Η Αυγή ενός Καινούργιου Κόσμου

Καθώς η νύχτα έπεφτε πάνω από το Ανατολικό Βερολίνο στις 9 Νοεμβρίου 1989, μια ασυνήθιστη κίνηση είχε αρχίσει να παρατηρείται στους δρόμους που οδηγούσαν στο περίφημο τείχοςτου Βερολίνου, αυτό το σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου, που χώριζε τον κόσμο της κομμουνιστικής Ανατολής από τον κόσμο της Δύσης, στην Ευρώπη. Μια περίεργη και εκπληκτική είδηση από το κρατικό ραδιόφωνο, είχε δημιουργήσει ένα καταιγισμό σχολίων από τα δυτικά Μέσα Ενημέρωσης, και από τα οποία έπαιρναν τις πληροφορίες τους συστηματικά οι πολίτες της Ανατολικής Ευρώπης. Σύμφωνα με την είδηση αυτή οι πολίτες του Ανατολικού Βερολίνου θα μπορούσαν με μια απλή αίτηση να περάσουν το τείχος και να πάνε στο δυτικό Βερολίνο. Αυτό ήταν ανήκουστο. 

 Οι Ανατολικοβερολινέζοι ακούν τις ειδήσεις από το Δυτικό Βερολίνο, βγαίνουν ο ένας μετά τον άλλο στους δρόμους και κατευθύνονται προς το τείχος. Εκεί συναντούν τους έκπληκτους συνοριοφύλακες και το προσωπικό ελέγχου διαβατηρίων, που δεν είχαν ιδέα για τη νέα ρύθμιση και είχαν τόσα χρόνια εκπαιδευτεί να θεωρούν το τείχος ιερό και απαραβίαστο. Αρχικά καλούν τον κόσμο να φύγει και να απευθυνθεί την επόμενη μέρα στις υπηρεσίες έκδοσης διαβατηρίων. Το πλήθος όμως αυξάνεται συνεχώς και αρχίζει να χάνει την υπομονή του. Μπροστά στον κίνδυνο να λιντσαριστούν από τις μάζες το προσωπικό του μεθοριακού φυλακίου Μπόρνχόλμερ Στράσε (Bornholmer Straße) ανοίγει τις πύλες στις 23:00. Σύντομα ακολουθούν και άλλα φυλάκια. Οι εικόνες που μεταδίδονται από την τηλεόραση ενθαρρύνουν και άλλους Ανατολικοβερολινέζους να κατέβουν στο τείχος πεζοί ή με αυτοκίνητα και να δοκιμάσουν μια βόλτα στο Δυτικό Βερολίνο. Μέχρι το πρωί της 10ης Νοεμβρίου όλες οι πύλες του τείχους έχουν ανοίξει διάπλατα και οι πολίτες τις περνούν χωρίς κανένα έλεγχο.

Οι κάτοικοι του Δυτικού Βερολίνου δέχτηκαν τους πολίτες της ΛΔΓ με ενθουσιασμό. Οι πιο πολλές μπυραρίες στην περιοχή του τείχους πρόσφεραν δωρεάν μπύρα, τα αυτοκίνητα άρχισαν να κορνάρουν και άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι αγκαλιάζονταν. Μέσα στην ευφορία της βραδιάς σκαρφάλωναν στο τείχος και Δυτικοβερολινέζοι, ενώ άλλοι περνούσαν από την απροσπέλαστη ως τότε Πύλη του Βραδεμβούργου. Μόλις έγινε γνωστό ότι άνοιξε το τείχος, η δυτικογερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή στη Βόννη διέκοψε τη συνεδρίαση, που αφορούσε στη συζήτηση του προϋπολογισμού. Μερικοί βουλευτές τραγούδησαν αυθόρμητα τον Εθνικό Ύμνο.

Η επανόρθωση του λάθους από την πλευρά του κράτους ήταν αδύνατη χωρίς τη χρήση βίας. Αν και έγιναν τέτοιες σκέψεις στα ηγετικά κλιμάκια της κυβέρνησης και του κόμματος, τελικά επικράτησε η σύνεση και η αποδοχή των τετελεσμένων. Είναι εξάλλου αμφίβολο αν οι δυνάμεις ασφαλείας θα εκτελούσαν τέτοιες εντολές. Από τη Μόσχα πάντως, αντίθετα με ότι συνέβη ίδια την Ανατολική Γερμανία το 1953, στην Ουγγαρία το 1956 και στην Τσεχοσλοβακία το 1968, δεν επρόκειτο να δοθεί κάλυψη σε βίαιες ενέργειες. Ήδη από τον Αύγουστο του 1989 οι σοβιετικές ένοπλες δυνάμεις στο έδαφος της ΛΔΓ είχαν λάβει την εντολή να μην αναμειχθούν και να παραμείνουν στα στρατόπεδά τους.

Κάπως έτσι έληξε η ιστορική περίοδος που είχε αρχίσει  στις 30 Απριλίου 1945, τη μέρα που ο Αδόλφος Χίτρλερ αυτοκτονούσε στο καταφύγιο του το  Führerbunker, στο Βερολίνο. Ουσιαστικά ο Ψυχρός Πόλεμος η ιστορική περίοδος που κάλυψε τα μεταπολεμικά χρόνια και η μέχρι τελικής πτώσης αναμέτρηση ανάμεσα στο κομουνιστικό μπλοκ της Σοβιετικής  Ένωσης και τον Δυτικό δημοκρατικό κόσμο της ελεύθερης οικονομίας. Ήταν πρωταρχικά μια σύγκρουση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Σοβιετική Ένωση. Η ιστορική περίοδος που ακολούθησε και που ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος ήταν ένα αναγκαίο παγκόσμιο πείραμα, καθώς κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει από πριν ποιο πολιτικοοικονομικό σύστημα θα ήταν το πιο κατάλληλο για να ερμηνεύσει και να χειριστεί την βιομηχανική επανάσταση. Ο Καπιταλισμός ή ο Κομμουνισμός. Εκείνη την νύχτα στο Ανατολικό Βερολίνο, υπογράφτηκε η λήξη του τέλους γι αυτό το πείραμα. Ο Καπιταλισμός είχε αποδειχτεί πιο δημιουργικός και πιο ευέλικτος για να χειριστεί το καινούργιο κόσμο που είχε προκύψει τότε.

Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και η διάλυση της τα επόμενα χρόνια, δημιούργησε ένα καινούργιο ιστορικό κύκλο. Οι ΗΠΑ αναγνωρίστηκαν ως η μόνη υπερδύναμη πια και κάθε επόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ θα είχε και το τίτλο του “Πλανητάρχη”.

Στις αρχές της δεκαετίας του 90 δυο προσωπικότητες της εποχής και κοινωνικοί αναλυτές με παγκόσμιο κύρος,ο Φράνσις Φουκουγιάμα και ο Σάμιουελ Χάντιγκτον θα προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν και να προβλέψουν του μέλλον μέσα στην καινούργια αυτή πραγματικότητα. Ο μεν Φράνσις Φουκουγιάμα με το βιβλίο του “Το Τέλος της Ιστορίας” προέβλεπε ένα κόσμο χωρίς κοσμοϊστορικά γεγονότα πια όπου η ιστορία θα οδηγούσε μάλλον σε μια πληκτική παγκόσμια ιστορία.  

Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον από την άλλη μεριά με το βιβλίο του “Η Σύγκρουση των Πολιτισμών” προέβλεψε ότι ο κόσμος θα συνέχιζε να ζει με μεγάλες συγκρούσεις και ότι η επόμενη μεγάλη σύγκρουση δεν θα ήταν ανάμεσα σε μεγάλες πολιτικοοικονομικές ιδεολογίες, αλλά ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς και ότι οι δύο κόσμοι που θα έμπαιναν σε σύγκρουση θα ήταν ο Πολιτισμός της Δύσης με τον Πολιτισμός του Ισλάμ. Τώρα , δυο δεκαετίες αργότερα μπορούμε να πούμε ότι ο Φουκουγιάμα έπεσε έξω στις προβλέψεις του, ενώ αντίθετα ο Σάμιουελ Χάντινγκτον υπήρξε εξαιρετικά ακριβής.  Οι τελευταίες δεκαετίες περισσότερο απ` όλα χαρακτηρίστηκαν από αυτήν την πολύ φονική σύγκρουση των Πολιτισμών που έφερε πολλές φορές αντιμέτωπο τον κόσμο της Δύσης με τον κόσμο του Ισλάμ και με χαρακτηριστικό φαινόμενο τα τυφλά τρομοκρατικά χτυπήματα.

Αλλά και αυτή η περίοδος έχει  λήξει. Προχθές στις 20 Ιανουαρίου 2017 και καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ ορκιζόταν ως 0 45ος Πρόεδρος των ΗΠΑ ο κόσμος ολόκληρος έμπαινε σε μια καινούργια τροχιά.

Πολλοί νομίζουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένα φαινόμενο μεμονωμένο. Ότι ξαφνικά του ήρθε του Ντόναλντ Τραμπ να γίνει ο επόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ, έβαλε υποψηφιότητα και τελικά κατάλαβε και βγήκε. Αυτές είναι καλές απόψεις για τους αφελείς. Σε όλον τον δυτικό κόσμο, στα κράτη της δημοκρατικής Δύσης, η εκλογική διαδικασία είναι ένα φαινόμενο σχετικό. Ιδίως σε μια χώρα σαν τις ΗΠΑ, όπου η εκλογή ενός Προέδρου είναι ένα γεγονός με παγκόσμιες διαστάσεις και επιπτώσεις, η εκλογή ενός Προέδρου, δεν είναι θέμα των εκλογέων. Είναι θέμα αυτών που αποφασίζουν και καθορίζουν το τι θα ψηφίσουν κάθε φορά οι εκλογείς. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Η εκλογή ενός Προέδρου είναι πάντα θέμα μιας ενδελεχούς προετοιμασίας που συνήθως ξεκινάει χρόνια πριν.

Στη πραγματικότητα η καινούργια ιστορική περίοδος ο καινούργιος ιστορικός κύκλος που θα μας οδηγήσει στο μέλλον και ουσιαστικά σε έναν καινούργιο κόσμο έχει τις ρίζες του στην περίοδο πριν ακόμη και από την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα, οκτώ χρόνια πριν. Γι αυτό εξ άλλου εξελέγη και ο Ομπάμα τότε.

Η διαπίστωση που είχε γίνει λίγα χρόνια πριν από την εκλογή του Ομπάμα, περιελάμβανε μια πολύ σημαντική συνειδητοποίηση στα όρια της αποκάλυψης. Και ήταν συνταρακτική. Οι μεν ΗΠΑ που είχαν βγει νικήτριες από ον Ψυχρό Πόλεμο, είχαν μεταβληθεί στην μόνη υπερδύναμη, αλλά στην ουσία ήταν το Μεγάλο Κορόιδο. Οι ΗΠΑ είχαν βρεθεί στα χρόνια που ακολούθησαν να εμπλέκονται σε μεγάλες πολεμικές αναμετρήσεις, τους δυο πολέμους στο Ιρακ και τον ένα στο Αφγανιστάν, αλλά το αποτέλεσμα δεν ήταν αυτό που θα περίμεναν. Είχαν βρεθεί να πληρώνουν ένα τεράστιο κόστος και οικονομικά-ένας πόλεμος κοστίζει-αλλά και σε ανθρώπινες ζωές. Αλλά δεν εισέπραξαν και το κέρδος. Αντιθέτως στα χρόνια που μεσολάβησαν από την πτώση του τείχους του Βερολίνου μέχρι και σήμερα, οι δυο χώρες που ωφελήθηκαν περισσότερο ήταν η Κίνα και η Γερμανία. Η μεν Γερμανία που είχε μεταβληθεί στην ηγέτιδα δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είδε την οικονομία της να ανθεί, ενώ η Κίνα αλλάζοντας καθοριστικά τον κοινωνικοπολιτικό της προσανατολισμό και επωφελούμενη από την παγκοσμιοποίηση είδε την οικονομία της να σημειώνει μια εκρηκτική άνοδο. Αντίθετα οι ΗΠΑ στο τέλος του 2008 και πριν από την εκλογή του Ομπάμα βρέθηκαν στην αρχή μιας δομικής οικονομικής κρίσης.

Ήταν καιρός να αλλάξει ατή η ασύμφορη πραγματικότητα.

Οι αλλαγές άρχισαν από τις αρχές της οκταετίας Ομπάμα ο οποίος ανέλαβε να ανατάξει την αμερικάνικη οικονομία και συγχρόνως να αποσύρει τις ΗΠΑ από τα πεδία των μαχών στο Ιράκ κυρίως, όπως και έγινε. Και στα χρόνια που ακολούθησαν οι ΗΠΑ δεν αναμείχθηκαν στην μεγάλη σύρραξη της Συρίας. Στο διάστημα αυτό συνέβη επίσης μια άλλη σημαντική αλλαγή. Η Ρωσία του Πούτιν δεν είναι πια η παραπαίουσα Ρωσία των χρόνων μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Κάτω από την στιβαρή και αρκούντως αυταρχική ηγεσία του Πούτιν, η Ρωσία έχει γίνει πάλι ένας μεγάλος παγκόσμιος παίκτης.

Οι ΗΠΑ του Τραμπ με βάση όλα τα πάρα πάνω, πραγματοποιεί μια κοσμοϊστορική οικονομική και γεωπολιτική αλλαγή πλεύσης. Κάτω από την οικονομική πίεση των καιρών οι ΗΠΑ στρέφονται για πρώτη φορά κατά της παγκοσμιοποίησης που για δεκαετίας ήταν ο κύριος υποστηρικτής της. Και υπάρχει ένα μελλοντικό οξύμωρο εδώ, γιατί παραδοσιακά ήταν τα αριστερά κόμματα παγκοσμίως που ήταν θεωρητικά κατά της παγκοσμιοποίησης. Η απόφαση του Τραμπ να οδηγήσει πρακτικά αυτή την εξέλιξη, τον κάνει μπροστάρη αυτής της “αριστερής” ιδεολογίας. Αν και όταν μιλάμε για “αριστερή ιδεολογία” είναι σαν να κάνουμε ανάλυση των επιπτώσεων μια λοβοτομής. 

Θα υπάρξουν πολλά κεφάλαια σ` αυτήν την εξέλιξη, που ξεκίνησε με τα λόγια του Τραμπ στον λόγο που εκφώνησε μετά της ορκωμοσία του: “We buy American, we hire Americans” (Αγοράζουμε αμερικάνικα προϊόντα, προσλαμβάνουμε Αμερικανούς).

Το ίδιο σημαντική είναι ο καινούργιος γεωπολιτικός προσανατολισμός του Τραμπ. Για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο που αποτελεί για το μέλλον η Κίνα, τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά, η καινούργια αμερικάνικη διακυβέρνηση, έχει αποφασίσει μια στρατηγική συμμαχία με την Ρωσία του Πούτιν. Αυτό είναι περισσότερο από φανερό και περίπου διακηρυγμένο ήδη από τον Τραμπ. Είναι μάλλον ένα λογικό συμπέρασμα το ότι αυτή η πιθανή συμπόρευση του Τραμπ με τον Πούτιν θα οδηγήσει μάλλον σε μια καινούργια “Γιάλτα” για το χώρο κυρίως της Μέσης Ανατολής, που είναι και το κλειδί για το μέλλον, μια και εκεί βρίσκονται τα πετρέλαια. Και εκεί έχει ενδιαφέρον το να παρακολουθήσει κανείς ποιο θα είναι το μέλλον της Τουρκίας σ` αυτόν τον πιθανό καινούργιο κόσμο. Το αν δηλαδή θα παραμείνει ένα κομμάτι όπως είναι τώρα ή αν θα διαμελισθεί, ένας προβληματισμός που ισχύει και για τον ίδιο τον ηγέτη της , τον “σουλτάνο” Ερντογάν. Και για την μεν Τουρκία δεν μπορεούμε να είμαστε σίγουροι ακόμη, αλλά  για τον ίδιο τον Ερντογάν το πιθανότερο είναι κάποια στιγμή να διαμελιστεί ή κάτι σχετικό και εξ ίσου αποτελεσματικό.

Οι ΗΠΑ του Τραμπ δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την Ευρώπη και θα προτιμούσαν να την δουν να αναλαμβάνει το κόστος του μέλλοντος και οικονομικά αλλά και στρατιωτιικά-αν κάτι τέτοιο χρειαστεί. Είναι επίσης φανερό το ότι το ενδιαφέρον των ΗΠΑ στρέφεται κυρίως προς την Μεγάλη Βρετανία, που εδώ και πολλές δεκαετίας είναι ο πιο σταθερός σύμμαχος των ΗΠΑ στις γεωπολιτικές εξορμήσεις τους. Εξ ου και δημοψήφισμα που προέκυψε χωρίς να υπάρχει λόγος.

Για να κατανοήσει κανείς τους λόγους που οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ στην Προεδρία, θα πρέπει να κατανοήσει μια βασική, τελείως δομική αλήθεια. Ο Τραμπ είναι  “προϊόν” της αμερικάνικης βιομηχανίας. Δεν είναι προϊόν του αμερικάνικου Τραπεζικού Συστήματος. Είναι μια αλήθεια που ακόμη δεν έχει κατανοήσει ούτε ο Ρόμπερτ ντε Νίρο, αλλά ούτε και η Σαρλίζ Θερόν (αν και προφέρεται Θήρον). Στην αρχή της δεκαετίας του 90 επί Προεδρίας Κλίντον οι αμερικάνικες Τράπεζες με την άδεια και την προτροπή της τότε Κυβέρνησης τους, άφησαν ελεύθερες τις Τράπεζες, να δημιουργήσουν τα λεγόμενο “παράγωγα”. Η τελική κατάληξη όλων αυτών ήταν η δημιουργία μιας οικονομίας της φούσκας, που κόντεψε στο τέλος να χαντακώσει την Αμερική με την οικονομική κρίση των στεγαστικών δανείων το 2008.

Η Αμερική απομακρύνεται από αυτό το μοντέλο ανάπτυξης, που δημιούργησε τεράστιες περιουσίες βασισμένες στον αέρα ή σε ένα στοίχημα, και επιστρέφει σε μια πιο παραδοσιακή βιομηχανική οικονομία.

Όμως το μέλλον ευτυχώς ή δυστυχώς δεν εξελίσσεται πάντα σύμφωνα με τις προβλέψεις. Αν όλα εξελιχθούν σχετικά ομαλά τότε πιθανόν να οδηγηθούμε σε ένα είδος σύγχρονης Γιάλτας που θα μοιράσει την  Μέση Ανατολή και τα πετρέλαια της, δηλαδή το μέλλον, ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ρωσία.

Αν όμως δεν εξελιχθούν ομαλά, που κι αυτό είναι εξ ίσου πιθανόν, τότε θα βρεθούμε μπροστά σε μια μεγάλη σύγκρουση.

Η ακόμη μπορεί και να βρεθούμε μπροστά και σε μια υπερβολικά μεγάλη σύγκρουση που ίσως και να καθορίσει το μέλλον του πλανήτη.