Η συνέντευξη του Χάρρυ Κλυνν στο ΚΛΙΚ

Τεύχος 7, Οκτώβριος 1987

Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για ελληνική σχολή διαφήμισης. Τα ελληνικά σποτ βελτιώνονται – όσο βελτιώνονται – αποκτούν ευρήματα και αισθητική, δεν ξεχωρίζουν όμως για κάτι. Εκτός από μια περίπτωση που την ξέρουμε όλοι. Το Χάρρυ Κλυνν. Όταν ο Κλυνν κάνει διαφημίσεις, εμπνέει συζητήσεις, ανέκδοτα, ρόλους. Γιατί περισσότερο από τη διαφήμιση ενός προϊόντος, ο Χάρρυ Κλυνν φτιάχνει φιλμάκια, πρόσωπα, με το δικό του τρόπο. Οι διαφημίσεις του λένε και κάτι ακόμα πέρα από το «πάρτε αυτό». Χρησιμοποιεί το σουρεαλιστικό του χιούμορ στα διαφημιστικά σποτ μ’ έναν τρόπο που θα έκανε ν’ ανατριχιάσουν οι υπεύθυνοι των διαφημιστικών γραφείων. Όμως πετυχαίνει πάντα το στόχο του. Και όχι μόνο με τη δύναμη της εικόνας του σαν σταρ, αλλά και με την έκπληξη, την ανατροπή, τη σάτιρα. Οι διαφημίσεις του Χάρρυ Κλυνν στην τηλεόραση είναι οάσεις «τρέλας» στην απόλυτα ρυθμισμένη ροή ενός επίπεδου προγράμματος. Είναι τρύπες στη λογική της. Ερεθίζουν τους συνειρμούς του θεατή, τον προκαλούν, τον ξαφνιάζουν. Έστω και γι’ αυτό είναι πολύτιμες, ακόμα και στις περιπτώσεις που δεν είναι τελείως εύστοχες. Το ΚΛΙΚ ασχολείται με τη διαφήμιση και γι’ αυτό μιλάει με το Χάρρυ Κλυνν. Η συνέντευξη έχει διπλό διαφορικό, τραβάει στην ανηφόρα και με ξεχωριστό καταψύκτη πάλι Χάρρυ Κλυνν θα αγοράζαμε.

Π.Κ.: Πώς πήρες την απόφαση ν’ ασχοληθείς με τη διαφήμιση;

Χ.Κ.: Απ’ το 1981 συνέβη ένα παράδοξο φαινόμενο με μένα. Υπήρχε ένας άμεσος και έμμεσος αποκλεισμός απ’ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η μόνη παρουσία μου ήταν μια εκπομπή στο ραδιόφωνο με τον Α. Ανδρικάκη «Αραμπάδες και καρούλια, βάσανα που ‘χει η αγάπη». Ήταν μία, η πρώτη μάλλον, απόπειρα ελεύθερου ραδιόφωνου μέσα στα κρατικά κανάλια. Από τότε, δε μου ξαναδόθηκε η ευκαιρία. Η επαφή μου με το κοινό γινόταν μόνο στα αστικά κέντρα (Αθήνα – Θεσσαλονίκη). Ε κανα και μια περιοδεία σ’ όλη την Ελλάδα παρουσιάζοντας ένα θέαμα, και όχι συναυλία, φτιαγμένο για τον ανοιχτό χώρο. Ήταν όμως πολυδάπανο. Οι δίσκοι βεβαια δεν έχουν εικόνα και έτσι δεν μπορούσα να περάσω στο χώρο της επαρχίας και δεν μπορούσα να περάσω και το οπτικό μήνυμα που έχω σαν καλλιτέχνης. Κινδύνευα να ξεχαστώ και φυσιογνωμικά. Έτσι, αποφάσισα να περάσω στην τηλεόραση μέσα από τη διαφήμιση. Πιστεύω ότι χρησιμοποίησα τη διαφήμιση, δε με χρησιμοποίησε αυτή. Άσκησα έτσι έναν ιδεολογικό και σημειολογικό ανταρτοπόλεμο μέσα απ’ τα διαφημιστικά σποτ των 25 δευτερολέπτων.

Π.Κ.: Ναι, αλλά κάποιοι θέλανε να διαφημίσουνε τα προϊόντα τους…

Χ.Κ.: Δε στόχευα στα αποτελέσματα του marketing. Κατά πόσο δηλαδή θα πετύχει η διαφήμιση εμπορικά ή όχι. Επειδή όμως θέλω να είμαι έντιμος με τις δουλειές μου, και όχι μόνο να ξεπερνάω τα προσωπικά μου προβλήματα, σκεφτήκαμε με το Γιάννη τον Κακουλίδη να βρούμε τον κατάλληλο τρόπο που θα συνδέει και τα δύο. Ηταν δύσκολο, γιατί δεν μπορούσα ν’ ακολουθήσω τον παραδοσιακό διαφημιστικό τρόπο. Για να κάνει κανείς διαφήμιση δεν μπορεί να έχει σαν εφόδιο μόνο το πτυχίο κάποιας σχολής. Και εγώ έχω σπουδάσει έξω δημόσιες σχέσεις, αλλά αυτό δεν αρκεί. Είχα ήδη αρνηθεί προτάσεις για διαφημίσεις, με σενάρια που θέλανε μόνο να εκμεταλλευτούν την εικόνα του Χάρου Κλυνν. Η νέα μορφή διαφήμισης, που βγάλαμε με τον Κακουλίδη, θα την ονόμαζα αντιδιαφήμιση, σε σχέση πάντα μ’ αυτό που μέχρι τότε υπήρχε. Χρησιμοποιήσαμε στοιχεία κοινωνιολογικά και σημειολογικά μαζί με το χιούμορ και τη σάτιρα.

Π.Κ.: Τέτοιες διαφημίσεις όμως βλέπουμε και σε άλλες χώρες. Απλή σύμπτωση είναι;

Χ.Κ.: Δε μιμηθήκαμε. Όσο καιρό ήμουνα στο εξωτερικό δεν είχα δει παρόμοιες διαφημίσεις. Εμείς ξεκινήσαμε πριν έξι έως επτά χρόνια και ακόμα και πέρσι, που πήγα στη Νέα Υόρκη, δεν είδα τέτοιου είδους διαφημίσεις.

Π.Κ.: Πώς χαρακτηρίζεις τις διαφημίσεις σου;

Χ.Κ.: Εγώ είμαι σατιρικός καλλιτέχνης. Λοιπόν και οι διαφημίσεις μου κινούνται μέσα στη σάτιρα. Δεν είναι χιουμοριστικές διαφημίσεις, δεν είναι μόνο ευχάριστες ή καλαμπουρτζίδικες. Πιστεύω ότι έχουν πολλά επίπεδα ανάγνωσης, όπως είναι καν όλη μου η δουλειά. Γελάς βέβαια, αλλά αν κανείς ψάξει πέρα απ’ αυτό, θα βρει και άλλα πράγματα. Η απήχηση που είχαν αυτές οι διαφημίσεις ήταν τεράστια στις λαϊκές μάζες. Και αυτές βέβαια δεν κάθονται να κάνουν την ανάλυση που κάνουμε εμείς.

Π.Κ.: Από πού πήρες τις ιδέες για τις διαφημίσεις, τους κώδικες πάνω στους οποίους στηρίχτηκες;

Χ.Κ.: Έχουν σαφώς μια βάση σουρεαλιστική και μια πληθυντικότητα εμφανίσεων. Αυτό το δανείστηκα όπως και στη δουλειά απ’ τα παιδικά παιχνίδια. Πιστεύω στην ιερότητα του παιχνιδιού. Το παιδικό παιχνίδι έχει αυστηρούς κανόνες μέσα σ’ έναν υπερρεαλισμό που υπάρχει. Δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία στο παιδί όταν παίζει, γιατί δε δίνει εξηγήσεις. Αυτό το στοιχείο έχω μελετήσει, δε βγάζω τα θέματά μου από ένστικτο, και το χρησιμοποιώ ιδιαίτερα στις ζωντανές εμφανίσεις μου. Αν χρησιμοποιώ το καλαμπούρι ή τη μίμηση, το χρησιμοποιώ σαν γέφυρα για να δώσω μια ανάσα στο άλλο, για να μπορέσω να περάσω στο επόμενο θέμα, το οποίο στην ουσία είναι οδυνηρό, όπως οδυνηρές είναι και οι διαφημίσεις που κάνω.

Π.Κ.: Η διαφήμιση που έκανες για παιδικά παιχνίδια, όπου κάποιος τελικά δίνει μια σφαλιάρα στο παιδί, είναι οδυνηρή, και βίαιη ή όχι;

Χ.Κ.: Αυτή τη διαφήμιση την κόψανε. Εγώ τη βρίσκω αριστουργηματική. Το γεγονός της επιβολής και της ψυχολογικής πίεσης που ασκείται στο παιδί, μέσα από ένα εμπορικό κύκλωμα για να πουλήσει το προϊόν του, είναι τρομακτικό. Εγώ επισημαίνω και εκθέτω αυτή την κατάσταση, τη στιγμή που διαφημίζω το προϊόν.

Π.Κ.: Γιατί χρησιμοποιείς πολλά πρόσωπα στις διαφημίσεις σου, ακόμα και γυναίκας;

Χ.Κ.: Η πληθυντικότητα των προσώπων. οι διαφορετικές αμφιέσεις είναι μια διαφυγή απ’ την πραγματικότητα. Όλοι μας θέλουμε κάποια στιγμή να ντυθούμε με άλλο ντύμα και να βγούμε απ’ την πραγματι κότητα που είναι καταπιεστική. Ζούμε σε έναν ασφυκτικό κλοιό και οι τρόποι διαφυγής είναι και ονειρικοί. Το καταπιεστικό μέσο, όπως είναι η τηλεόραση, μπορεί και αυτό να χρησιμοποιηθεί σαν δίαυλος διαφυγής. Αυτό δείχνουμε και στην ταινία που γυρίζω τώρα, όπου ο ήρωάς μας διαφεύγει και βγαίνει απ’ την οθόνη της τη λεόρασης και ξαναγυρίζει στον τόπο της αρχικής του έγκλησης. Αυτό θέλω να κάνω και με τις διαφημίσεις μου. μου. Θέλω να δώσω την ευκαιρία στο θεατή να διαφύγει μέσα απ’ το ίδιο το μέσο που τον καταπιέζει.

Π.Κ.: Σίγουρα οι διαφημίσεις σου αποτελούν ανατροπή των κανόνων και της τάξης της τηλεόρασης… Είναι συνειδητό;

Χ.Κ.: Χαίρομαι που το λες, πρώτη φορά το ακούω από δημοσιογράφους. Σε κάποια συνέντευξη που μου πήραν πέρσι, μου κάνανε παράδοξες ερωτήσεις, και ήμουν αναγκασμένος ν’ απαντώ και να προσπαθώ να εξηγήσω πράγματα που δεν εξηγούνται. Το στοιχείο της αφαίρεσης και ο υπερρεαλισμός δεν εξηγούνται, γιατί δεν επιδέχονται μόνο μια ερμηνεία. Ο καθένας δίνει τις ερμηνείες του.

Π.Κ.: Τι νέο πιστεύεις ότι έφερες στη διαφήμιση;

Χ.Κ.: Μέχρι τώρα οι διαφημίσεις δεν παίζονταν, εκτελούνταν. Εγώ αντιμετωπίζω τις διαφημίσεις σαν ρόλους, σαν ρόλους που παίζω. Το είδος της ερμηνείας που κάνω δεν υπάρχει στην Ελλάδα, εγώ το έμαθα στην Αμερική.

Π.Κ.: Από ποιους επηρεάστηκες στην Αμερική. Κάτι είχες πει παλιά για Γούντυ Άλλεν;

Χ.Κ.: Στην Αμερική δεν είχα την τύχη ή την ατυχία να είμαι κωμικός του εμπορικού κυκλώματος. Ανήκα στην κατηγο κατηγορία των ethic comedians, των κωμικών των μειονοτήτων. Ήμασταν περιθωριακοί, δεν περάσαμε ποτέ στα εθνικά δίκτυα τηλεόρασης. Η ιδεολογία μας δεν εξυπηρετούσε τις ανάγκες τους. Ξεκίνησα στο Σικάγο, σε περιθωριακά μαγαζιά. Ακόμη και στα ελληνικά μαγαζιά: εκεί αναπτύχθηκε ένα νέο είδος κωμωδίας, το στέντινγκ κόμεντι. Αυτό δεν είναι θεατρικό είδος όπως νομίζουν μερικοί στην Ελλάδα. Είναι καθαρά αντιθεατρικό είδος. Αν το μεταφράζαμε ελληνικά δεν μπορούμε να το πούμε «μονόλογο», γιατί δεν είναι, ούτε «ελεύθερη επαφή» ή «επικοινωνία». Είναι ένα αντιθεατρικό παραλήρημα. Εμείς αυτά τα γράφαμε μόνοι μας. Οι επιφανείς Αμερικάνοι κωμικοί, όπως ο Μπομπ Χόουπ, είχαν ολόκληρα τημ πίσω τους που έγραφαν. Το νέο είδος που βγάλαμε ονομάστηκε one liner, μήνυμα συμπυκνωμένο σε μια γραμμή, επιθετικό παραλήρημα.

Π.Κ.: Εδώ βέβαια, όταν βγαίνεις στη σκηνή του θεάτρου, δεν παραληρείς, δεν αυτοσχεδιάζεις. Είναι όλα προσχεδιασμένα, σκηνοθετημένα…

Χ.Κ.: Η επιθεώρηση είναι αυστηρό είδος, έχει τους δικούς του κανόνες. Είναι διαφορετικός ο Χάρρυ Κλυνν της επιθεώρησης απ’ το Χάρρυ Κλυνν του καφεθεάτρου, του γηπέδου ή της συναυλίας.

Π.Κ.: Δηλαδή φέτος στο «Ζυγό» θα κάνεις ένα γύρισμα στις ρίζες σου;

Χ.Κ.: Βέβαια. Δεν μπορείς σ’ αυτό το χώρο να παρουσιάσεις επιθεώρηση. Και αυτό πρέπει να το καταλάβουν κάποιοι που προσπαθούν να παρουσιάσουν επιθεώρηση σε καφεθέατρο ή το αντίστροφο.

Π.Κ.: Για να ξαναγυρίσουμε στη διαφήμιση. Μήπως τελικά τα τηλεοπτικά σποτ που έκανες δεν πέτυχαν εμπορικά; Μήπως δηλαδή ο κόσμος ενδιαφέρθηκε τόσο για το Χάρρυ Κλυνν και την εικόνα που βγάζει και αγνόησε τελικά το προϊόν; Μήπως ξεχάστηκαν τελικά τα πατατάκια;

Χ.Κ.: Οι διαφημίσεις πέτυχαν. Αλλά οι άνθρωποι για τους οποίους έκανα τις διαφημίσεις είναι άνθρωποι που αγαπούν το Χάρρυ Κλυνν. Υπάρχει πάντα ένας ερωτισμός στις σχέσεις διαφημιζόμενου με το διαφημιστή. Μου είχαν εμπιστοσύνη. Ίσως μ’ αγαπούν πιο πολύ κι απ’ το προϊόν τους. Αν δεν ήταν έτσι δε θα τις έκανα.

Π.Κ.: Μέχρι ποιο σημείο μπορείς να φτάσεις την αφαίρεση απέναντι στο προϊόν που διαφημίζεις;

Χ.Κ.: Για να δεις θα σου πω ένα παράδειγμα (γέλια). Σε μια νέα διαφήμιση, σηκώνομαι απ’ τον ύπνο, ανοίγω ένα ψυγείο, δεν υπάρχει όμως ψυγείο, βγάζω ένα μπουκάλι γάλα, δεν υπάρχει ούτε γάλα ούτε μπουκάλι, ακούγονται μόνο ήχοι, χστ-χστ ανοίγει το γάλα και πίνω γάλα που δεν υπάρχει. Η αφαίρεση του προϊόντος είναι πλήρης. Σκεφτόμαστε τώρα πώς θα παρουσιάσουμε στο τέλος το προϊόν.

Π.Κ.: Πώς αντιμετωπίζεις το γεγονός των κριτικών και των επικρίσεων που έχεις δεχτεί;

Χ.Κ.: Απ’ τη στιγμή που εγώ ασκώ κριτική, δέχομαι και την κριτική από άλλους. Και υπάρχουν βέβαια μέτρα κρίσης. Τα κείμενα, η δουλειά μου, οι ερμηνείες. Δέχομαι ότι μπορούν ακόμα να κριτικάρουν την προσωπική μου ζωή.

Π.Κ.: Το δέχεσαι αυτό;

Χ.Κ.: Το δέχομαι. Αλλά δεν μπορώ να φθάσω στο μακαρθισμό. Γιατί αυτή τη στιγμή περνάμε μια περίοδο μακαρθισμού στην Ελλάδα.

Π.Κ.: Βαριά κουβέντα αυτή που λες.

Χ.Κ.: Μα το γεγονός και μόνο ότι βγαίνει ένας υπουργός, και δεν παίρνω την περίπτωση του Λαζόπουλου που είναι ένα ευαίσθητο άτομο, και βγάζει καταλόγους υποτιθέμενων «τρελών»…

Π.Κ.: Αποδέχεσαι το γεγονός ότι ο Γκάρυ Χαρτ αναγκάστηκε να παραιτηθεί από υποψήφιος πρόεδρος γιατί είχε φιλενάδα;

Χ.Κ.: Όχι. Δεν είναι επιτρεπτό. Αλλά τα μέτρα της Αμερικής είναι διαφορετικά…

Π.Κ.: Τότε στην Ελλάδα. Η πρόσφατη αρθρογραφία των εφημερίδων για την προσωπική ζωή του Παπανδρέου. Δέχεσαι αυτού του τύπου τις κριτικές;

Χ.Κ.: Όχι, δεν τις δέχομαι και όλα αυτά που λένε. Δέχομαι όμως ότι έχει κάποιος δικαίωμα να τα πει.

Π.Κ.: Ναι, αλλά όλα αυτά έχουν γίνει ο κύριος άξονας κριτικής εναντίον του απ’ την αντιπολίτευση.

Χ.Κ.: Δεν το δέχομαι αυτό. Αυτό ακριβώς δείχνει την ιδεολογική γύμνια μιας αντιπολίτευσης που βρίσκει αυτό το πάτημα για ν’ ασκήσει κριτική. Δεν είναι γύμνια αυτό; Βέβαια, όμως, δεν μπορούμε να πάμε και στην απέναντι όχθη, σε μια αγοραία αντίληψη περί ηθικής ότι «ο προσωπικός μου βίος δεν πρέπει να τους ενδιαφέρει», όπως λένε π.χ. αυτός έκανε πέντε φόνους αλλά είναι καλό, είναι ξηγημένο το παλικάρι. Στην εποχή μας υπάρχουν φαινόμενα που τα λέμε εκτραχηλισμό, χυδαιότητα του Τύπου, και συμφωνώ. Είναι προτιμότερο όμως αυτό, απ’ το να υπάρχει ένας φιμωμένος Τύπος. Όταν μια κοινωνία δεν έχει από μόνη της τα φρένα, όχι με νόμους και μέτρα, αλλά μια ηθική στάση απέναντι στα πράγματα…

Π.Κ.: Για να κάνουμε και μια σύνδεση πολιτικής και διαφήμισης. Εάν ήσουν πολιτικός ποιο μήνυμα θα έβγαζες σήμερα;

Χ.Κ.: Ένα πράγμα μόνο. Την αλήθεια. Σήμερα αν βγει κάποιος και πει την αλήθεια, κατάφατσα και ξεκάθαρα, ο κόσμος θα εισπράξει το μήνυμά του. Είναι η εποχή της αλήθειας. Μια αλήθεια συγκεκριμένη, απογυμνωμένη, ξεκάθαρη. Ένα φοβερό φαινόμενο. Αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα με το νέφος. Τα κόμματα και οι πολιτικές νεολαίες που καπελώνουν κάποιες διαδηλώσεις ή κινητοποιήσεις, θα ήθελα σίγουρα να κάνουν κάτι. Όμως δεν μπορούν να πείσουν τον κόσμο, γιατί δεν τους έχουν πει την αλήθεια στο παρελθόν. Στην περίπτωση του ανασχηματισμού, που ο Παπανδρεου είπε ότι δε θα κάνει αλλά έκανε, είπε τέσσερα απανωτά ψέματα. Έτσι ο κόσμος αρχίζει και κλονίζεται, καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί να πολεμήσει μια κατάσταση και έτσι αδιαφορεί.

Π.Κ.: Αν τα τρία μεγαλύτερα κόμματα σου ζητούσαν ν’ αναλάβεις τη διαφημιστική τους καμπάνια ενώπιον εκλογών, τι θα τους συμβούλευες;

Χ.Κ. Κατ’ αρχήν για την περίπτωση του ΠΑΣΟΚ, πιστεύω ότι αν έβγαινε ο Ανδρέας και ζήταγε συγνώμη απ’ τον ελληνικό λαό θα κέρδιζε τις εκλογές. Να ‘λεγε δηλαδή «ζητάω συγνώμη, αυτές ήταν οι αρχές, δεν τις έκανα, συγνώμη. Πιστεύω ότι αν μου ξαναδώσετε την ευχέρεια θα προσπαθήσω να τις κάνω».  Αν έβγαινε το ΚΚΕ και έλεγε ότι πήραμε απόφαση να μιλήσουμε τη γλώσσα που μιλάτε εσείς και να έρθουμε κοντά στα προβλήματά σας. Ν’ απαλλαγούμε από μια νοοτροπία εξουσιαστική και να βρούμε μαζί λύσεις, κάτι θα κέρδιζε και το ΚΚΕ. Και η Νέα Δημοκρατία ν’ αναγνώριζε ότι «είμαστε ένα συντηρητικό κόμμα και αναγνωρίζουμε τα λάθη του παρελθόντος τα ο ποία δεν πρόκειται να επαναλάβουμε· θα κινηθούμε μέσα στο φιλελευθερισμό με συγκεκριμένες προτάσεις, πάντα με γνώμονα την άνοδο της πολιτιστικής και ποιοτικής ζωής του Έλληνα», θα κέρδιζε.

Π.Κ.: Πιστεύεις ότι μέσα απ’ το ράδιο και την τηλεόραση η κυβέρνηση διαφημίζει τον εαυτό της;

Χ.Κ.: Συμβαίνει κάτι το τραγελαφικό. Ενώ είναι κρατικά τα κανάλια και αυστηρά κάτω απ’ την κομματική καθοδήγηση, το πρόσωπο που βγάζουν έξω είναι αντιδραστικό και δρα εναντίον τους. Έτσι κάνουν κακή διαφήμιση του εαυτού τους μέσα απ’ τα κρατικά κανάλια.

Π.Κ.: Και τα κόμματα;

Χ.Κ.: Έχουν νοοτροπία παλαιοδιαφημιστική. Δόθηκε η ευκαιρία στα κόμματα και τις νεολαίες να παρουσιάσουν κάποια 10λεπτα με την ευκαιρία των Φεστιβάλ. Ήταν τερατουργήματα. Δε στέκονται αισθητικά, έχουν έλλειψη φαντασίας και απευθύνονταν σε ανθρώπους που νομίζεις ότι είναι ανάπηροι πνευματικά. Είναι δυνατόν αυτό να λειτουργήσει ευεργετικά; Είναι δυνατόν σήμερα ν’ απευθύνεσαι στον κόσμο και να τον θεωρείς ότι δεν είναι ικανός να καταλάβει και προσπαθείς να τους εξηγείς πράγματα στα οποία έχει πάρει θέσεις πιο προοδευτικές και προχωρημένες απ’ τις θέσεις των κομμάτων;

Π.Κ.: Πιστεύεις ότι η πολιτική είναι θέαμα;

Χ.Κ.: Βέβαια και είναι θέαμα.

Π.Κ.: Άρα θέλει σκηνοθεσία.

Χ.Κ.: Θέλει σκηνοθεσία. Και αυτό δεν το αγνοούν ούτε οι πολιτικοί θεωρητικοί. Είναι θέαμα και αν δεν το πούμε έτσι μπορούμε να το αποκαλέσουμε «το τελετουργικό της πολιτικής». Και επειδή μου είναι προσφιλής η ποδοσφαιρική ορολογία λέω ότι και τα χρώματα παίζουν ρόλο. Δεν εί ναι τυχαίο ότι η Οχτωβριανή Επανάσταση είχε μια κόκκινη σημαία…

Π.Κ.: Ούτε και ότι ο Ολυμπιακός έχει τους πιο φανατικούς φιλάθλους… Τελειώνοντας, θα ήθελα να σε ρωτήσω αν πιστεύεις ότι η διαφήμιση είναι τέχνη.

Χ.Κ.: Αν πριν από 20 χρόνια κάποιος έλεγε ότι ο Φελίνι θα έκανε διαφημίσεις, θα τον έλεγαν τρελό. Και βέβαια είναι τέχνη. Πιστεύω ότι αν ο Μικελάντζελο ζούσε σήμερα, θα μπορούσε να είχε σχεδιάσει ένα πακέτο τσιγάρα.

Συνέντευξη: Πέτρος Κωστόπουλος  / Τεύχος 7, Οκτώβριος 1987