Ο Κυριάκος Πιερρακάκης επιστρατεύει τον Σινάτρα πίσω από μια ατάκα που λέει περισσότερα απ’ όσα φαίνονται
Πώς μια φράση του Φρανκ Σινάτρα γίνεται καθρέφτης της νέας ευρωπαϊκής φιλοδοξίας, μέσα από τη ματιά του προέδρου του Eurogroup
Η στιγμή που η πολιτική συναντά τον συμβολισμό
Υπάρχουν παρεμβάσεις που περνούν απαρατήρητες και άλλες που, σχεδόν υπόγεια, ανοίγουν μια πιο ουσιαστική συζήτηση. Η αναφορά του Κυριάκου Πιερρακάκη στον Σινάτρα, στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Σε μια περίοδο όπου η οικονομική ρητορική είναι συνήθως αποστειρωμένη, γεμάτη όρους και δείκτες, η επιλογή μιας πολιτισμικής αναφοράς λειτουργεί σαν ρήγμα. Και μέσα από αυτό το ρήγμα περνά ένα μήνυμα πιο ευρύ, σχεδόν υπαρξιακό για την Ευρώπη.
Η φράση «If you can make it there, you can make it anywhere» («Αν τα καταφέρεις εκεί, μπορείς να τα καταφέρεις παντού.»)από το θρυλικό New York, New York, δεν ειπώθηκε απλώς για να εντυπωσιάσει και να χειροκροτηθεί από το κοινό.
Ειπώθηκε γιατί περιγράφει, με έναν τρόπο σχεδόν αφηγηματικό, τη συνθήκη στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ευρώπη.
Μια ήπειρος που δοκιμάζεται ταυτόχρονα από ενεργειακές πιέσεις, γεωπολιτικές αναταράξεις και δημοσιονομικούς περιορισμούς, καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να αντέξει χωρίς να χάσει τον προσανατολισμό της.
Από την τεχνοκρατία στο αφήγημα
Η οικονομική πολιτική στην Ευρώπη, ειδικά μετά την κρίση χρέους, έχει μάθει να μιλά με αριθμούς. Πλεονάσματα, ελλείμματα, μονάδες ΑΕΠ, καμπύλες πληθωρισμού. Όμως σε περιόδους αβεβαιότητας, οι αριθμοί δεν αρκούν. Οι κοινωνίες χρειάζονται κάτι περισσότερο: ένα αφήγημα που να δίνει νόημα στις αποφάσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή του Kυριάκου Πιερρακάκη αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν μιλά απλώς ως υπουργός ή ως πρόεδρος του Eurogroup.
Μιλά ως πολιτικός που αντιλαμβάνεται ότι η οικονομία δεν είναι μόνο πολιτική διαχείρισης, αλλά και πολιτική πειθούς. Και η πειθώ δεν χτίζεται μόνο με δεδομένα, αλλά με εικόνες και συμβολισμούς.
Ο Σινάτρα, λοιπόν, δεν είναι τυχαίος. Πρόκειται για το σύμβολο μιας επιτυχίας που κατακτήθηκε μέσα σε ένα απαιτητικό περιβάλλον κι αυτή η μεταφορά ταιριάζει απόλυτα στην ευρωπαϊκή συγκυρία.
«Κυριαρχία» αντί για «αυτονομία»: μια λέξη με βάρος
Ίσως το πιο ουσιαστικό στοιχείο της παρέμβασης δεν ήταν η αναφορά στον Σινάτρα, αλλά η συνειδητή επιλογή της λέξης «κυριαρχία». Σε επίπεδο πολιτικού λόγου, οι λέξεις δεν είναι ποτέ ουδέτερες. Κουβαλούν στρατηγική.
Η «αυτονομία» υπήρξε για χρόνια το βασικό αφήγημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υποδήλωνε την ανάγκη απεξάρτησης, κυρίως από εξωτερικούς προμηθευτές ενέργειας και τεχνολογίας. Όμως η «κυριαρχία» πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Δεν αρκείται στην απεξάρτηση· μιλά για ισχύ, για επιρροή, για δυνατότητα καθορισμού των όρων του παιχνιδιού.
Σε μια εποχή όπου η Ευρώπη βρίσκεται ανάμεσα σε γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και οικονομικές πιέσεις, αυτή η μετατόπιση δεν είναι απλώς λεκτική. Είναι βαθιά πολιτική.
Η πραγματικότητα των περιορισμών
Και όμως, αυτή η φιλοδοξία εκφράζεται μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο. Ο ίδιος ο Κυριάκος Πιερρακάκης ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει πρόθεση για νέο πακέτο μέτρων. Ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι περιορισμένα. Ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι προσωρινές και στοχευμένες.
Αυτή η στάση δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι, στην πραγματικότητα, παραδοχή της νέας ευρωπαϊκής κανονικότητας. Μετά από χρόνια κρίσεων -από το 2008 μέχρι την πανδημία και την ενεργειακή αναταραχή – η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια ανεξέλεγκτων δαπανών.
Το δύσκολο, λοιπόν, δεν είναι να δοθούν πόροι. Το δύσκολο είναι να διατηρηθεί η ισορροπία. Να στηριχθεί η οικονομία χωρίς να διαταραχθεί η σταθερότητα. Να προστατευθούν οι πιο ευάλωτοι χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική αξιοπιστία.
Το 2022 ως σημείο αναφοράς
Η αναφορά στην εμπειρία του 2022 δεν είναι τυχαία. Ήταν η χρονιά που η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση και αναγκάστηκε να κινηθεί γρήγορα, με συντονισμένα μέτρα. Κάποια λειτούργησαν, κάποια όχι. Το ζητούμενο τώρα δεν είναι να επαναληφθούν μηχανικά, αλλά να αξιολογηθούν.
Αυτή η διάσταση δείχνει μια πιο ώριμη προσέγγιση. Μια Ευρώπη που δεν αντιδρά απλώς, αλλά προσπαθεί να μαθαίνει από τις κρίσεις της. Και αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο στοιχείο για το μέλλον της.
Η Ευρώπη ως πεδίο δοκιμασίας
Επιστρέφοντας στη φράση του Σινάτρα, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται απλώς για αισιοδοξία. Είναι μια πρόκληση. Αν η Ευρώπη καταφέρει να αντέξει μέσα σε αυτό το περιβάλλον, χωρίς να εκτροχιάσει τα δημόσια οικονομικά της, χωρίς να υπονομεύσει τη νομισματική πολιτική και χωρίς να χάσει την κοινωνική της συνοχή- τότε θα έχει πετύχει κάτι πολύ πιο δύσκολο από μια απλή ανάκαμψη.
Θα έχει αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομος, αλλά και κυρίαρχος πόλος στο παγκόσμιο σύστημα.
Το πραγματικό διακύβευμα
Στο τέλος της ημέρας, η φράση του Σινάτρα λειτουργεί σαν καθρέφτης. Δεν λέει μόνο τι μπορεί να γίνει αλλά υπενθυμίζει και τι διακυβεύεται. Η Ευρώπη δεν καλείται απλώς να ξεπεράσει μια ακόμη κρίση. Καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση της.
Ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία της παρέμβασης του Προέδρου του Eurogroup. Ότι μέσα από μια φαινομενικά απλή πολιτισμική αναφορά, θέτει ένα βαθύτερο ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη, σε έναν κόσμο που αλλάζει, να περάσει από τη φάση της προσαρμογής στη φάση της επιρροής;
Αν η απάντηση είναι θετική, τότε η φράση «you can make it anywhere» δεν θα είναι απλώς ένα ωραίο απόφθεγμα αλλά μια πολιτική πραγματικότητα.
