Η Πόλη Unplugged: Στο Athens Art Book Fair βρίσκεις ό,τι πιο πρωτοπόρο σε εκδόσεις

Φτάνοντας στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης, όπου το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε φιλοξενήθηκε το Athens Art Book Fair 2026, ήξερες εξαρχής ότι θα βρεθείς μπροστά σε εκδόσεις που δύσκολα συναντάς στα ράφια των κλασικών βιβλιοπωλείων. Κάποιες θα σε κερδίσουν με τις εικόνες τους, άλλες με την πρωτότυπη ιδέα τους και άλλες με την ιστορία των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από αυτές. Όλες, όμως, αποκαλύπτουν ένα δημιουργικό σύμπαν που ποντάρει στην πρωτοβουλία, στην εναλλακτική σκέψη και στην ελευθερία της έκφρασης.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Η έβδομη διοργάνωση, με τίτλο Local Edition, έφερε κοντά 46 καλλιτέχνες, εκδοτικά εγχειρήματα και πολιτιστικούς φορείς από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας. Φωτογραφικά βιβλία, φανζίν, περιοδικά, καλλιτεχνικές μονογραφίες, ποίηση και ερευνητικές εκδόσεις συνέθεσαν ένα τοπίο στο οποίο το βιβλίο δεν αντιμετωπίζεται σαν μέσο μεταφοράς μιας πληροφορίας μόνο, αλλά σαν αντικείμενο με δική του αισθητική, υλικότητα και αφήγηση.

Two Spiky Gorillaz: Όταν οι φωτογραφίες γίνονται βιβλίο

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες στάσεις μου ήταν οι Two Spiky Gorillaz, μια συνεργατική εκδοτική πρωτοβουλία με δραστηριότητα στη Θεσσαλονίκη και τη Χάγη. Η ομάδα επικεντρώνεται στην οπτική αφήγηση, στα φωτογραφικά zines και στα photobooks, υποστηρίζοντας τόσο προσωπικά έργα όσο και εκδοτικές ιδέες άλλων φωτογράφων.

Το ενδιαφέρον εδώ βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο μια σειρά φωτογραφιών αποκτά συνοχή μέσα από την επιλογή και τη διαδοχή των εικόνων, τη μορφή του εντύπου και την εμπειρία του ξεφυλλίσματος και το ένιωσα καθώς ξεφύλλιζα το Ροζ Μπαλόνι. Είχα την αίσθηση ότι ανοίγω παλιό φωτογραφικό άλμπουμ των γονιών μου.

Desired Landscapes: Ένας διαφορετικός χάρτης της Αθήνας

Η πόλη γίνεται πεδίο εξερεύνησης για το Desired Landscapes της Νατάσας Παππά, η οποία προσεγγίζει τη χαρτογράφηση με τρόπο που ξεπερνά τα όρια ενός συμβατικού οδηγού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Εντός Στοάς, ένας χάρτης αφιερωμένος στις αθηναϊκές στοές, δηλαδή στους ενδιάμεσους αστικούς χώρους που συχνά προσπερνάμε.

Το εγχείρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον μέσα από τη συμμετοχική του διάσταση. Η πρόσκληση προς ανθρώπους να γράψουν για τόπους που έχουν σημασία για τους ίδιους μετατρέπει την προσωπική μνήμη σε υλικό χαρτογράφησης. Οι ιστορίες, οι εικόνες και οι παρατηρήσεις των συμμετεχόντων συγκροτούν μια διαφορετική γεωγραφία, όπου η αξία ενός τόπου μετριέται με συναισθήματα, βιώματα και αναμνήσεις. Σε μια εποχή που οι ψηφιακοί χάρτες μάς ενδιαφέρουν κυρίως για το πόσο γρήγορα θα φτάσουμε στον προορισμό μας, το Desired Landscapes μάς προτείνει να επιβραδύνουμε και να κοιτάξουμε γύρω μας.

Από το ΕΜΣΤ στην K-Gold Temporary Gallery

Η παρουσία του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) προσθέτει μια θεσμική διάσταση στη διοργάνωση. Οι εκδόσεις του μουσείου περιλαμβάνουν καταλόγους εκθέσεων, μονογραφίες και βιβλία που συνδέονται με την ιστορία και τη θεωρία της σύγχρονης τέχνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;, που κυκλοφόρησε το 2024. Το βιβλίο συνοδεύει τον ομώνυμο κύκλο εκθέσεων του ΕΜΣΤ, ο οποίος παρουσιάστηκε σε τέσσερα μέρη από τον Δεκέμβριο του 2023 έως το 2024, δίνοντας χώρο σε έργα γυναικών καλλιτεχνών και δημιουργών που αυτοπροσδιορίζονται ως θηλυκότητες.

Η  K-Gold Temporary Gallery ήταν ακόμα μια ευχάριστη έκπληξη της βόλτας. Ιδρύθηκε από τον Νικόλα Βαμβουκλή στη Λέσβο και λειτουργεί ως πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης, με εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις που συνδέουν τη διεθνή καλλιτεχνική παραγωγή με τις τοπικές κοινότητες. Οι εκδόσεις που συνοδεύουν το πρόγραμμά της μεταφέρουν αυτή τη δραστηριότητα πέρα από τον εκθεσιακό χώρο, αναδεικνύοντας τη σημασία της πολιτιστικής δημιουργίας έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Hyper Hypo, FUTURA και ΤΕΦΛΟΝ: Τρεις διαφορετικές εκδοτικές διαδρομές

Το Hyper Hypo, γνωστό για την εστίασή του στην οπτική κουλτούρα, συγκεντρώνει βιβλία και περιοδικά γύρω από την τέχνη, τον σχεδιασμό, τη φωτογραφία και την αρχιτεκτονική. Η δραστηριότητά του αναδεικνύει τη σχέση ανάμεσα στο βιβλιοπωλείο, στην επιμελημένη επιλογή εντύπων και στη δημιουργία μιας κοινότητας αναγνωστών με ενδιαφέρον για τη σύγχρονη εικόνα. Η FUTURA πάλι κινείται στον χώρο των εκδόσεων τέχνης και θεωρίας. Το εκδοτικό της έργο περιλαμβάνει τίτλους που προσεγγίζουν την τέχνη μέσα από την ιστορία, την κοινωνική ανάλυση και την κριτική σκέψη. Ανάμεσα στα βιβλία που έχουν συνδεθεί με τον εκδοτικό της κατάλογο βρίσκεται το έργο του Γιάννη Μπουτέα Ρέουσες καταστάσεις 1970–2004, μια έκδοση που καταγράφει πτυχές της καλλιτεχνικής του πορείας.

Διαφορετική είναι η περίπτωση του ΤΕΦΛΟΝ, του λογοτεχνικού περιοδικού που δίνει χώρο στην ποίηση, στη μετάφραση και σε διαφορετικές εκφράσεις της σύγχρονης λογοτεχνίας. Η παρουσία τέτοιων εντύπων υπενθυμίζει ότι η ανεξάρτητη εκδοτική παραγωγή δεν αφορά μόνο την εικόνα, αλλά και τη γλώσσα, τη λογοτεχνική αναζήτηση και την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών.

Οι μικρές εκδόσεις και οι πολλές φωνές

Το ενδιαφέρον της διοργάνωσης βρίσκεται και στο εύρος των υπόλοιπων συμμετοχών. Η Blind Mind Editions αναπτύσσει εκδοτικές συνεργασίες γύρω από τη φωτογραφία και τη δημιουργία βιβλίων. Η kyklàda press και οι Time Based Editions φέρνουν στο ίδιο περιβάλλον διαφορετικές εκδοτικές προσεγγίσεις, ενώ η παρουσία δημιουργών όπως η Ανδρομάχη Κοκκινού και η Danai Simou υπογραμμίζει τη σημασία της προσωπικής καλλιτεχνικής έκφρασης.

Στον κατάλογο συναντάμε ακόμη τις Asparagus plumosa, Convoy Royal, Folded City, Inkpress, KEDA PRESS, MAAT BOOKS, Marusya Press, MISC, Mnp Books, MPATARIA, Never Brush My Teeth, pink house press, press.a, TEFRA90, TILT!, Triton & Shell, Untitled-1, VOID, yusra, Wapiti και ZOETROPE ATHENS. Συμμετέχουν επίσης οι Arurkokk, Big Black Mountain the Darkness Never Ever Comes, Αδέσποτα signals των Bianca Clifford και Eleni Poulou, καθώς και το Περιοδικό Βλάβη.

Η παρουσία των Filmmakers for Palestine εισάγει μια ακόμη διάσταση, τη σύνδεση της πολιτιστικής παραγωγής με την πολιτική και την κοινωνική παρέμβαση. Το έντυπο μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο έκφρασης, τεκμηρίωσης και δημόσιου διαλόγου, πέρα από την καθαρά αισθητική του λειτουργία.

Δεν έχουν όλες αυτές οι συμμετοχές την ίδια μορφή ή τον ίδιο στόχο. Αυτή ακριβώς, όμως, είναι η δύναμη της διοργάνωσης, η συνύπαρξη διαφορετικών πρακτικών, από την αυτοέκδοση και το φανζίν μέχρι την καλλιτεχνική έρευνα και το ανεξάρτητο περιοδικό.

Μια εκδοτική πρωτοβουλία επικεντρωμένη στον Ευθύμη Φιλίππου

Μου τράβηξε την προσοχή ένας πάγκος όπου οι περισσότερες εκδόσεις περιστρέφονταν γύρω από κείμενα του Ευθύμη Φιλίππου, αυτής της τόσο ιδιαίτερης μορφής της σεναριακής και θεατρικής γραφής. Η MNP Books είναι η εκδοτική δραστηριότητα πίσω από τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία και συγκεντρώνει τίτλους από κείμενα του Φιλίππου, αλλά και φωτογραφικό υλικό του Σπύρου Στάβερη σε κάποιους από αυτούς.

Μια πόλη που διαβάζεται διαφορετικά

Το Athens Art Book Fair είναι μια ευκαιρία να γνωρίσεις τους ανθρώπους που πειραματίζονται με τη μορφή του εντύπου, να ανακαλύψεις μικρές εκδόσεις που δύσκολα βρίσκουν θέση στη μαζική αγορά και να καταλάβεις πώς μια ιδέα μπορεί να αποκτήσει υλική υπόσταση. Η Δημοτική Αγορά Κυψέλης έγινε έτσι για δύο μέρες ένα σημείο συνάντησης για δημιουργούς και κοινό, για ανθρώπους που βλέπουν το βιβλίο ως φορέα γνώσης, αλλά και ως χώρο προσωπικής έκφρασης.

Σε μια εποχή αδιάκοπης ψηφιακής ροής, η επαφή με ένα χειροποίητο zine, έναν φωτογραφικό τόμο ή έναν χάρτη που γεννήθηκε από προσωπικές ιστορίες έχει τη δική της αξία. Γιατί πίσω από κάθε τέτοια έκδοση βρίσκεται μια επιλογή, να δημιουργήσεις με τους δικούς σου όρους, να μοιραστείς μια ιδέα και να ανοίξεις έναν διαφορετικό δρόμο επικοινωνίας.