Πρεμιέρα στην Αθήνα για την «καταραμένη» ταινία του Μάϊκλ Τσιμίνο
Γιατί απολαύσαμε και τις τρεισήμισι ώρες του director’s cut στις «Νύχτες Πρεμιέρας».
H εμπορική της αποτυχία ήταν τόσο θεαματική που έγινε βιβλίο το 1985 και ντοκιμαντέρ το 2004! Ο Μαϊκλ Τσιμίνο όμως, μέχρι και τον πρόσφατο θάνατό του, τον Ιούλιο που μας πέρασε, την υπερασπιζόταν με όλες του τις δυνάμεις. «Αναλαμβάνω την απόλυτη ευθύνη για την εμπορική της αποτυχία», έλεγε στις συνεντεύξεις του, «αλλά όλες οι άλλες ερωτήσεις απατιούνται από την ίδια την ταινία».
Και είχε απόλυτο δίκιο. Όσοι ερωτεύτηκαν τον «Ελαφοκυνηγό» (1978) θα βρουν στην «Πύλη της Δύσης» (1980) όλες εκείνες τις ποιότητες που τους έκαναν να αγαπήσουν την ταινία του 1978, και μάλιστα σε πολύ μεγάλη κλίμακα: Τους ρομαντικούς ή και «καταραμένους» χαρακτήρες, που αναμετριούνται άνισα με την Ιστορία.
Οι χαρακτήρες του Τσιμίνο βρίσκονται αντιμέτωποι με την επιλογή της προσωπικής τους ηθικής στάσης απέναντι στα βίαια και ακραία τεκταινόμενα της εποχής τους. Στον «Ελαφοκυνηγό» με τον πόλεμο του Βιετνάμ και στην «Πύλη της Δύσης» με την υπόθεση μαζικής εξόντωσης μεταναστών στο Γουαϊόμινγκ τον 19ο αιώνα.
Οι χαρακτήρες του Τσιμίνο, υποχρεώνονται να επιλέξουν ποια στάση θα υιοθετήσουν απέναντι σε μια λίστα 125 «ανεπιθύμητων» μεταναστών που έχουν κυριολεκτικά επικηρυχτεί για 50 δολάρια το κεφάλι. «Το παλτό μου κοστίζει 50 δολάρια» λέει ένας Αμερικάνος χωρικός στοχεύοντας με την καραμπίνα του τον επικηρυγμένο άντρα «αλλά σύντομα θα πάρω τα λεφτά μου πίσω».
Οι αγελάδες γίνονται πολύτιμες. Οι μετανάστες τις κλέβουν από τους ντόπιους για να τις φάνε και οι πόρνες πληρώνονται με αυτές. Παρατηρώντας τους ανθρώπους να είναι ζεμένοι με ένα κάρο για να οργώσουν το χωράφι, ένας χωρικός αναφέρει: «τα γελάδια έγιναν λιγότερα και οι άνθρωποι περισσότεροι».
Η ταινία δεν κάνει διάκριση. Ντόπιοι και μετανάστες είναι φτωχοί, εκτός από έναν Σύλλογο Γαιοκτημόνων που ξεκινά αυτό το πογκρόμ , ενάντια σε κάθε νόμο, αλλά και με την ανοχή της επίσημης πολιτείας. Παρακολουθούμε τον εξανδραποδισμό των ανθρώπων από τις οικονομικές συνθήκες, ο οποίος επιτείνεται από τις λάσπες της κομητείας και τον αλκοολισμό. Μόνες διέξοδοι σε αυτό, οι τοπικοί χοροί, στους οποίους οι χωρικοί διασκεδάζουν, και ο έρωτας, ο οποίος όμως, επίσης είναι καταδικασμένος από τις περιρρέουσες συνθήκες.
Παρά τη σκληρότητά της, η ταινία είναι ποιητική. Έχει ονειρεμένη φωτογραφία. Τα πλάνα της μοιάζουν με ζωγραφικούς πίνακες του ρεαλισμού που έχουν όμως και την εσωτερικότητα και την κίνηση ενός πίνακα του Ντεγκά. Κάποια από αυτά αποκαλύπτουν την μεγαλειώδη ομορφιά της φύσης, κάποια αλλά την εκφραστικότητα των προσώπων και την ρομαντική ομορφιά τους. Αρκετοί αναφέρουν ότι η ταινία επηρεάστηκε από τον ποιητικό ρεαλισμό του 1930.
Δεν θεωρώ ότι η ταινία θα μπορούσε να είναι μικρότερης διάρκειας. Παρακολουθώντας την νομίζεις ότι διαβάζεις ένα απολαυστικό μυθιστόρημα, έχοντας στη διάθεσή σου όλες εκείνες τις λεπτομέρειες που σε κάνουν να ονειρευτείς . Μου άρεσαν τα περιγραφικά της πλάνα αλλά κι εκείνα που χαρακτηρίζουν τους πρωταγωνιστές, δείχνοντας μικρές λεπτομέρειες, εκφράσεις τους και αυτοσχεδιαστικές αντιδράσεις τους που τους κάνουν πιο ζωντανούς και «ερωτεύσιμους». «Παίρνει χρόνο για δείξεις πόσο φυσιολογικοί είναι οι χαρακτήρες σου, για να τους μάθεις», αναφέρει ο Τσιμίνο σε συνέντευξή του. « Αρχίζεις να τους μαθαίνεις τόσο καλά που το παραμικρό κακό να τους συμβεί σε συνταράζει. Αυτό δεν θα γινόταν αν οι χαρακτήρες ήταν απλά ιδέες!»
Και για να επιστρέψω στο θέμα της ηθικής στάσης των χαρακτήρων απέναντι στην Ιστορία. Μεταξύ των μελών του Συλλόγου των Γαιοκτημόνων, υπάρχει ένας χαρακτήρας που τον έχουμε δει στην αρχή της ταινίας, στην αποφοίτηση των φοιτητών από το Χάρβαρντ. Αυτός έχει διακριθεί στις σπουδές του και είναι ο ομιλητής της τελετής. Κατά τη διάρκεια των αναταραχών στο Γουαϊόμινγκ, ενώ αναγνωρίζει ότι η λίστα είναι ένα παράνομο και βάναυσο μέτρο, συμβιβάζεται με την απόφαση των υπόλοιπων μελών του Συλλόγου. Επιβιώνει σε βάρος της ιδεολογίας του; Προσαρμόζει την ιδεολογία του στην κοινωνική τάξη του; Άραγε τι μπορεί να σημαίνει για την σχέση της εκπαίδευσης με την μετέπειτα στάση ζωής του καθένα;
Τέλος, να προσθέσω ότι τους χαρακτήρες του Τσιμίνο ενσαρκώνουν ένα εκπληκτικό καστ ηθοποιών, ο Κρις Κριστόφερσον, ο Κριστοφερ Γουώκεν, ο Τζέφ Μπρίτζες , η Ιζαμπέλ Ιπέρ, ο Μίκυ Ρουρκ κ.α.
