Πυρηνική ενέργεια: Ο ευρωβουλευτής Δημήτρης Τσιόδρας ανοίγει τη συζήτηση για το ενεργειακό μέλλον της Ελλάδας

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Υπάρχουν ζητήματα που για χρόνια παραμένουν στο περιθώριο του δημόσιου διαλόγου, μέχρι τη στιγμή που οι διεθνείς εξελίξεις τα επαναφέρουν με τρόπο επιτακτικό. Η πυρηνική ενέργεια είναι αναμφίβολα ένα από αυτά.

Για την Ελλάδα, η συζήτηση γύρω από την αξιοποίησή της εξακολουθεί να συνοδεύεται από επιφυλάξεις, ιστορικές μνήμες και εύλογους προβληματισμούς. Για την Ευρώπη, ωστόσο, το ζήτημα έχει αποκτήσει μια διαφορετική διάσταση. Συνδέεται πλέον με την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική ανταγωνιστικότητα, την πράσινη μετάβαση και, κυρίως, με την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να περιορίσει τις εξαρτήσεις της από τρίτες χώρες.

Αυτή ακριβώς η ευρύτερη διάσταση βρέθηκε στο επίκεντρο της ημερίδας με τίτλο «Πυρηνική Ενέργεια: Προοπτικές και Προκλήσεις», που διοργάνωσε ο ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Δημήτρης Τσιόδρας, το Σάββατο 7 Νοεμβρίου, στο ξενοδοχείο NJV Athens Plaza, στην πλατεία Συντάγματος.

Μια πρωτοβουλία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όχι μόνο εξαιτίας της θεματολογίας της, αλλά κυρίως λόγω της επιλογής να προσεγγιστεί ένα σύνθετο και συχνά αμφιλεγόμενο ζήτημα μέσα από την επιστημονική γνώση, τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις πραγματικές ανάγκες της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Παρακολουθώντας την ημερίδα, το ενδιαφέρον δεν περιοριζόταν στο κατά πόσο η Ελλάδα θα μπορούσε κάποτε να αξιοποιήσει την πυρηνική ενέργεια για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Το ουσιαστικότερο ερώτημα ήταν ευρύτερο: μπορεί η χώρα μας να παρακολουθήσει τις τεχνολογικές αλλαγές που συντελούνται διεθνώς και να συμμετάσχει στον ευρωπαϊκό διάλογο με επιστημονική επάρκεια, θεσμική σοβαρότητα και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό;

Και, κυρίως, μπορεί η Ευρώπη να διαμορφώσει ένα ενεργειακό μοντέλο που θα συνδυάζει την ασφάλεια, την οικονομική βιωσιμότητα και την προστασία του περιβάλλοντος;

Η πρωτοβουλία του Δημήτρη Τσιόδρα και η σημασία του δημόσιου διαλόγου

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή πολιτική έχει μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία γεωπολιτικού ανταγωνισμού, η πρωτοβουλία του Δημήτρη Τσιόδρα να οργανώσει μια ημερίδα αποκλειστικά αφιερωμένη στην πυρηνική ενέργεια αποκτά ξεχωριστή σημασία.

Η επιλογή του θέματος δείχνει μια προσέγγιση που δεν περιορίζεται στις άμεσες πολιτικές εξελίξεις, αλλά επιχειρεί να εξετάσει τις προκλήσεις που θα απασχολήσουν την Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες.

Άλλωστε, η ενεργειακή πολιτική δεν αφορά μόνο την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος ή την επάρκεια των ενεργειακών αποθεμάτων. Επηρεάζει άμεσα τη βιομηχανική παραγωγή, τις επενδύσεις, την απασχόληση και την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών.

Η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια δεν είναι εύκολη. Απαιτεί γνώση, τεκμηρίωση και την προθυμία να εξεταστούν τόσο τα πιθανά οφέλη όσο και οι πραγματικοί κίνδυνοι.

Αυτό είναι και ένα από τα θετικά στοιχεία της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας: η δημιουργία ενός χώρου διαλόγου στον οποίο συναντήθηκαν διαφορετικές επιστημονικές ειδικότητες και θεσμικές προσεγγίσεις.

Ο Δημήτρης Τσιόδρας επέλεξε να φέρει στο προσκήνιο ένα θέμα που δεν προσφέρεται για εύκολες πολιτικές απαντήσεις. Και αυτή η επιλογή έχει ιδιαίτερη αξία σε μια εποχή κατά την οποία η δημόσια συζήτηση συχνά εξαντλείται σε αντιπαραθέσεις χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.

Η παρουσία πανεπιστημιακών, ερευνητών και εκπροσώπων αρμόδιων φορέων προσέδωσε στην ημερίδα τον χαρακτήρα μιας επιστημονικά προσανατολισμένης συζήτησης, με σαφή ευρωπαϊκή διάσταση.

Η Ευρώπη αναζητά ενεργειακή αυτονομία

Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία της συζήτησης, αρκεί να εξετάσει όσα έχουν συμβεί στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά τα τελευταία χρόνια.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο και οι έντονες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας ανέδειξαν τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρέθηκε αντιμέτωπη με μια δύσκολη πραγματικότητα: η οικονομική της ισχύς και η βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την πρόσβαση σε αξιόπιστες και οικονομικά προσιτές πηγές ενέργειας.

Παράλληλα, η δέσμευση για περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα δημιουργεί την ανάγκη για ενεργειακές λύσεις που θα μπορούν να υποστηρίξουν τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών.

Σε αυτό το περιβάλλον, η πυρηνική ενέργεια επανέρχεται δυναμικά στο ευρωπαϊκό προσκήνιο.

Η Γαλλία εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στους πυρηνικούς της αντιδραστήρες, ενώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων ή την παράταση της λειτουργίας υφιστάμενων μονάδων.

Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παραμένει βασική προτεραιότητα.

Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι απαραίτητα η επιλογή ανάμεσα στην πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές, αλλά η διαμόρφωση ενός ενεργειακού συστήματος στο οποίο διαφορετικές τεχνολογίες θα μπορούσαν να λειτουργούν συμπληρωματικά.

Η πυρηνική ενέργεια προσφέρει τη δυνατότητα σταθερής παραγωγής ηλεκτρισμού με χαμηλές εκπομπές άνθρακα κατά τη λειτουργία των μονάδων. Ωστόσο, συνοδεύεται από υψηλό αρχικό κόστος επένδυσης, μεγάλες απαιτήσεις ασφάλειας και το σύνθετο ζήτημα της διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων.

Ακριβώς γι’ αυτό, η συζήτηση χρειάζεται να γίνεται με πραγματικά δεδομένα και όχι με προκαταλήψεις.

Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες και η νέα τεχνολογική πραγματικότητα

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα αντικείμενα της ημερίδας ήταν οι τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας και ιδιαίτερα οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, γνωστοί διεθνώς ως Small Modular Reactors ή SMRs.

Πρόκειται για μια κατηγορία πυρηνικών αντιδραστήρων μικρότερης ισχύος σε σχέση με τις παραδοσιακές μεγάλες εγκαταστάσεις, οι οποίοι σχεδιάζονται με στόχο την τυποποίηση και την κατασκευή σημαντικού μέρους των συστημάτων τους σε εργοστασιακό περιβάλλον.

Η συγκεκριμένη τεχνολογία έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον κυβερνήσεων, ερευνητικών ιδρυμάτων και ενεργειακών επιχειρήσεων, καθώς θεωρείται ότι θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό νέων πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Ωστόσο, η εμπορική ανάπτυξη πολλών σχεδίων SMRs βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και οι προσδοκίες για χαμηλότερο κόστος και ταχύτερη κατασκευή δεν έχουν επιβεβαιωθεί σε ευρεία κλίμακα.

Η ευρωπαϊκή προοπτική αυτής της τεχνολογίας αποτέλεσε αντικείμενο ειδικής παρέμβασης από την Berta Picamal, Director of Legal & International Relations της nucleareurope.

Το γεγονός ότι στο πρόγραμμα συμπεριλήφθηκε μια εξειδικευμένη ευρωπαϊκή παρέμβαση υπογράμμισε τον διεθνή χαρακτήρα της συζήτησης.

Για την Ελλάδα, η παρακολούθηση αυτών των εξελίξεων έχει σημασία ακόμη και αν δεν υπάρχει άμεσος σχεδιασμός για την κατασκευή πυρηνικού σταθμού.

Η επιστημονική γνώση, η τεχνολογική εξειδίκευση και η συμμετοχή σε ευρωπαϊκές ερευνητικές πρωτοβουλίες αποτελούν πεδία στα οποία η χώρα μπορεί να διεκδικήσει ουσιαστικό ρόλο.

Η πυρηνική τεχνολογία δεν αφορά μόνο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η θεματική ενότητα που ήταν αφιερωμένη στις εφαρμογές της πυρηνικής τεχνολογίας στην υγεία, στην έρευνα και στην καινοτομία.

Για ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, η έννοια της πυρηνικής τεχνολογίας συνδέεται σχεδόν αποκλειστικά με τους αντιδραστήρες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Στην πραγματικότητα, όμως, οι εφαρμογές της εκτείνονται σε πολλούς διαφορετικούς επιστημονικούς τομείς.

Η πυρηνική ιατρική αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Ραδιοφάρμακα χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση ασθενειών, ενώ εξειδικευμένες θεραπείες αξιοποιούν ραδιενεργές ουσίες για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου.

Παράλληλα, η ιατρική φυσική διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ακτινοθεραπεία, στην απεικόνιση και στη διασφάλιση της ακτινοπροστασίας των ασθενών.

Στο σχετικό πάνελ συμμετείχαν ο πρόεδρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Δημοσθένης Σαρηγιάννης, ο αντιπρύτανης του ΕΚΠΑ και καθηγητής Ιατρικής Φυσικής Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής Φυσικής Πώλα Πλατώνη και ο διευθυντής του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» Βαγγέλης Καρκαλέτσης.

Η συγκεκριμένη ενότητα ανέδειξε μια πλευρά της πυρηνικής τεχνολογίας που συχνά απουσιάζει από τον δημόσιο διάλογο.

Η σύνδεσή της με την υγεία και την επιστημονική έρευνα υπενθυμίζει ότι η αξιοποίηση της πυρηνικής γνώσης δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Αντιθέτως, αποτελεί ήδη μέρος της σύγχρονης ιατρικής και της επιστημονικής προόδου.

Το ζήτημα της ασφάλειας και η ανάγκη εθνικής στρατηγικής

Η πυρηνική ενέργεια δεν μπορεί να συζητηθεί σοβαρά χωρίς αναφορά στην ασφάλεια.

Η ιστορική εμπειρία έχει αποδείξει ότι τα πυρηνικά ατυχήματα, ακόμη και όταν είναι σπάνια, μπορούν να έχουν εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες.

Η πρόοδος της τεχνολογίας και η εξέλιξη των συστημάτων ασφαλείας δεν καταργούν την ανάγκη για αυστηρή εποπτεία, ανεξάρτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς και διαρκή εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού.

Αυτές οι παράμετροι αποτέλεσαν βασικούς άξονες του τρίτου πάνελ της ημερίδας, που ήταν αφιερωμένο στο θεσμικό πλαίσιο, στην ασφάλεια και στην εθνική στρατηγική.

Στη συζήτηση συμμετείχαν η γενική γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών Δέσποινα Παληαρούτα, ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας Χρήστος Χουσιάδας, ο καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του ΕΚΠΑ Αντώνης Μεταξάς και ο διευθυντής Ερευνών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» Ίων Σταματελάτος.

Η παρουσία εκπροσώπων της δημόσιας διοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας και των αρμόδιων θεσμών ανέδειξε την πολυπλοκότητα του ζητήματος.

Γιατί μια ενδεχόμενη απόφαση αξιοποίησης της πυρηνικής ενέργειας δεν θα μπορούσε να αποτελεί αποκλειστικά τεχνολογική ή οικονομική επιλογή.

Θα απαιτούσε ολοκληρωμένο θεσμικό σχεδιασμό, επενδύσεις στην εκπαίδευση, ισχυρή ρυθμιστική εποπτεία και, πάνω απ’ όλα, κοινωνική εμπιστοσύνη.

Στην Ελλάδα, όπου η συζήτηση για την πυρηνική ηλεκτροπαραγωγή βρίσκεται ακόμη σε διερευνητικό επίπεδο, αυτές οι προϋποθέσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.

Η ενημέρωση των πολιτών και η ουσιαστική συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας αποτελούν απαραίτητα στοιχεία οποιασδήποτε μελλοντικής στρατηγικής.

Από την επιστημονική γνώση στις πολιτικές αποφάσεις

Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να επισημανθεί είναι η σύνθεση των συμμετεχόντων στην ημερίδα.

Στο πρώτο πάνελ, που επικεντρώθηκε στις τεχνολογικές εξελίξεις, στην έρευνα και στην παραγωγή ενέργειας, συμμετείχαν οι καθηγητές Μάριος Αναγνωστάκης, Θεόδωρος Μερτζιμέκης και Ιωάννης Τίγκελης, καθώς και ο συνιδρυτής της Athlos Energy Διονύσης Χιώνης.

Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος και διευθύντρια του insider.gr Δήμητρα Καδδά.

Το δεύτερο πάνελ, με αντικείμενο την υγεία, την έρευνα και την καινοτομία, συντόνισε ο Χρήστος Βασιλάκος, επικεφαλής του γραφείου Βρυξελλών του ευρωβουλευτή Δημήτρη Τσιόδρα.

Τον συντονισμό της τρίτης ενότητας ανέλαβε ο διευθυντής του Capital.gr Σπύρος Δημητρέλης.

Η συμμετοχή δημοσιογράφων στον συντονισμό των συζητήσεων συνέβαλε στη σύνδεση της εξειδικευμένης επιστημονικής θεματολογίας με τα ερωτήματα που απασχολούν την κοινωνία και την οικονομία.

Παράλληλα, στους χαιρετισμούς της ημερίδας περιλαμβανόταν και η παρουσία του Γιάννη Μαστρογεωργίου, ειδικού γραμματέα Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης.

Η συγκεκριμένη σύνθεση αποτυπώνει και μια ουσιαστική παράμετρο: οι μεγάλες τεχνολογικές και ενεργειακές αποφάσεις δεν μπορούν να λαμβάνονται απομονωμένα.

Χρειάζονται συνεργασία ανάμεσα στην πολιτική ηγεσία, στην επιστήμη, στην έρευνα και στην αγορά.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που ανέδειξε η πρωτοβουλία του Δημήτρη Τσιόδρα.

Ο ρόλος της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή ενεργειακή συζήτηση

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ η γεωγραφική της θέση την καθιστά κρίσιμο παράγοντα για τις ενεργειακές διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η αξιοποίηση της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, η ανάπτυξη των ηλεκτρικών δικτύων και οι επενδύσεις στην αποθήκευση αποτελούν ήδη βασικούς άξονες της ενεργειακής μετάβασης.

Η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια δεν αναιρεί αυτές τις προτεραιότητες.

Αντίθετα, δημιουργεί την ευκαιρία να εξεταστεί το σύνολο των διαθέσιμων τεχνολογικών επιλογών, με γνώμονα τις πραγματικές ανάγκες της χώρας.

Το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής δεν σημαίνει ότι μπορεί να παραμένει εκτός των ευρωπαϊκών εξελίξεων.

Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης επηρεάζουν την ενεργειακή αγορά, τις επενδύσεις, την έρευνα και την ανταγωνιστικότητα των κρατών-μελών.

Επιπλέον, η λειτουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες καθιστά την πυρηνική ασφάλεια ζήτημα που υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα.

Η Ελλάδα έχει επομένως κάθε λόγο να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών, ακόμη και χωρίς να έχει αποφασίσει την ανάπτυξη πυρηνικής ηλεκτροπαραγωγής στο έδαφός της.

Μια πρωτοβουλία με το βλέμμα στο μέλλον

Η ημερίδα που διοργάνωσε ο Δημήτρης Τσιόδρας είχε ένα χαρακτηριστικό που αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς: δεν αντιμετώπισε την πυρηνική ενέργεια ως ένα απομονωμένο τεχνολογικό ζήτημα.

Η δομή του προγράμματος συνέδεσε την παραγωγή ενέργειας με την επιστημονική έρευνα, την ιατρική, την καινοτομία, την ασφάλεια και τη θεσμική λειτουργία.

Αυτή η πολυδιάστατη προσέγγιση αποτελεί και ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία της πρωτοβουλίας.

Γιατί οι προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με αποσπασματικές αποφάσεις.

Η ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, τεχνολογικές επενδύσεις, ισχυρούς θεσμούς και πολιτικές που θα μπορούν να ανταποκριθούν στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των εκπροσώπων της χώρας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν περιορίζεται στη συμμετοχή στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες.

Περιλαμβάνει και τη δυνατότητα να μεταφέρουν στην ελληνική δημόσια συζήτηση θέματα που διαμορφώνουν ήδη το ευρωπαϊκό μέλλον.

Η επιλογή του Δημήτρη Τσιόδρα να αναδείξει ένα τόσο σύνθετο ζήτημα, συγκεντρώνοντας επιστήμονες και εκπροσώπους θεσμών με διαφορετικά πεδία εξειδίκευσης, κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.

Αναδεικνύει την αξία της πολιτικής πρωτοβουλίας όταν αυτή συνδέεται με την επιστημονική τεκμηρίωση και τη μακροπρόθεσμη προοπτική.

Και υπενθυμίζει ότι η ουσιαστική πολιτική συζήτηση δεν χρειάζεται πάντοτε να καταλήγει σε άμεσες αποφάσεις για να είναι χρήσιμη.

Μερικές φορές, το σημαντικότερο είναι να τεθούν εγκαίρως τα σωστά ερωτήματα.

Το μέλλον της ενέργειας απαιτεί γνώση, όχι βεβαιότητες

Φεύγοντας από μια ημερίδα αφιερωμένη στην πυρηνική ενέργεια, το σημαντικότερο δεν είναι απαραίτητα να έχει διαμορφώσει κανείς μια οριστική άποψη υπέρ ή κατά της αξιοποίησής της.

Είναι να έχει αντιληφθεί πόσο σύνθετο είναι το ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης και πόσο αναγκαία είναι η συζήτηση γύρω από τις διαθέσιμες επιλογές.

Η πυρηνική ενέργεια δεν αποτελεί μια μαγική λύση για όλα τα ενεργειακά προβλήματα. Δεν είναι όμως και μια τεχνολογία που μπορεί να απορρίπτεται χωρίς να εξετάζονται οι σύγχρονες εξελίξεις, οι δυνατότητες και οι περιορισμοί της.

Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην ικανότητα των κρατών να αξιολογούν τις επιλογές τους με επιστημονικά κριτήρια, οικονομικό ρεαλισμό και σεβασμό στην ασφάλεια των πολιτών.

Η πρωτοβουλία του Δημήτρη Τσιόδρα συνέβαλε στο να τεθεί αυτός ο προβληματισμός στον δημόσιο διάλογο με τρόπο οργανωμένο και ουσιαστικό.

Σε μια Ευρώπη που αναζητά τη θέση της μέσα σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, η ενεργειακή αυτονομία δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν οικονομικό στόχο.

Είναι ζήτημα στρατηγικής ανεξαρτησίας.

Και αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που αξίζει να κρατήσει κανείς από τη θεματολογία αυτής της ημερίδας, είναι ότι το ενεργειακό μέλλον δεν θα καθοριστεί μόνο από τις τεχνολογίες που θα επιλέξουμε.

Θα καθοριστεί και από το κατά πόσο είμαστε διατεθειμένοι να τις γνωρίσουμε, να τις αξιολογήσουμε και να συζητήσουμε σοβαρά γι’ αυτές.

Γιατί οι μεγάλες αποφάσεις του αύριο αρχίζουν πάντοτε από τις ουσιαστικές συζητήσεις του σήμερα.