Η Πόλη Unplugged: Στον Κεραμεικό μπορείς να ζήσεις για λίγες ώρες σαν αρχαίος Έλληνας
Αν δεν πήρες χαμπάρι το Plateon στον Κεραμεικό, το πήραμε εμείς και ζήσαμε την εμπειρία για να σου πούμε πώς είναι
Περιεχόμενα
Μια βιωματική εμπειρία που χρειάζεται να τη ζήσεις για να μπορέσεις να τη μεταφέρεις εύστοχα μέσα από ένα άρθρο. Κι αυτό ακριβώς έκανα. Ένα πρωινό έφτασα στην είσοδο του Plateon, με σκοπό να μεταφερθώ στην Αθήνα του 290 π.Χ. μέσα από ένα project που έχει στηθεί στον Κεραμεικό και φιλοδοξεί να μας γνωρίσει μια εντελώς διαφορετική πλευρά της αρχαίας Ελλάδας.
Μιλάμε για ένα εγχείρημα που χρειάστηκε περισσότερο από τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί και περιλαμβάνει την κατασκευή κτιρίων με εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους, οι οποίοι αναπαριστούν με εντυπωσιακή προσοχή στη λεπτομέρεια την αρχιτεκτονική, τα αντικείμενα και την καθημερινή ζωή της αρχαίας Αθήνας. Μπαίνοντας, σε υποδέχονται στη ρεσεψιόν τρία γλυκύτατα κορίτσια ντυμένα με χιτώνες και έτσι παίρνεις την πρώτη γεύση ότι εδώ θα το ζήσεις.
Διαβάστε επίσης
Γιατί, όμως, επέλεξαν το 290 π.Χ.; Η ελληνιστική περίοδος δεν έχει παρουσιαστεί όσο θα περίμενε κανείς στη σύγχρονη ποπ κουλτούρα. Όταν σκεφτόμαστε την αρχαία Αθήνα, το μυαλό μας πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στον Χρυσό Αιώνα του Περικλή. Υπάρχει, όμως, μια ολόκληρη ιστορική περίοδος που αξίζει να ανακαλύψουμε. Και το 290 π.Χ. επιλέχθηκε γιατί ήταν μια ταραγμένη εποχή, με πολιτικές και διεθνείς αναταράξεις που παρουσιάζουν ορισμένες ενδιαφέρουσες ομοιότητες με όσα συμβαίνουν στον σημερινό κόσμο.
Εδώ δεν μιλάμε όμως για μια ιστορική ξενάγηση. Είναι μια εμπειρία που σε προσκαλεί να πιάσεις τα υλικά, να δοκιμάσεις επαγγέλματα, να παίξεις, να φτιάξεις πράγματα με τα χέρια σου και, φυσικά, να δοκιμάσεις γεύσεις μιας άλλης εποχής. Και ναι, φόρεσα χιτώνα, έπιασα μυλόπετρα, ζύμωσα ψωμί, έπλασα πηλό και βρέθηκα σε ένα Συμπόσιο. Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή.
Χιτώνας και πάμε
Πριν ξεκινήσει η περιήγηση, παρακολουθήσαμε ένα σύντομο φιλμ που μας έβαλε στο ιστορικό πλαίσιο. Πού βρισκόμαστε χρονικά, τι συνέβαινε στην Αθήνα εκείνης της περιόδου και τι πρόκειται να γνωρίσουμε στις επόμενες δυόμισι περίπου ώρες.
Έπειτα ήρθε η στιγμή να διαλέξουμε χιτώνα. Ομολογώ ότι η ιδέα να ντυθώ ένα πρωινό καθημερινής με αρχαιοελληνική περιβολή μού φαινόταν κάπως παράξενη. Από την άλλη, βλέποντας όλους τους ανθρώπους που εργάζονταν εκεί να κυκλοφορούν ντυμένοι με τα ρούχα της εποχής, δεν γινόταν να μην μπω στο παιχνίδι. Φυσικά και φόρεσα τον χιτώνα μου, εκείνον που αντιστοιχούσε στους πιο ταπεινούς κατοίκους της Αθήνας του 290 π.Χ.
Κάτι που αξίζει να σημειωθεί από την αρχή είναι ότι η λεπτομέρεια δεν αφορά μόνο τα κτίρια. Τα ρούχα, τα έπιπλα, τα σκεύη και τα καθημερινά αντικείμενα έχουν επιλεγεί ή κατασκευαστεί με τη συνδρομή ειδικών. Αρχαιολόγοι, ιστορικοί και εξειδικευμένοι τεχνίτες έχουν συμβάλει ώστε η αναπαράσταση να είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στα ιστορικά δεδομένα. Δεν ήθελαν δηλαδή να φτιάξουν ένα θεματικό σκηνικό που απλώς θυμίζει αρχαιότητα. Υπάρχει μια συνολική προσπάθεια να ανασυντεθεί ένας κόσμος με τη δική του λειτουργία, τις συνήθειες και τις μικρές καθημερινές του λεπτομέρειες.
Η Κάμινος: Εκεί που το στάρι γίνεται ψωμί και ο πηλός αποκτά ζωή
Η πρώτη μας στάση είναι η Κάμινος, ο χώρος όπου αναβιώνουν δύο από τα πιο χαρακτηριστικά επαγγέλματα της αρχαίας Αθήνας: η αρτοποιία και η κεραμική. Και όπως είπα από την αρχή, εδώ δεν είμαστε απλώς θεατές, θα χρειαστεί να λερώσουμε και λίγο τα χέρια μας.
Πρώτα μπαίνουμε στον φούρνο. Πριν, όμως, το αλεύρι γίνει ψωμί, πρέπει κάποιος να αλέσει το στάρι. Για αυτή τη δουλειά οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν τις μυλόπετρες. Η κοπέλα που μας μυεί στη διαδικασία εξηγεί ότι επρόκειτο για μια ιδιαίτερα απαιτητική χειρωνακτική εργασία, την οποία αναλάμβαναν κυρίως γυναίκες και δούλοι.
Παίρνω μια χούφτα στάρι και δοκιμάζω να το αλέσω. Παραδίπλα βρίσκεται ο Ολυνθιακός μύλος, μια εφεύρεση που υιοθέτησαν οι Αθηναίοι και έκανε τη διαδικασία του αλέσματος κάπως πιο εύκολη αλλά και πάλι, λίγα μπράτσα τα έκανες κι εκεί.
Το challenge του φούρνου συνεχίζεται. Κοσκινίζουμε το αλεύρι, περνάμε στο ζύμωμα και μαθαίνουμε μικρές λεπτομέρειες για την παρασκευή του ψωμιού εκείνης της εποχής, όπως ότι τα ψωμάκια σε σχήμα ζώων ήταν αρκετά διαδεδομένα και συνδέονταν με τη λατρεία της θεάς Άρτεμης. Στη σύγχρονη εποχή πάντως τα ζωάκια-ψωμάκια συνδέονται με τη λατρεία των παιδιών. Τα δικά μου θα τα λάτρευαν.
Το δικό μας ψωμί δεν ψήνεται εκείνη τη στιγμή, αλλά οι άνθρωποι της Πλαταιών μάς προσφέρουν ένα έτοιμο ψωμί, φτιαγμένο σύμφωνα με την παράδοση της εποχής. Να πω τώρα ότι έφαγα δύο φρατζολάκια μόνη μου; Τα έφαγα, αντίο δίαιτα.
Μια ακόμη μικρή έκπληξη είναι ο Άργος, το σκυλάκι που κυκλοφορεί ελεύθερο στον χώρο και έχει αναλάβει τον ρόλο του πιο χαριτωμένου οικοδεσπότη. Είναι κοκόνι, μια ελληνική φυλή σκύλου με μακρά ιστορική παρουσία, και μου εξηγούν ότι τέτοια σκυλάκια ζούσαν και στα σπίτια της αρχαίας Αθήνας, προσφέροντας συντροφιά στις γυναίκες της οικογένειας. Μάλιστα, χρειάστηκε αρκετή αναζήτηση μέχρι να βρεθεί ο κατάλληλος τετράποδος πρωταγωνιστής για το project. Εγώ θα πω ότι είναι και έτοιμος για πόζες.
Πατάμε τον πηλό όπως οι αρχαίοι
Από τον φούρνο περνάμε στην κεραμική. Η μεγάλη αυλή που συνδέει τους επιμέρους χώρους φιλοξενεί τρεις δεξαμενές, κατασκευασμένες με βάση αρχαιολογικά ευρήματα και μελέτες από αρχαία κεραμικά εργαστήρια, μεταξύ άλλων στην Πέλλα.
Εδώ μαθαίνουμε πώς παρασκευαζόταν ο πηλός. Στην πρώτη δεξαμενή αναμειγνύεται το χώμα με το νερό και το μείγμα παραμένει εκεί για περίπου τέσσερις ημέρες. Οι επισκέπτες καλούνται να μπουν στη διαδικασία και να πατήσουν τον πηλό με τα πόδια, όπως έκαναν και οι άνθρωποι εκείνης της εποχής. Τα παιδιά, όπως είναι αναμενόμενο, ξετρελαίνονται. Εγώ δεν ξετρελάθηκα τόσο Νοέμβρη μήνα.
Στη δεύτερη δεξαμενή το μείγμα καθαρίζεται περισσότερο, ενώ στην τρίτη απλώνεται για να στεγνώσει και να αποκτήσει την κατάλληλη σύσταση.
Στη συνέχεια μπαίνουμε στο εργαστήριο του κεραμέα. Ένας από τους ανθρώπους της Πλαταιών, που υποδύεται τον τεχνίτη της εποχής, μας προσκαλεί να δοκιμάσουμε τις δυνάμεις μας στον κεραμικό τροχό. Και εδώ χρειάζεται συνεργασία γιατί ο ένας γυρίζει τον τροχό με το χέρι και ο άλλος πλάθει τον πηλό.
Με τη βοήθεια διαφόρων εργαλείων και καλουπιών δημιουργούμε το δικό μας μικρό αντικείμενο και στη συνέχεια περνάμε στον πάγκο της ζωγραφικής τους, με χρώματα που παρασκευάζονται με βάση αρχαίες τεχνικές, από λεπτόκοκκο πηλό αναμεμειγμένο με νερό και οξείδια μετάλλων. Το χρώμα που βλέπουμε αρχικά είναι γκρι, αλλά μετά το ψήσιμο στον κλίβανο μετατρέπεται σε μαύρο.
Η Αυλή: Μπαίνοντας σε ένα σπίτι της αρχαίας Αθήνας
Αφήνουμε την Κάμινο και κατευθυνόμαστε προς το επόμενο συγκρότημα κτιρίων, την Αυλή, που βρίσκεται λίγα μέτρα παρακάτω, στην οδό Πλαταιών. Εδώ αλλάζει εντελώς το σκηνικό. Από τα εργαστήρια των τεχνιτών περνάμε στον ιδιωτικό κόσμο των αρχαίων Αθηναίων.
Έχουμε μπροστά μας μια αυλή, όπως εκείνες που αποτελούσαν το κέντρο της οικιακής ζωής, με πηγάδι, βωμό και ένα σπίτι που αναπαριστά ένα μεσοαστικό νοικοκυριό της εποχής. Υπάρχει ακόμη το Καπηλεῖον, μια αρχαία ταβέρνα.
Και αρχαία παιδική χαρά έχουν φτιάξει εκεί μέσα.
Πριν μπούμε στο σπίτι, μας περιμένει μια ακόμη fun έκπληξη. Μας δίνουν να φορέσουμε ειδικές κάλτσες, στις οποίες το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα. Είναι παρόμοιες με εκείνες που χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα, ώστε να μπορούν να φορεθούν μαζί με συγκεκριμένους τύπους υποδημάτων. Τις κάλτσες αυτές τις παίρνεις μαζί σου και μπορώ να πω είναι ό, τι πιο βολικό αν θέλεις να φορέσεις σαγιονάρα με κάλτσα. Λέμε τώρα.
Μπαίνοντας στο σπίτι, βρισκόμαστε αρχικά σε έναν χώρο αφιερωμένο στα παιδιά και στα παιχνίδια τους. Υπάρχουν αντικείμενα και επιτραπέζια παιχνίδια που μας θυμίζουν ότι, παρά τις τεράστιες διαφορές στον τρόπο ζωής, τα παιδιά τότε είχαν ανάγκη από ακριβώς τα ίδια πράγματα με τα σημερινά.
Προχωρώντας στο εσωτερικό, ανακαλύπτουμε τον χώρο του αργαλειού. Εδώ η υφαντική αποκτά τη δική της θέση, καθώς αποτελούσε σημαντικό κομμάτι της οικιακής παραγωγής. Μαθαίνεις για την επεξεργασία του μαλλιού, το γνέσιμο και τη δημιουργία υφασμάτων, διαδικασίες που απαιτούσαν χρόνο και δεξιοτεχνία. Η Αυλή, άλλωστε, έχει σχεδιαστεί ώστε να παρουσιάζει διαφορετικές πλευρές της ζωής μέσα στο αρχαίο σπίτι, από την παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση, και από τη δημιουργία μέχρι τις οικογενειακές συνήθειες.
Το αρχαίο beauty corner
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες γωνιές του σπιτιού είναι εκείνη που είναι αφιερωμένη στην περιποίηση και την ομορφιά. Εκεί έμαθα ότι οι καθρέφτες που χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα δεν ήταν όπως οι σημερινοί. Κατασκευάζονταν από γυαλισμένο μέταλλο και έδιναν μια αντανάκλαση, όχι όμως εντελώς καθαρή. Με λίγα λόγια, έβλεπες τον εαυτό σου κάπως θολά.
Το Καπηλεῖον η σύγχρονη Αθήνα συναντά την αρχαία γαστρονομία
Και αφού έχουμε γνωρίσει πώς εργάζονταν οι αρχαίοι, πώς έφτιαχναν τα αντικείμενά τους και πώς ήταν το σπίτι τους, έρχεται η ώρα για κάτι που δύσκολα θα μπορούσαμε να παραλείψουμε: το φαγητό. Το Καπηλεῖον είναι η αρχαία ταβέρνα της Πλαταιών και, μπαίνοντας, η προσοχή σου πέφτει αμέσως στην κουζίνα. Ένας χώρος γεμάτος πήλινα σκεύη, καλάθια με τρόφιμα, αποξηραμένα βότανα και μυρωδικά, που αναπαριστά τον τρόπο με τον οποίο οργανωνόταν η προετοιμασία του φαγητού στην Αθήνα του 290 π.Χ.
Εδώ θα συναντήσεις υλικά που αποτελούσαν μέρος της διατροφής της εποχής όπως στάρι, κριθάρι, αμύγδαλα, ξερά σύκα, όσπρια, φρούτα, μυρωδικά και πολλά ακόμη.
Μας προσφέρουν νερό με δυόσμο. Κι αν κάποιος πιστεύει ότι η συνήθεια να καλωσορίζουμε τους επισκέπτες με αρωματισμένο νερό είναι κάποια σύγχρονη τάση της εστίασης, να πω ότι τα βότανα και τα μυρωδικά είχαν ήδη σημαντική θέση στην καθημερινότητα των αρχαίων. Οι αρχαίοι ήταν πολύ μπροστά!
Το Καπηλειό ήταν ένας χώρος συνάντησης για τους ανθρώπους της εποχής. Μετά την εργασία τους μπορούσαν να περάσουν από εκεί, να πιουν κρασί, να φάνε κάτι και να συζητήσουν. Δεν ήταν δηλαδή απλώς ένα μέρος για να χορτάσουν, αλλά και ένας χώρος κοινωνικής συναναστροφής.
Στο Καπηλεῖον της Πλαταιών μπορείς να δοκιμάσεις ένα κανονικό μενού, εμπνευσμένο από τις γαστρονομικές παραδόσεις της αρχαίας Ελλάδας. Όλα τα πιάτα παρασκευάζονται στον χώρο και η γαστρονομική εμπειρία είναι προαιρετική, με ξεχωριστή χρέωση από το εισιτήριο εισόδου.
Το Συμπόσιο: Θέλεις να παίξουμε στόχο με ρώγες;
Ο τελευταίος χώρος που είδαμε ήταν το δωμάτιο του Συμποσίου και είναι ακριβώς αυτό που φαντάζεσαι, ένας χώρος συνάντησης, οινοποσίας, συζήτησης και ψυχαγωγίας των εύπορων ανδρών της εποχής.
Εδώ η εμπειρία γίνεται τελετουργική και αν θέλεις, ακολουθείς τα βήματα που θα ακολουθούσε ένας επισκέπτης ενός αρχαίου συμποσίου. Πλένεις τα χέρια σου, κάνεις σπονδή, επιλέγεις το ποτό και το ορεκτικό σου και στη συνέχεια παίρνεις θέση σε ένα από τα χαρακτηριστικά καθίσματα-κρεβάτια. Η μουσική της Αυλίδας συμπληρώνει την ατμόσφαιρα και ξαφνικά νιώθεις ότι έχεις μπει σε χρονοκάψουλα.
Μπορείς ακόμα να δοκιμάσεις δραστηριότητες που ήταν αγαπητές στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, όπως ένα παιχνίδι στόχου με ρώγες σταφυλιού αντί για βελάκια.Αν πετύχαινες τον στόχο, η παράδοση έλεγε ότι η τύχη ήταν με το μέρος σου και πως σε αγαπούσε εκείνος ή εκείνη που είχες στο μυαλό σου.
Αυτό που κάνει το συγκεκριμένο project να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο η αρχιτεκτονική του ή η προσπάθεια να αναπαραστήσει με ακρίβεια ένα κομμάτι της αρχαίας Αθήνας. Είναι ότι έχει καταφέρει να μετατρέψει την ιστορία σε κάτι συμμετοχικό. Το να βρίσκεσαι μπροστά σε προθήκες και να διαβάζεις πληροφορίες είναι κοινότοπο, το να ακολουθείς μια κλασική ξενάγηση όπου ακούς έναν ξεναγό να μιλά για το παρελθόν είναι συνηθισμένο, το να είναι όμως ο ξεναγός σου ντυμένος αρχαίος Έλληνας κι εσύ το ίδιο, και να αλέθεις ψωμί με αρχαία μυλόπετρα, είναι κάτι που θα θυμάσαι.
ΥΓ. Ακόμα και η τουαλέτα τους έχει φτιαχτεί αλά αρχαία ελληνικά. Δεν θα μπορούσα να μην το πω και αυτό!
