Τραμπ, Πούτιν και Σι: Τρεις άνδρες αποφασίζουν για τον κόσμο χωρίς να ρωτήσουν την Ευρώπη;

Τραμπ, Πούτιν και Σι: Τρεις άνδρες αποφασίζουν για τον κόσμο χωρίς να ρωτήσουν την Ευρώπη;

Η ιστορική συνάντηση των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας στη Σενζέν επαναφέρει ένα ερώτημα που η Ευρώπη πίστευε ότι είχε αφήσει πίσω της: Μπορούν οι μεγάλες δυνάμεις να διαπραγματεύονται το μέλλον της χωρίς τη συμμετοχή της; Από τις συνομιλίες για την Ουκρανία μέχρι τις νέες ισορροπίες στην παγκόσμια ασφάλεια, η διπλωματία επιστρέφει σε μια εποχή όπου η στρατιωτική και οικονομική ισχύς καθορίζουν ποιος αποκτά θέση στο τραπέζι των αποφάσεων.

Από τις συνομιλίες για την Ουκρανία μέχρι τις νέες ισορροπίες στην παγκόσμια ασφάλεια, η διπλωματία επιστρέφει σε μια εποχή όπου η στρατιωτική και οικονομική ισχύς καθορίζουν ποιος αποκτά θέση στο τραπέζι των αποφάσεων.

Τον Φεβρουάριο του 1945, τρεις άνδρες συναντήθηκαν σε ένα παλάτι της Κριμαίας για να συζητήσουν τη μορφή που θα αποκτούσε ο κόσμος μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν γνώριζαν ότι οι αποφάσεις τους θα επηρέαζαν εκατομμύρια ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους δεν είχαν καμία δυνατότητα να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις.

Ογδόντα ένα χρόνια αργότερα, μια διαφορετική συνάντηση επαναφέρει στη διεθνή συζήτηση το ίδιο ιστορικό ερώτημα: ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να αποφασίζει για την τύχη των άλλων;

Στις 19 Νοεμβρίου 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ συναντήθηκαν στη Σενζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής APEC. Ήταν η πρώτη τριμερής συνάντηση των ηγετών των τριών χωρών, οι οποίες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική ισχύ και καθοριστική επιρροή στις παγκόσμιες εξελίξεις.

Η εικόνα των τριών ηγετών γύρω από το ίδιο τραπέζι ήταν από μόνη της ένα ισχυρό διπλωματικό μήνυμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα έχουν διαφορετικά, συχνά ανταγωνιστικά συμφέροντα, αλλά αναγνωρίζουν ότι ορισμένα από τα σημαντικότερα ζητήματα διεθνούς ασφάλειας απαιτούν μεταξύ τους συνεννόηση.

Την ίδια ώρα, στο Βερολίνο, Ευρωπαίοι ηγέτες συναντιούνταν για να συζητήσουν το μέλλον της Ουκρανίας και τη διατήρηση της υποστήριξής τους προς το Κίεβο.

Η χρονική σύμπτωση ανέδειξε μια αντίφαση. Ενώ οι Ευρωπαίοι επιδιώκουν να συμμετέχουν ουσιαστικά στις διαπραγματεύσεις για την ασφάλεια της ηπείρου τους, οι σημαντικότερες διπλωματικές πρωτοβουλίες εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η συνάντηση στη Σενζέν αποτέλεσε μια νέα Γιάλτα. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δικαιολογούν ένα τέτοιο συμπέρασμα.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ευρώπη διαθέτει την πολιτική συνοχή και τη στρατηγική ισχύ που απαιτούνται ώστε να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις άλλων.

Τρεις ηγέτες, τρεις διαφορετικές επιδιώξεις

Παρά την κοινή τους παρουσία, ο Τραμπ, ο Πούτιν και ο Σι δεν προσήλθαν στη συνάντηση με ταυτόσημους στόχους.

Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η απευθείας επικοινωνία με τους ηγέτες της Ρωσίας και της Κίνας εντάσσεται στην προσέγγισή του για την εξωτερική πολιτική, η οποία δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις προσωπικές διαπραγματεύσεις και στις συμφωνίες μεταξύ ισχυρών κρατών.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα παρουσιάσει την προσωπική του σχέση με άλλους ηγέτες ως διπλωματικό πλεονέκτημα. Η συνάντηση στη Σενζέν του επέτρεψε να εμφανιστεί ως κεντρικός συνομιλητής τόσο της Μόσχας όσο και του Πεκίνου.

Για τον Πούτιν, η συμμετοχή σε μια τέτοια συνάντηση έχει διαφορετική σημασία. Από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι σχέσεις της Μόσχας με τις περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επιδεινωθεί δραματικά.

Η παρουσία του Ρώσου προέδρου στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας ενισχύει τη διπλωματική εικόνα της Ρωσίας ως δύναμης με την οποία οι άλλοι θεωρούν αναγκαίο να συνομιλούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Μόσχα πέτυχε τους στόχους της στην Ουκρανία. Σημαίνει, όμως, ότι εξακολουθεί να διεκδικεί καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών ισορροπιών ασφαλείας.

Ο Σι Τζινπίνγκ, από την πλευρά του, έχει διαφορετικές προτεραιότητες. Η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της ως παγκόσμιας δύναμης, διατηρώντας ταυτόχρονα τη στρατηγική της σχέση με τη Ρωσία και διαχειριζόμενη τον οικονομικό και τεχνολογικό ανταγωνισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το Πεκίνο έχει κάθε λόγο να επιδιώκει σταθερότητα στις σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων, ιδιαίτερα όταν οι εμπορικές αντιπαραθέσεις, οι τεχνολογικοί περιορισμοί και οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν άμεσα την κινεζική οικονομία.

Οι τρεις ηγέτες, επομένως, μπορεί να συμφωνούν στην ανάγκη διαλόγου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι επιδιώκουν την ίδια διεθνή τάξη.

Η Ουκρανία στο επίκεντρο, η Ευρώπη στο περιθώριο;

Το σημαντικότερο πολιτικό ζήτημα της συνάντησης ήταν αναπόφευκτα ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Σχεδόν πέντε χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, οι προσπάθειες επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια.

Η Ουάσιγκτον έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματευτικές πρωτοβουλίες, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα περιλαμβάνει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία.

Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι ότι οι αποφάσεις για την Ουκρανία επηρεάζουν άμεσα και τη δική της ασφάλεια.

Μια ενδεχόμενη συμφωνία δεν θα καθόριζε μόνο το μέλλον των κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών ή τους όρους κατάπαυσης του πυρός. Θα επηρέαζε επίσης τις σχέσεις της Ρωσίας με το ΝΑΤΟ, την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική και τις ισορροπίες στην ανατολική Ευρώπη.

Γι’ αυτό και η ευρωπαϊκή συμμετοχή στις συνομιλίες δεν αποτελεί απλώς ζήτημα διπλωματικού κύρους.

Αποτελεί ζήτημα ουσιαστικής ασφάλειας.

Στο Βερολίνο, η λεγόμενη «Συμμαχία των Προθύμων» συγκέντρωσε Ευρωπαίους ηγέτες και εκπροσώπους του ΝΑΤΟ, με στόχο τη συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας στις διπλωματικές διαδικασίες.

Η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων δεν ήταν ενιαία ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης της συνάντησης στη Σενζέν.

Ορισμένοι ηγέτες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για την προσέγγιση Τραμπ και Πούτιν. Άλλοι υπογράμμισαν ότι ο διάλογος μεταξύ των μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων είναι αναγκαίος, ακόμη και όταν υπάρχουν σοβαρές πολιτικές διαφωνίες.

Η διαφορά αυτή είναι χαρακτηριστική των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στην προσπάθειά της να διαμορφώσει κοινή στρατηγική.

Η δήλωση Πούτιν και το διπλωματικό παράδοξο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δηλώσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν μετά τη συνάντηση.

Ο Ρώσος πρόεδρος υποστήριξε ότι η Μόσχα δεν αντιτίθεται καταρχήν στη συμμετοχή Ευρωπαίων εκπροσώπων στις συνομιλίες για την Ουκρανία, αλλά επιθυμεί προηγουμένως να διευκρινιστούν οι θέσεις τους.

Μάλιστα, δήλωσε ότι η Ρωσία έχει προτείνει να επισκεφθούν Ευρωπαίοι απεσταλμένοι τη Μόσχα, ώστε να εξεταστεί η μορφή της ενδεχόμενης συμμετοχής τους.

Η δήλωση αυτή δημιουργεί ένα ενδιαφέρον διπλωματικό παράδοξο.

Η Ρωσία, η οποία βρίσκεται σε σύγκρουση με την Ουκρανία και έχει διαρρήξει τις σχέσεις της με μεγάλο μέρος της Ευρώπης, εμφανίζεται να θέτει όρους για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων σε συνομιλίες που αφορούν άμεσα τη δική τους ασφάλεια.

Ωστόσο, οι ρωσικές δηλώσεις δεν σημαίνουν ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία για τη συμμετοχή της Ευρώπης ούτε ότι έχουν γεφυρωθεί οι ουσιαστικές διαφορές.

Η Μόσχα εξακολουθεί να επιδιώκει μια συμφωνία που θα λαμβάνει υπόψη τις δικές της απαιτήσεις ασφαλείας, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δίνουν έμφαση στην κυριαρχία της Ουκρανίας και στην ανάγκη αποτροπής νέων επιθέσεων.

Το χάσμα παραμένει σημαντικό.

Μια νέα Γιάλτα ή ένας ιστορικός παραλληλισμός που παραπλανά;

Η εικόνα των τριών ηγετών στη Σενζέν προκάλεσε αναπόφευκτα συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας.

Ο ιστορικός παραλληλισμός είναι ελκυστικός, αλλά χρειάζεται προσοχή.

Το 1945, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση ήταν σύμμαχοι απέναντι στη ναζιστική Γερμανία και συζητούσαν τη μεταπολεμική οργάνωση της Ευρώπης.

Σήμερα, οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα δεν αποτελούν ενιαίο στρατηγικό συνασπισμό.

Η Ουάσιγκτον ανταγωνίζεται το Πεκίνο στην τεχνολογία και στο εμπόριο, ενώ οι σχέσεις της με τη Μόσχα επηρεάζονται από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ευρύτερες διαφωνίες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Επιπλέον, η Ευρώπη του 2026 δεν είναι η κατεστραμμένη ήπειρος του 1945.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ, ισχυρούς θεσμούς και σημαντικές δυνατότητες επιρροής. Πολλά ευρωπαϊκά κράτη είναι επίσης μέλη του ΝΑΤΟ και διαθέτουν αξιόλογες στρατιωτικές δυνατότητες.

Επομένως, η εικόνα μιας Ευρώπης που δεν έχει κανέναν λόγο στις διεθνείς εξελίξεις θα ήταν υπερβολική.

Το πραγματικό πρόβλημα είναι διαφορετικό.

Η Ευρώπη διαθέτει οικονομική και θεσμική ισχύ, αλλά συχνά δυσκολεύεται να τη μετατρέψει σε ενιαία γεωπολιτική στρατηγική.

Η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κρίσιμους τομείς της άμυνας περιορίζει την αυτονομία της, ενώ οι διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών δυσκολεύουν τη λήψη κοινών αποφάσεων.

Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά τη σημερινή συγκυρία τόσο σημαντική.

Η διπλωματία των ισχυρών επιστρέφει

Η συνάντηση στη Σενζέν ανέδειξε μια ευρύτερη μεταβολή στις διεθνείς σχέσεις.

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για την παγκόσμια τάξη επικεντρωνόταν συχνά στους διεθνείς οργανισμούς, στους θεσμούς και στους κανόνες που διαμορφώθηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σήμερα, η απευθείας διαπραγμάτευση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αποκτά ξανά ιδιαίτερη σημασία.

Η κοινή διακήρυξη που ακολούθησε τη συνάντηση περιλάμβανε αναφορές στη στρατηγική σταθερότητα, στον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων, στην ενεργειακή συνεργασία και στον ρόλο των διεθνών θεσμών.

Οι συμφωνίες αυτές δεν συνιστούν ανατροπή της παγκόσμιας τάξης. Δείχνουν, όμως, ότι οι τρεις χώρες αναγνωρίζουν την ανάγκη συνεννόησης σε ζητήματα όπου μια ανεξέλεγκτη αντιπαράθεση θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες.

Από αυτή την άποψη, η συνάντηση μπορεί να θεωρηθεί μια προσπάθεια διαχείρισης του ανταγωνισμού και όχι απαραίτητα μια συμφωνία ανακατανομής της παγκόσμιας ισχύος.

Για την Ευρώπη, ωστόσο, ακόμη και αυτή η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία.

Όταν οι μεγαλύτερες δυνάμεις συζητούν μεταξύ τους για ζητήματα ασφάλειας, οι υπόλοιποι διεθνείς παράγοντες χρειάζεται να διαθέτουν επαρκή επιρροή ώστε οι θέσεις τους να λαμβάνονται υπόψη.

Η μεγάλη ευρωπαϊκή αντίφαση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις του κόσμου. Διαθέτει μια τεράστια ενιαία αγορά, σημαντική βιομηχανική βάση και ισχυρή διπλωματική παρουσία.

Ωστόσο, η οικονομική ισχύς δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε στρατηγική αυτονομία.

Η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες στον συντονισμό της αμυντικής πολιτικής, στην κοινή χρηματοδότηση στρατηγικών υποδομών και στη διαμόρφωση ενιαίας εξωτερικής πολιτικής.

Οι διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες και οι γεωγραφικές προτεραιότητες των κρατών-μελών επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τις διεθνείς απειλές.

Για τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, η Ρωσία αποτελεί άμεσο ζήτημα ασφαλείας. Για άλλα κράτη, η οικονομική ανταγωνιστικότητα, η Μεσόγειος ή οι σχέσεις με την Κίνα αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η δημιουργία κοινής στρατηγικής μέσα σε αυτό το περιβάλλον δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη στερείται επιλογών.

Η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας, η ανάπτυξη κοινών τεχνολογικών υποδομών και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της οικονομικής της ισχύος μπορούν να αυξήσουν τη διεθνή επιρροή της.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μπορέσουν να συμφωνήσουν σε κοινές προτεραιότητες.

Το πραγματικό διακύβευμα για την επόμενη ημέρα

Η συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι δεν οδήγησε σε μια συνολική συμφωνία για το μέλλον του κόσμου.

Δεν προέκυψε επίσης οριστική λύση για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ανέδειξε, όμως, μια πραγματικότητα που η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει: οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται και η δυνατότητα επιρροής εξαρτάται ολοένα περισσότερο από τον συνδυασμό οικονομικής, στρατιωτικής και διπλωματικής ισχύος.

Η παρουσία των Ευρωπαίων στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία παραμένει ανοιχτό ζήτημα, ενώ οι διαφορετικές προσεγγίσεις της Ουάσιγκτον και των ευρωπαϊκών πρωτευουσών δημιουργούν πρόσθετη αβεβαιότητα.

Η ουσιαστική πρόκληση δεν είναι να αποτραπεί ο διάλογος ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Ένας τέτοιος διάλογος μπορεί να συμβάλει στη μείωση των διεθνών εντάσεων.

Η πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις που αφορούν την ασφάλεια και το μέλλον εκατομμυρίων ανθρώπων δεν θα λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή εκείνων που επηρεάζονται άμεσα.

Το 1945, η Ευρώπη βρισκόταν στο επίκεντρο των αποφάσεων των μεγάλων δυνάμεων, αλλά μεγάλο μέρος της δεν είχε τη δυνατότητα να καθορίσει τη μεταπολεμική του πορεία.

Το 2026, οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές.

Η Ευρώπη διαθέτει θεσμούς, οικονομικούς πόρους και πολιτικές δυνατότητες που δεν υπήρχαν τότε. Το ερώτημα είναι αν θα μπορέσει να τους αξιοποιήσει αποτελεσματικά.

Διότι στη διεθνή πολιτική δεν αρκεί να έχεις δίκιο ή να διαθέτεις οικονομική δύναμη. Χρειάζεται να μπορείς να επηρεάζεις τις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον σου. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της συνάντησης στη Σενζέν.

Σχετικά άρθρα