Όταν γεννήθηκε ο θρύλος του «Μόμπι Ντικ»

«Για να γράψεις ένα μεγάλο βιβλίο, πρέπει να διαλέξεις ένα μεγάλο θέμα. […] Αυτό που, άπαξ και το `βρισκε κανείς, ξεκαθάριζαν και όλα τα υπόλοιπα», είχε πει ο Χέρμαν Μέλβιλ. Ο Νεοϋρκέζος συγγραφέας, που μας παρέδωσε ένα από τα αριστουργήματα της αμερικανικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ένα έργο που λέγεται ότι στέκεται στο ίδιο δημιουργικό ύψος με τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες και τα έργα του Σαίξπηρ.

Ο λόγος για το «Μόμπι Ντικ», που κυκλοφόρησε πρώτα στην Αγγλία στις 18 Οκτωβρίου 1851 με τον τίτλο «Η Φάλαινα» και ένα μήνα αργότερα, στις 14 Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, με τον τίτλο «Μόμπι Ντικ ή Η Φάλαινα».

Πρόκειται για μια θαλασσινή περιπέτεια, γεμάτη συμβολισμούς και μεταφορές. Μία αναμέτρηση ανάμεσα στις δυνάμεις της Φύσης και τον Άνθρωπο. Με αφηγητή τον ναύτη Ισμαήλ, περιγράφεται το ταξίδι ενός σαλεμένου καπετάνιου, ονόματι Αχαάβ, που έχει βάλει σκοπό της ζωής του να ανακαλύψει και να σκοτώσει μια θηριώδη λευκή φάλαινα με το όνομα Μόμπι Ντικ, η οποία σε προηγούμενο ταξίδι του είχε κόψει το πόδι σε μια μονομαχία τους στη θάλασσα.

Παραθέτουμε το σημείωμα από την κλασική έκδοση του Gutenberg, σε μετάφραση Α. Κ. Χριστοδούλου, που κυκλοφορεί το βιβλίο στα ελληνικά: «Λέγε με Ισμαήλ. Πριν από μερικά χρόνια -δεν έχει σημασία πόσο ακριβώς- έχοντας λίγα ή καθόλου χρήματα στο πουγκί μου και τίποτα ιδιαίτερο που να με ενδιαφέρει στη στεριά, σκέφτηκα να ταξιδέψω λίγο στη θάλασσα και να δω το υδάτινο μέρος του κόσμου. Είναι ένας τρόπος που έχω να διώχνω το σπλήνιασμα και να ρυθμίζω το κυκλοφοριακό. Όταν πιάνω τον εαυτό μου να στραβώνει το στόμα· όταν μες στην ψυχή μου είναι Νοέμβρης υγρός, που ψιλοβρέχει· όταν πιάνω τον εαυτό μου να σταματάει άθελα μπρος σε φερετροπωλεία και να γίνεται ουραγός κάθε κηδείας που συναντώ· και ειδικά όταν οι υποχονδρίες μου με κυβερνούν τόσο, που χρειάζεται ένας δυνατός ηθικός φραγμός να με εμποδίσει να βγω επίτηδες στο δρόμο και μεθοδικά να ρίξω χάμω τα καπέλα του κόσμου – τότε θεωρώ πως ήρθε πια η ώρα να μπαρκάρω, όσο πιο γρήγορα μπορώ. Είναι το δικό μου υποκατάστατο του πιστολιού και της σφαίρας. Με μια φιλοσοφική χειρονομία όλο μεγαλοπρέπεια, ο Κάτων ρίχνεται πάνω στο σπαθί του· εγώ παίρνω ήσυχα το πλοίο. Δεν υπάρχει τίποτα το εκπληκτικό σ` αυτό. Αν το ήξεραν έφτανε· όλοι σχεδόν οι άνθρωποι, με τον τρόπο τους, αργά ή γρήγορα, θα έτρεφαν πάνω-κάτω τα ίδια αισθήματα με μένα για τον ωκεανό».

Ο Μέλβιλ, που είχε δουλέψει χρόνια ως ναυτικός στο φαλαινοθηρικό “Ακούσνε”, εμπνεύστηκε τη συγγραφή του «Μόμπι Ντικ» από το μυθιστόρημα «Το Άλικο Γράμμα», μια εμβριθή μελέτη για το καλό και το κακό του Ναθάνιελ Χόθορν.

Αν και αρχικά το μυθιστόρημα του Μέλβιλ έλαβε αρνητικές κριτικές, τελικά η σπουδαιότητα του αναγνωρίστηκε κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα, όταν και η Αμερική ανακάλυψε το μεγαλείο του βιβλίου και του συγγραφέα του.

Το «Μόμπι Ντικ» έχει μεταφερθεί επανειλημμένα στον κινηματογράφο, στο θέατρο και την τηλεόραση. Καλύτερη διασκευή για τη μεγάλη οθόνη θεωρείται η ομώνυμη ταινία του Τζον Χιούστον, παραγωγής 1956, σε σενάριο του συγγραφέα Ρέι Μπράντμπερι και με πρωταγωνιστή τον Γκρέγκορι Πεκ στο ρόλο του Αχαάβ. Πρόσφατα, μεταφέρθηκε ξανά στο σελιλόιντ υπό τον τίτλο «Στην Καρδιά της Θάλασσας» («In the Heart of the Sea») σε σκηνοθεσία Ρον Χάουαρντ με τον Κρις Χέμσγουορθ να πρωταγωνιστεί.