέος οικονομικός εφιάλτης μόλις ξεκίνησε

Οι αποκαλύψεις των Financial Times για τις επιθέσεις που πλήττουν μεγάλες ευρωπαϊκές αλυσίδες φέρνουν στο προσκήνιο μια νέα απειλή: Τι συμβαίνει όταν οι χάκερ αποκτούν τη δυνατότητα να καταστρέφουν πραγματικά αγαθά μέσω του διαδικτύου και πόσο προστατευμένη είναι η ελληνική αγορά;

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Μέχρι πρόσφατα, όταν ακούγαμε για κυβερνοεπιθέσεις εναντίον μεγάλων επιχειρήσεων, το μυαλό μας πήγαινε σχεδόν αυτόματα σε κλεμμένα προσωπικά δεδομένα, παραβιασμένους τραπεζικούς λογαριασμούς, ηλεκτρονικούς εκβιασμούς ή πληροφοριακά συστήματα που ξαφνικά σταματούσαν να λειτουργούν. Η απειλή έμοιαζε να περιορίζεται στον ψηφιακό κόσμο, ακόμη κι όταν οι οικονομικές συνέπειές της ήταν απολύτως πραγματικές.

Αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες στην Ευρώπη αποδεικνύει ότι έχουμε περάσει σε μια διαφορετική εποχή. Μια εποχή κατά την οποία κάποιος μπορεί, χωρίς να πλησιάσει μια επιχείρηση, να παρέμβει στη λειτουργία του εξοπλισμού της και να προκαλέσει την καταστροφή εμπορευμάτων αξίας εκατομμυρίων ευρώ.

Στις 2 Νοεμβρίου, οι Financial Times αποκάλυψαν ένα νέο κύμα περιστατικών σε ευρωπαϊκά σούπερ μάρκετ, όπου οι θερμοκρασίες ψυγείων και καταψυκτών αυξήθηκαν αιφνιδιαστικά, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και τους 55 βαθμούς Κελσίου.

Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη τεχνική βλάβη. Οι ενδείξεις παραπέμπουν σε κυβερνοεπιθέσεις που επηρεάζουν τα ηλεκτρονικά συστήματα ελέγχου της ψύξης, μετατρέποντας έναν απολύτως απαραίτητο μηχανισμό συντήρησης τροφίμων σε πιθανό μέσο οικονομικού σαμποτάζ.

Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Τόνοι τροφίμων καταστρέφονται, επιχειρήσεις αναγκάζονται να αποσύρουν προϊόντα και ολόκληρες αλυσίδες λιανικής καλούνται να αντιμετωπίσουν έναν κίνδυνο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα μπορούσε να αποτελεί σενάριο κινηματογραφικής ταινίας.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι τα περιστατικά δεν περιορίζονται πλέον σε μία χώρα.

Από τη Γαλλία στη Σουηδία: Η κυβερνοεπίθεση που ξεπέρασε τα σύνορα

Η νέα σειρά περιστατικών καταγράφηκε τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, με μεγάλες ευρωπαϊκές αλυσίδες να αναφέρουν προβλήματα στα συστήματα ψύξης καταστημάτων τους.

Στη Σουηδία, καταστήματα των ICA και Coop αντιμετώπισαν σοβαρές δυσλειτουργίες, ενώ στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο επηρεάστηκαν εγκαταστάσεις που συνδέονται με μεγάλους ομίλους λιανικής, μεταξύ των οποίων οι Ahold Delhaize και Carrefour.

Σύμφωνα με τα διεθνή δημοσιεύματα, σε ορισμένα καταστήματα οι θερμοκρασίες των καταψυκτών έφτασαν τους 50 ή ακόμη και τους 55 βαθμούς Κελσίου, με αποτέλεσμα να καταστούν ακατάλληλα προς πώληση μεγάλες ποσότητες κατεψυγμένων και ευπαθών προϊόντων.

Παρόμοια προβλήματα αναφέρθηκαν στην Ιρλανδία, όπου επηρεάστηκαν 13 καταστήματα SuperValu, καθώς και σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές.

Η εικόνα αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν συνυπολογίσουμε ότι μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα η Γαλλία είχε αντιμετωπίσει μια ιδιαίτερα εκτεταμένη επίθεση στα συστήματα ψύξης εκατοντάδων σούπερ μάρκετ.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκαν διεθνή μέσα ενημέρωσης, ο αριθμός των γαλλικών καταστημάτων που επηρεάστηκαν έφτασε περίπου τα 700.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι θερμοκρασίες ανέβηκαν σε επίπεδα που προκάλεσαν όχι μόνο καταστροφή τροφίμων αλλά και ζημιές στον εξοπλισμό.

Το γεγονός ότι παρόμοια περιστατικά εμφανίζονται σε διαφορετικές χώρες, με μικρή χρονική απόσταση μεταξύ τους, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την έκταση της απειλής.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει αποδειχθεί ότι όλες οι επιθέσεις συνδέονται μεταξύ τους ή ότι πραγματοποιήθηκαν από την ίδια ομάδα.

Αυτό που έχει ήδη γίνει σαφές είναι ότι η ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων αντιμετωπίζει μια νέα μορφή ψηφιακού κινδύνου, με άμεσες συνέπειες στον φυσικό κόσμο.

Πώς ένας χάκερ μπορεί να καταστρέψει τρόφιμα χωρίς να μπει σε κατάστημα

Για να αντιληφθούμε τη σοβαρότητα της υπόθεσης, χρειάζεται να κατανοήσουμε τον τρόπο λειτουργίας των σύγχρονων εγκαταστάσεων ψύξης.

Τα ψυγεία και οι καταψύκτες των μεγάλων αλυσίδων δεν αποτελούν πλέον απλές ηλεκτρικές συσκευές που λειτουργούν ανεξάρτητα. Είναι συχνά ενταγμένα σε ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης, τα οποία επιτρέπουν την παρακολούθηση της θερμοκρασίας, την εξοικονόμηση ενέργειας, την καταγραφή βλαβών και την πραγματοποίηση τεχνικών παρεμβάσεων από απόσταση.

Η συγκεκριμένη τεχνολογία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στις επιχειρήσεις. Μειώνει το λειτουργικό κόστος, επιτρέπει καλύτερη διαχείριση της κατανάλωσης ενέργειας και βοηθά στην έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων.

Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί ένα νέο σημείο ευπάθειας.

Όταν ένα σύστημα ψύξης συνδέεται με δίκτυο και μπορεί να ελεγχθεί εξ αποστάσεως, η ασφάλειά του εξαρτάται όχι μόνο από τη μηχανική του αξιοπιστία αλλά και από την προστασία του λογισμικού του.

Εάν κάποιος αποκτήσει μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση, μπορεί δυνητικά να τροποποιήσει τις ρυθμίσεις θερμοκρασίας, να επηρεάσει τους κύκλους απόψυξης ή να εμποδίσει την έγκαιρη ενεργοποίηση προειδοποιητικών μηχανισμών.

Στη Γαλλία, σύμφωνα με την εφημερίδα Le Monde, οι επιτιθέμενοι κατάφεραν σε ορισμένες εγκαταστάσεις να παρατείνουν σημαντικά τη διάρκεια των κύκλων απόψυξης, καθυστερώντας παράλληλα την έγκαιρη διαπίστωση του προβλήματος.

Με αυτόν τον τρόπο, μια διαδικασία που κανονικά χρησιμοποιείται για τη συντήρηση του εξοπλισμού μετατράπηκε σε μηχανισμό πρόκλησης ζημιάς.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία της νέας απειλής. Οι κυβερνοεγκληματίες δεν χρειάζεται να κλέψουν ένα προϊόν για να προκαλέσουν οικονομική απώλεια. Αρκεί να επηρεάσουν τις συνθήκες που το διατηρούν εμπορεύσιμο.

Εκατομμύρια ευρώ στα σκουπίδια: Το πραγματικό κόστος των επιθέσεων

Η οικονομική διάσταση αυτών των περιστατικών είναι πολύ μεγαλύτερη από την αξία των τροφίμων που καταστρέφονται.

Ένα σούπερ μάρκετ που χάνει το περιεχόμενο των ψυγείων και των καταψυκτών του δεν αντιμετωπίζει απλώς μια έκτακτη δαπάνη αντικατάστασης εμπορευμάτων.

Χάνει έσοδα από προϊόντα που δεν μπορεί να διαθέσει, επιβαρύνεται με το κόστος απόσυρσης και καταστροφής τους, χρειάζεται τεχνικές παρεμβάσεις και ενδέχεται να υποχρεωθεί να περιορίσει προσωρινά τη λειτουργία ορισμένων τμημάτων του.

Παράλληλα, πρέπει να οργανώσει νέες παραγγελίες, να συντονιστεί με προμηθευτές και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

Στη Γαλλία, οι αρχικές εκτιμήσεις έκαναν λόγο για ζημιές εκατομμυρίων ευρώ, ενώ η Intermarché ανέφερε απώλειες δεκάδων εκατομμυρίων από την επίθεση του Οκτωβρίου.

Για μια μεγάλη αλυσίδα, τέτοιες ζημιές αποτελούν σοβαρή επιχειρηματική επιβάρυνση. Για μια μικρότερη επιχείρηση, όμως, μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές.

Ας σκεφτούμε ένα ανεξάρτητο κατάστημα τροφίμων ή μια επιχείρηση εμπορίας κρέατος που χάνει μέσα σε λίγες ώρες αποθέματα αξίας δεκάδων χιλιάδων ευρώ.

Η αντικατάστασή τους απαιτεί άμεση ρευστότητα, την οποία δεν διαθέτουν όλες οι επιχειρήσεις.

Επιπλέον, ανακύπτει ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα: η ασφαλιστική κάλυψη.

Δεν είναι αυτονόητο ότι ένα συμβόλαιο που καλύπτει μηχανικές βλάβες ή αλλοίωση εμπορευμάτων αποζημιώνει και ζημιές που προκλήθηκαν από κυβερνοεπίθεση.

Οι όροι διαφέρουν ανάλογα με το συμβόλαιο και τη φύση του περιστατικού.

Επομένως, μια επιχείρηση μπορεί να ανακαλύψει ότι η μεγαλύτερη οικονομική απειλή δεν προέρχεται από τη βλάβη του εξοπλισμού της, αλλά από ένα περιστατικό που δεν είχε προβλέψει επαρκώς όταν σχεδίαζε την ασφαλιστική της προστασία.

Το πρόβλημα της παλιάς τεχνολογίας που εξακολουθεί να λειτουργεί

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της υπόθεσης αφορά τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις.

Στις γαλλικές επιθέσεις εντοπίστηκαν ευπάθειες σε συστήματα ελέγχου ψύξης, μεταξύ των οποίων προϊόντα της δανικής εταιρείας Danfoss.

Η εταιρεία επισήμανε ότι αρκετά από τα επηρεαζόμενα συστήματα ήταν παλαιότερης τεχνολογίας και είχαν φτάσει στο τέλος του κύκλου υποστήριξής τους, γεγονός που σημαίνει ότι δεν λάμβαναν πλέον τις απαραίτητες ενημερώσεις ασφαλείας.

Αυτή η λεπτομέρεια αποκαλύπτει ένα ευρύτερο επιχειρηματικό πρόβλημα.

Πολλές επιχειρήσεις επενδύουν σημαντικά ποσά στην αναβάθμιση των πληροφοριακών τους συστημάτων, των ηλεκτρονικών καταστημάτων και των ψηφιακών υπηρεσιών τους, αλλά διατηρούν για χρόνια τον ίδιο βιομηχανικό εξοπλισμό.

Από οικονομική άποψη, η επιλογή μοιάζει λογική. Εφόσον μια εγκατάσταση λειτουργεί κανονικά, γιατί να αντικατασταθεί;

Στην εποχή των διασυνδεδεμένων συσκευών, ωστόσο, η απάντηση δεν είναι τόσο απλή.

Ένα μηχάνημα μπορεί να παραμένει απολύτως λειτουργικό μηχανικά και ταυτόχρονα να είναι τεχνολογικά ευάλωτο.

Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική διάρκεια ζωής μιας επένδυσης δεν καθορίζεται πλέον αποκλειστικά από την αντοχή του εξοπλισμού, αλλά και από τη δυνατότητα διαρκούς προστασίας του απέναντι σε ψηφιακές απειλές.

Για τις επιχειρήσεις, πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού του κόστους.

Η αναβάθμιση της τεχνολογίας παύει να αποτελεί μόνο ζήτημα παραγωγικότητας και μετατρέπεται σε προϋπόθεση επιχειρηματικής ασφάλειας.

Η εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων γίνεται νέος στόχος

Υπάρχει, όμως, μια ακόμη διάσταση που καθιστά αυτές τις επιθέσεις ιδιαίτερα ανησυχητικές.

Τα τρόφιμα δεν είναι ένα συνηθισμένο εμπόρευμα.

Η παραγωγή, η μεταφορά, η αποθήκευση και η διάθεσή τους εξαρτώνται από μια αλληλουχία διαδικασιών, στις οποίες η σωστή θερμοκρασία παίζει καθοριστικό ρόλο.

Από τα εργοστάσια επεξεργασίας μέχρι τις αποθήκες logistics και από τα φορτηγά ψυγεία μέχρι τα ράφια των σούπερ μάρκετ, η λεγόμενη ψυκτική αλυσίδα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ασφάλεια των προϊόντων.

Μια σοβαρή διακοπή της μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή αποθεμάτων, καθυστερήσεις παραδόσεων και ανάγκη αναδιοργάνωσης των προμηθειών.

Εάν παρόμοιες επιθέσεις περιοριστούν σε μεμονωμένα καταστήματα, οι συνέπειες είναι συνήθως διαχειρίσιμες, όσο σημαντικές κι αν είναι οι τοπικές απώλειες.

Εάν, όμως, αποκτήσουν μεγαλύτερη έκταση ή επηρεάσουν ταυτόχρονα κέντρα διανομής και εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οι οικονομικές επιπτώσεις θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, το πρόβλημα δεν θα αφορούσε μόνο τα οικονομικά αποτελέσματα των επιχειρήσεων.

Θα μπορούσε να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα συγκεκριμένων προϊόντων, να δημιουργήσει πρόσθετες ανάγκες μεταφοράς και να αυξήσει το λειτουργικό κόστος της αγοράς.

Δεν υπάρχουν, μέχρι στιγμής, στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα σημερινά περιστατικά έχουν προκαλέσει γενικευμένες ελλείψεις τροφίμων στην Ευρώπη.

Ωστόσο, αναδεικνύουν πόσο σημαντική είναι η προστασία μιας υποδομής που θεωρούσαμε δεδομένη.

Ποιοι βρίσκονται πίσω από τις επιθέσεις και τι επιδιώκουν;

Το ερώτημα για την ταυτότητα των δραστών παραμένει ανοιχτό.

Μέχρι τις 2 Νοεμβρίου δεν έχει επιβεβαιωθεί ποια ομάδα βρίσκεται πίσω από το σύνολο των περιστατικών ούτε έχει αποδειχθεί ότι πρόκειται για μία ενιαία, συντονισμένη επιχείρηση.

Αυτό δεν εμποδίζει τους ειδικούς να εξετάζουν διαφορετικά πιθανά κίνητρα.

Το πρώτο είναι το οικονομικό όφελος. Οι κυβερνοεγκληματίες έχουν αποδείξει ότι μπορούν να αξιοποιούν την εξάρτηση των επιχειρήσεων από τα ψηφιακά συστήματα προκειμένου να ασκήσουν πίεση ή να απαιτήσουν χρήματα.

Το δεύτερο είναι το σαμποτάζ, με στόχο την πρόκληση οικονομικής ζημιάς και την αποδιοργάνωση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Υπάρχει, επίσης, η πιθανότητα ορισμένες επιθέσεις να πραγματοποιούνται από ομάδες που επιδιώκουν δημοσιότητα, επίδειξη τεχνικών δυνατοτήτων ή δημιουργία ανασφάλειας.

Κανένα από αυτά τα ενδεχόμενα δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως επιβεβαιωμένο κίνητρο των συγκεκριμένων περιστατικών.

Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η μεταβολή του ίδιου του στόχου.

Η κυβερνοεπίθεση δεν αποσκοπεί απαραίτητα στην απόκτηση πληροφοριών. Μπορεί να στοχεύει απευθείας στην παραγωγική και εμπορική λειτουργία μιας επιχείρησης.

Και όταν το αντικείμενο είναι η διατροφή, οι συνέπειες αποκτούν αναπόφευκτα ευρύτερη κοινωνική διάσταση.

Η Ελλάδα μπροστά σε μια απειλή που δεν γνωρίζει σύνορα

Το ερώτημα που προκύπτει για την ελληνική αγορά είναι αναπόφευκτο.

Θα μπορούσε κάτι αντίστοιχο να συμβεί και στη χώρα μας;

Η απάντηση είναι ότι ο κίνδυνος υπάρχει δυνητικά για κάθε αγορά που χρησιμοποιεί διασυνδεδεμένα συστήματα βιομηχανικής ψύξης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει διαπιστωθεί ανάλογη επίθεση στην Ελλάδα στο πλαίσιο των συγκεκριμένων περιστατικών.

Οι μεγάλες ελληνικές αλυσίδες σούπερ μάρκετ, οι επιχειρήσεις τροφίμων, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης και οι εταιρείες logistics βασίζονται σε σημαντικό βαθμό στην τεχνολογία για τη διαχείριση των δραστηριοτήτων τους.

Η ψηφιοποίηση έχει συμβάλει στην αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς, στη μείωση του ενεργειακού κόστους και στην καλύτερη παρακολούθηση των αποθεμάτων.

Η ίδια τεχνολογική εξέλιξη, όμως, απαιτεί και αντίστοιχες επενδύσεις στην κυβερνοασφάλεια.

Το ζήτημα δεν είναι να δημιουργηθεί ανησυχία στους καταναλωτές ούτε να υπονοηθεί ότι τα ελληνικά σούπερ μάρκετ είναι απροστάτευτα.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι κατά πόσο οι επιχειρήσεις έχουν αξιολογήσει τις ευπάθειες των συστημάτων που χρησιμοποιούν και εάν διαθέτουν εναλλακτικά σχέδια λειτουργίας σε περίπτωση ψηφιακής επίθεσης.

Υπάρχουν μηχανισμοί που μπορούν να εντοπίσουν έγκαιρα μια ασυνήθιστη μεταβολή θερμοκρασίας; Μπορούν τα συστήματα να απομονωθούν από το διαδίκτυο χωρίς να διακοπεί η βασική λειτουργία τους; Υπάρχει δυνατότητα χειροκίνητης παρέμβασης και επαρκής συνεργασία με τους τεχνικούς προμηθευτές;

Αυτά είναι ερωτήματα που αποκτούν πλέον άμεση επιχειρηματική σημασία.

Για την Ελλάδα, όπου ο κλάδος των τροφίμων αποτελεί σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας, η προστασία των σχετικών υποδομών συνδέεται τόσο με την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων όσο και με την αξιοπιστία της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η κυβερνοασφάλεια δεν είναι πλέον υπόθεση μόνο των τεχνικών

Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, η προστασία από κυβερνοεπιθέσεις αντιμετωπιζόταν συχνά ως αρμοδιότητα των τμημάτων πληροφορικής.

Σήμερα, η προσέγγιση αυτή δεν επαρκεί.

Όταν μια ψηφιακή παραβίαση μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή εμπορευμάτων, διακοπή λειτουργίας καταστημάτων και απώλεια σημαντικών εσόδων, η κυβερνοασφάλεια μετατρέπεται σε ζήτημα εταιρικής στρατηγικής.

Αφορά τη διοίκηση, τη διαχείριση κινδύνων, τις επενδυτικές αποφάσεις και τη χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα.

Οι επιχειρήσεις καλούνται να εξετάσουν όχι μόνο πόσο κοστίζει η εγκατάσταση ενός συστήματος, αλλά και πόσο θα τους κόστιζε η παραβίασή του.

Παράλληλα, πρέπει να αξιολογούν την ασφάλεια των εξωτερικών συνεργατών και προμηθευτών τους, καθώς ένα ευάλωτο σύστημα τρίτου μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε πολλούς διαφορετικούς πελάτες.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την κυβερνοασφάλεια, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την οδηγία NIS2, ενισχύει ήδη τις απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνων για συγκεκριμένες κατηγορίες οργανισμών και επιχειρήσεων.

Ωστόσο, η ύπαρξη κανόνων δεν υποκαθιστά την πρακτική προετοιμασία.

Οι ενημερώσεις λογισμικού, ο περιορισμός της απομακρυσμένης πρόσβασης, η παρακολούθηση των βιομηχανικών συστημάτων και η δυνατότητα άμεσης απομόνωσης μιας εγκατάστασης αποτελούν κρίσιμα στοιχεία προστασίας.

Και ίσως το σημαντικότερο είναι ότι η προετοιμασία πρέπει να προηγείται του περιστατικού.

Διότι όταν ένας καταψύκτης γεμάτος εμπορεύματα αρχίζει να θερμαίνεται ανεξέλεγκτα, ο χρόνος αντίδρασης δεν μετριέται πλέον μόνο σε λεπτά τεχνικής αποκατάστασης, αλλά και σε πραγματικές οικονομικές απώλειες.

Ο επόμενος μεγάλος οικονομικός κίνδυνος μπορεί να κρύβεται σε μια συνηθισμένη συσκευή

Οι κυβερνοεπιθέσεις στα ευρωπαϊκά σούπερ μάρκετ αποτελούν μια χαρακτηριστική περίπτωση του τρόπου με τον οποίο η ψηφιακή εξάρτηση μεταβάλλει τους επιχειρηματικούς κινδύνους.

Η τεχνολογία που δημιουργήθηκε για να βελτιώσει την αποδοτικότητα των επιχειρήσεων μπορεί, όταν δεν προστατεύεται επαρκώς, να αποτελέσει το σημείο από το οποίο θα προκληθεί η μεγαλύτερη ζημιά.

Και αυτό δεν αφορά αποκλειστικά τα σούπερ μάρκετ.

Παρόμοια συστήματα ελέγχου χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία, στις μεταφορές, στις ενεργειακές εγκαταστάσεις, στα νοσοκομεία και σε πολλές άλλες δραστηριότητες που αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας.

Η περίπτωση των ευρωπαϊκών καταψυκτών λειτουργεί επομένως ως προειδοποίηση για ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα.

Η οικονομία γίνεται ολοένα πιο διασυνδεδεμένη, αλλά η ανθεκτικότητά της δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ταχύτητα της ψηφιακής μετάβασης. Εξαρτάται και από την ικανότητά της να προστατεύει τις υποδομές που στηρίζουν την πραγματική παραγωγή και κατανάλωση.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιοι βρίσκονται πίσω από όλες τις επιθέσεις ούτε εάν πρόκειται για την αρχή μιας μεγαλύτερης εκστρατείας.

Γνωρίζουμε, όμως, ότι η ζημιά έχει ήδη προκληθεί και ότι η ευρωπαϊκή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν κίνδυνο που δύσκολα μπορεί πλέον να αγνοήσει.

Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο ότι κάποιος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε έναν υπολογιστή από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Είναι ότι μπορεί, μέσω αυτού του υπολογιστή, να επηρεάσει μια αποθήκη τροφίμων, να καταστρέψει την παραγωγή μιας επιχείρησης ή να διαταράξει μια κρίσιμη εμπορική δραστηριότητα.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που συντελείται μπροστά στα μάτια μας.

Στη νέα ψηφιακή οικονομία, ο επόμενος μεγάλος επιχειρηματικός κίνδυνος δεν χρειάζεται να εμφανιστεί στην οθόνη ενός υπολογιστή. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα ψυγείο, να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και να καταλήξει στον λογαριασμό που θα πληρώσουν οι επιχειρήσεις και, ενδεχομένως, οι καταναλωτές.