ΠΑΣΟΚ: 7 επεισοδιακά συνέδρια που έγραψαν Ιστορία

Με αφορμή το επικείμενο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, σε μια από τις κρίσιμες φάσεις της σύγχρονης πορείας του, αξίζει να θυμηθούμε ότι για το κίνημα τα συνέδρια δεν υπήρξαν απλώς τυπικές κομματικές διαδικασίες. Πολλές φορές λειτούργησαν ως υπαρξιακές δοκιμασίες ισορροπίας: ανάμεσα στην ενότητα και τη ρήξη, στην ανανέωση και τη νοσταλγία, στην ανάγκη προσαρμογής και στην πίεση της ιστορικής του κληρονομιάς.

Ακολουθούν μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά και επεισοδιακά συνέδρια στην ιστορία του ΠΑΣΟΚ.

Μάιος 1984: Η αρχή

Το πρώτο συνέδριο του άλλοτε κραταιού κινήματος πραγματοποιήθηκε το Μάϊο του 1984, σχεδόν δέκα χρόνια μετά την ίδρυσή του και επτά χρόνια μετά τη συνδιάσκεψη του 1977 που θεωρήθηκε ένα είδος προσυνεδρίου. Παρόλο που ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε αναγγείλει συνέδριο αμέσως μετά την εκλογική νίκη του 1981, διαδοχικές αναβολές το μετέθεσαν τελικά στις παραμονές των ευρωεκλογών του 1984. Το συνέδριο εκείνο είχε περισσότερο πανηγυρικό χαρακτήρα με σχεδόν αποκλειστικό σύνθημα «Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται».

Επίσημοι προσκεκλημένοι ήταν ο Παλαιστίνιος ηγέτης και στενός φίλος του Ανδρέα, Γιασέρ Αραφάτ, η χήρα του Σαλβαδόρ Αλιέντε αλλά και εκπρόσωποι του Φιντέλ Κάστρο και του Ορτέγκα. Στην ιστορία έμεινε η…τρίωρη ομιλία του ιδρυτή του Ανδρέα με τους περίπου 2.500 συνέδρους να δημιουργούν κλίμα πολιτικής έξαρσης φωνάζοντας αντιιμπεριαλιστικά συνθήματα.

1990: «Δε θα γίνουμε πατροκτόνοι»

Το δεύτερο συνέδριο το Σεπτέμβριο του 1990 έγινε στη βαριά σκιά του «βρώμικου 89» με την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο και τις τρεις συνεχόμενες εκλογικές ήττες (Ιούνιος, Νοέμβριος 1989, Μάρτιος 1990). Για πρώτη φορά εκδηλώθηκε τόσο καθαρά η αμφισβήτηση προς το πρόσωπό του αλλά ο Κώστας Λαλιώτης έσπευσε να λειτουργήσει «πυροσβεστικά» με την ιστορική φράση «δεν θα γίνουμε πατροκτόνοι». Επίσης στο δεύτερο συνέδριο εμφανίζεται για πρώτη φορά η Δήμητρα Λιάνη καταθέτοντας ένα κείμενο με το οποίο προτείνει «Πώς θα επανέλθουμε στην εξουσία».

Ύστερα από εκατοντάδες ομιλητές, σκληρές παρασκηνιακές μάχες και αλεπάλληλες ψηφοφορίες, το κεντρικό μήνυμα ήταν σαφές: ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν αποχωρεί ούτε από το κόμμα ούτε από την πολιτική.

Εκεί άρχισαν να χαράσσονται πιο καθαρά και οι διαδρομές των δελφίνων. Ο Γεράσιμος Αρσένης επιχείρησε δυναμική επάνοδο ως εν δυνάμει διάδοχος, ο Κώστας Σημίτης συγκρούστηκε μαζί του ενώ ο Γιώργος Γεννηματάς πίεσε για οργανωτικές αλλαγές. Ο Ανδρέας φυσικά κινήθηκε έτσι ώστε να μη διαμορφωθεί ποτέ ένας “συνασπισμός δελφίνων” που θα απειλούσε τον έλεγχό του.

Εκείνο το συνέδριο έμεινε επίσης στην ιστορία ως «το συνέδριο της νοθείας” μετά τις καταγγελίες για λαθροχειρίες στην καταμέτρηση των σταυρών για την Κεντρική Επιτροπή.  Η κρίση τελικά έκλεισε με «πολιτική απόφαση», όχι με πλήρη κάθαρση.

Ακολούθησε το «Πεντελικό» με τον Ανδρέα Παπανδρέου, καταβεβλημένο αλλά ακόμη απόλυτο κυρίαρχο, να επιβάλλει τον Άκη Τσοχατζόπουλο για γραμματέα, δείχνοντας ότι ακόμη και μέσα στην εσωκομματική φθορά, η ηγετική του βούληση παρέμενε καθοριστική.

1994: Το ΠΑΣΟΚ δεν κληρονομείται

Το τρίτο συνέδριο, το 1994, βρίσκει το ΠΑΣΟΚ ξανά στην εξουσία αλλά με το ερώτημα της διαδοχής να πλανάται ήδη πάνω από το κόμμα.  Γύρω από τον Ανδρέα κινούνται όλοι οι επίδοξοι διάδοχοι: Σημίτης, Αρσένης, Λαλιώτης, Τσοβόλας αλλά και ο ανερχόμενος τότε Ευάγγελος Βενιζέλος.

Ωστόσο ο Ανδρέας κάνει τη ρελάνς και απαντά στους δελφίνους με τη φράση που έμεινε ιστορική: «Το ΠΑΣΟΚ δεν κληρονομείται, δεν χαρίζεται και δεν τεμαχίζεται σε τιμάρια». Ήταν μια καθαρή προειδοποίηση ότι ο ιδρυτής δεν αναγνώριζε σε κανέναν δικαίωμα προνομιακής διαδοχής. Παρόλα αυτά, οι εσωτερικές ομαδοποιήσεις είχαν ήδη διαμορφωθεί και το συνέδριο περισσότερο ανέβαλε παρά έλυσε το ζήτημα της επόμενης ημέρας.

1996: Η μετά Ανδρέα εποχή 

Το τέταρτο συνέδριο έμελλε να γίνει το πιο δραματικό και καθοριστικό στην ιστορία του ΠΑΣΟΚ. Είχε προγραμματιστεί για τα τέλη Ιουνίου του 1996, όμως σημαδεύτηκε από το θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου στις 23 Ιουνίου. Το κόμμα βρέθηκε να περνά απότομα από την εποχή του ιδρυτή στην πραγματικότητα της διαδοχής. Ήταν η πρώτη φορά που θα εκλεγόταν πρόεδρος με κανονική ψηφοφορία, αφού ως τότε ψήφιζαν δια βοής και χωρίς να υπάρχει αντίπαλος.

Η μάχη για την ηγεσία είχε ουσιαστικά ξεκινήσει νωρίτερα, όταν η ΚΟ είχε εκλέξει- μετά από μία δραματική συνεδρίαση- πρωθυπουργό τον Κώστα Σημίτη. Από το βήμα του συνεδρίου, ο Σημίτης έθεσε ωμά το δίλημμα: «Αν δεν εκλεγώ πρόεδρος, θα παραιτηθώ και από πρωθυπουργός». Η πίεση ήταν ασφυκτική, πολλοί σύνεδροι τον αποδοκίμασαν, όμως στο τέλος τον εξέλεξαν πρόεδρο με ποσοστό κοντά 53%.

Εκεί δεν κρίθηκε μόνο η ηγεσία αλλά και η στρατηγική κατεύθυνση της παράταξης : από τον παπανδρεϊκό λαϊκισμό και τη χαρισματική ηγεσία του, στο εγχείρημα του “εκσυγχρονισμού”, της θεσμικότητας και της ευρωπαϊκής προσαρμογής.

2005: «Γιώργο προχώρα και άλλαξε τα όλα»

Μετά τη μακρά περίοδο Σημίτη, ο Γιώργος Παπανδρέου, ο οποίος εκλέγεται πρόεδρος του κόμματος από τη βάση, σε μια κίνηση που τότε παρουσιάστηκε ως οργανωτική τομή και άνοιγμα στην κοινωνία. Το κεντρικό σύνθημα «Γιώργο προχώρα και άλλαξέ τα όλα» συμπύκωνε την προσδοκία ανανέωσης αλλά και μια ανάγκη επανεκκίνησης μετά την ήττα του 2004.  Το συνέδριο δεν είχε τη σφόδροτητα προηγούμενων αναμετρήσεων, είχε όμως ισχυρό συμβολισμό: το ΠΑΣΟΚ επιχειρούσε να αλλάξει γενιά, ύφος και τρόπο νομιμοποίησης με έναν Παπανδρέου στο τιμόνι.

2015: Η αποχώρηση Βενιζέλου από την ηγεσία

Το δέκατο συνέδριο, τον Ιούνιο του 2015 έγινε μέσα στην πιο δύσκολη περίοδο της μνημονιακής φθοράς. Το ΠΑΣΟΚ είχε ήδη υποστεί εκλογική κατάρρευση, κουβαλούσε το βάρος της συγκυβέρνησης με τη ΝΔ και προσπαθούσε να βρει νέα φόρμουλα επιβίωσης. Δεν ήταν συνέδριο ανοιχτής εσωτερικής έκρηξης, ήταν όμως ένα συνέδριο μετάβασης.  Ο Ευάγγελος Βενιζέλος παραιτήθηκε και λίγο αργότερα εκλέχθηκε πρόεδρος η Φώφη Γεννηματά. Το βασικό αποτύπωμα του συνεδρίου ήταν ότι σηματοδότησε το τέλος ενός ιστορικού κύκλου και την απαρχή της μετεξέλιξης προς τη Δημοκρατική Συμπαράταξη και αργότερα το ΚΙΝΑΛ

2018: Πρώτο συνέδριο ΚΙΝΑΛ και η εύθραυστη συμβίωση

Τον Νοέμβριο του 2017 πραγματοποιήθηκαν οι εκλογές για τον νέο φορέα της Κεντροαριστεράς που ξεκίνησε με φιλοδοξίες επανένωσης του χώρου, αλλά από την αρχή κουβαλούσε αντιφάσεις. Στην προσπάθεια συμμετείχαν το ΠΑΣΟΚ, το Ποτάμι, η ΔΗΜΑΡ, πρόσωπα του παπανδρεϊκού χώρου και άλλες κινήσεις και προσωπικότητες.

Πρόεδρος του νέου φορέα που θα ονομαστεί αργότερα Κίνημα Αλλαγής εκλέχθηκε στον δεύτερο γύρο η Φώφη Γεννηματά και στο ιδρυτικό συνέδριο το Μάρτιο του 2018 προσπάθησε να δώσει την εικόνα ενότητας και νέας αρχής. Όμως η ενότητα αυτή αποδείχτηκε εύθραυστη.  Το Ποτάμι αποχώρησε, τμήμα της ΔΗΜΑΡ ακολούθησε διαφορετική πορεία και ο νέος φορέας δεν κατάφερε να μετατρέψει τη συνύπαρξη ετερόκλητων ρευμάτων σε σταθερή πολιτική σύνθεση.

Αν κάτι δείχνει η ιστορία των συνεδρίων του ΠΑΣΟΚ είναι ότι τίποτα δεν τελειώνει πραγματικά μέσα στην αίθουσα. Ό, τι δε λύνεται, απλώς μετατίθεται και αργά ή γρήγορα επιστρέφει. Η συμμετοχή στις εκλογές συνέδρων, καθώς το κόμμα μπαίνει στην τελική ευθεία για το επόμενο συνέδριό του, δείχνει ότι όντως υπάρχει προσμονή. Ότι κάτι περιμένουν να δουν.

Την εσωκομματική σύγκρουση Ανδρουλάκη-Δούκα; Μια καθαρή κατεύθυνση; Ένα νέο αφήγημα;

Σε κάθε περίπτωση, το κοινό έχει ήδη μπει στην αίθουσα. Το αν θα δει πρεμιέρα ή επανάληψη, μένει να φανεί..