Ο Στάθης Καλύβας παθαίνει Kanye West χαρακτηρίζοντας τις εκδόσεις Άγρα… «Αυριανή»

Ας πούμε πως είσαι ένας ερευνητής που έχει γράψει μαζί με έναν άλλο ερευνητή ένα ογκώδες βιβλίο σχετικά με μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων του πολιτισμού που φώτισαν την Ελλάδα στην πιο σκοτεινή εποχή της. Μέσα σε αυτό το βιβλίο έχεις κάνει ένα λάθος, όχι τυπογραφικό, όχι συντακτικό, αλλά ένα λάθος που υπονομεύει την ιστορική αλήθεια. Το βιβλίο αυτό εκδίδεται από μεγάλο εκδοτικό, και όλα πάνε καλά μέχρι που ένας ιστορικός εκδοτικός οίκος κάνει call out το λάθος αυτό. Εσύ, ως ερευνητής, τι κάνεις; Θα έλεγε κανείς πως ζητάς συγγνώμη, ίσως και να αισθάνεσαι μια παραπάνω ντροπή που ξέφυγε από την πένα σου κάτι τέτοιο, επικοινωνείς με τον εκδοτικό που σε εκδίδει και προγραμματίζετε μια αναθεωρημένη έκδοση. Ε, ο Στάθης Καλύβας, συγγραφέας του «Big Bang 1970-1973» είχε μια διαφορετική άποψη.

Στάθης Καλύβας: Ο σόλο καβγάς του

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: την περασμένη Παρασκευή, 9 Μαΐου, οι εκδόσεις Άγρα δημοσίευσαν στο Facebook μια δήλωση* που ήταν καταγγελτική ενάντια στο βιβλίο των Στάθη Καλύβα και Νατάσας Τριανταφυλλίδη με τίτλο «Big Bang 1970-1973» (εκδόσεις Μεταίχμιο). Ο λόγος; Στο βιβλίο αναφέρεται πως ο θάνατος του Μάριου Χάκκα (συγγραφέα που εκδίδει η Άγρα) προκλήθηκε από αυτοκτονία, ενώ στην πραγματικότητα ο Μάριος Χάκκας πέθανε το 1972 από καρκίνο, γεγονός που δεν μπορείς να αμελήσεις αν έχεις ασχοληθεί έστω και λίγο με το έργο του (Το «Κοινόβιο» είναι η συλλογή διηγημάτων του Χάκκα που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του και καταγράφει την πορεία του προς το τέλος).

Έτσι, οι εκδόσεις Άγρα κλείνουν την ανακοίνωση με το ότι «η απόδοση ενός τραγικού θανάτου σε λανθασμένα αίτια σε ένα ιστορικό πόνημα δεν αποτελεί απλώς αμέλεια, αλλά προσβολή στη μνήμη του δημιουργού και στην ιστορική αλήθεια», κάτι που είναι αληθές και ορθό, θα έλεγε κανείς. Από ένα βιβλίο ιστορίας / δοκιμιακό, περιμένει ο αναγνώστης να διαβάσει… ιστορία και όχι φαντασία ή, ακόμα χειρότερα, ανακρίβειες.

Η απάντηση του Στάθη Καλύβα ήρθε σαν κομήτης, σε πέντε bullets**: αφού έγραψε κάτι του στυλ ε, 700 σελίδες βιβλίο είναι, λάθη γίνονται, «έδωσε» τον ανιψιό του Χάκκα για τον οποίο λέει πως «τους απειλεί» και πως «διαδίδει δυσφημιστικά πως επίτηδες κάναμε το σφάλμα δήθεν για να μειώσουμε την προσωπικότητα του Χάκκα», συνέχισε με το να γράψει πως, ΟΚ, και αν αυτοκτονούσε κακό δεν θα ήταν, για να κλείσει παρομοιάζοντας τις εκδόσεις Άγρα με την Αυριανή, όπως και να δηλώσει πως το βιβλίο του «Big Bang 1970-1973» θα μείνει και θα διαβάζεται.

Έχουμε μιλήσει για τους εκδοτικούς οίκους των δύο ταχυτήτων στην Ελλάδα: εκείνους που «μιλούν» τη γλώσσα των social media εύκολα, χάρη σε επαγγελματίες του χώρου που έχουν προσλάβει, κι εκείνους που αρνούνται να εναρμονιστούν με την εποχή για διάφορους λόγους. Όταν τα κανάλια των social media ενός εκδοτικού οίκου λαμβάνονται ως μια ψηφιακή προέκταση της φωνής του εκάστοτε εκδότη, όντως μπορούν να προκύψουν και τέτοιες επικοινωνιακές «γκάφες». Το πρόβλημα όμως που θίγει η συγκεκριμένη δημοσίευση είναι υπαρκτό: όντως μιλάμε για ένα σοβαρό ιστορικό λάθος που δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα απλό τυπογραφικό, ούτε μπορεί να μειωθεί με το επιχείρημα «ε, και, κακό είναι;». Το λάθος αυτό σηκώνει ανάληψη ευθύνης που δεν βαραίνει μόνο τον συγγραφέα, αλλά και τον εκδοτικό.

Η σχέση εκδοτικού οίκου – συγγραφέα

Και πάμε και στο πιο σημαντικό ζήτημα, αυτού του εκδοτικού. Όταν κυκλοφορείς το βιβλίο σου από έναν εκδοτικό οίκο, εκπροσωπείς και εκπροσωπείσαι από εκείνον. Το βιβλίο σου είναι το προϊόν του εκδοτικού, για αυτό και ο εκδοτικός είναι υπεύθυνος για την κυκλοφορία μιας αναθεωρημένης έκδοσης του προϊόντος του, στηρίζοντας έτσι το πνευματικό έργο του συγγραφέα.

Δεδομένου λοιπόν ότι ο ανιψιός του Μάριου Χάκκα, σύμφωνα με την ανάρτηση του Καλύβα, είχε επικοινωνήσει μαζί του και «ο εκδοτικός οίκος ανέλαβε να διορθώσει το σφάλμα τόσο στα υπό διάθεση βιβλία με ένα σημείωμα όσο και τυπογραφικά στην επόμενη έκδοση», τότε όχι απλά δεν έχει λόγο ύπαρξης μια τέτοια ανάρτηση, αλλά δείχνει πως στόχος της δεν είναι η ανάδειξη της αλήθειας, αλλά η σκέτη νέτη επίθεση από γινάτι. Και αυτό είναι προσβλητικό και για τους δύο εκδοτικούς οίκους. Για τον συγγραφέα είναι απλά ενδεικτικό του ήθους του.

Δεν χρειάζεται να μιλήσουμε για την ιστορικότητα των εκδόσεων Άγρα και το πολιτιστικό αποτύπωμα που έχουν αφήσει στο βιβλίο. Επίσης, οι σοβαροί εκδοτικοί, στους οποίους ανήκει και το Μεταίχμιο, επιλέγουν τους συγγραφείς που θα «μπουν» στο «σπίτι» τους. Να το πω αλλιώς; Οι σοβαρές επιχειρήσεις επιλέγουν σοβαρά τους συνεργάτες τους. Με το να αυτονομείται όποιος συγγραφέας θέλει και να γράφει ένα κατεβατό ενάντια ενός ολόκληρου εκδοτικού, χωρίς να υπάρχει πρότερη συνεννόηση με τον εκδοτικό – σπίτι του, είναι από μόνο του ένα ύποπτο, επικοινωνιακό φάουλ. Ύποπτο γιατί δείχνει έλλειψη εμπιστοσύνης στην υποστήριξη που μπορεί να παρέχει ο εκδοτικός απέναντι σε κάποια «επίθεση»· επίσης ύποπτο γιατί επιδιώκει να καταλήξει σε μια προσωπική επίθεση και παρομοίωση που δεν έχει καμία θέση στον χώρο της αλήθειας. 

Όπως έχει πει μια φιγούρα της ελληνικής ποπ κουλτούρας, σε ποιο ουράνιο και σε ποιο τόξο θα μπορούσε ο εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος να εξισωθεί με τον Γιώργο Κουρή, και ο Στάθης Καλύβας με τον Μάνο Χατζιδάκι; Ποιος «μολύνει τον ελλαδικό χώρο με αναίδεια, χυδαιότητα, τραμπουκισμό και κολακεία συμπολιτών μας χαμηλής νοημοσύνης»; Με την εν λόγω ανάρτηση μάθαμε πως για τον Στάθη Καλύβα:

1) τι ο καρκίνος / τι αυτοκτονία, ένα ιστορικό λάθος δρόμος είναι. 

2) οι αναγνώστες της Άγρας και αυτοί που σχολιάζουν τη δημοσίευσή της είναι πολίτες χαμηλής νοημοσύνης.

3) το πόνημά του είναι αυτό που θα μείνει και θα διαβάζεται. 

Αυτό φαίνεται να είναι και το μεγαλύτερο άγχος του και δεν τον κατηγορούμε: όλοι οι συγγραφείς θέλουν να αγγίξουν την αιωνιότητα ή απλά να γίνουν μπεστ-σελεράδες. Από μάρκετινγκ όμως δεν τα πηγαίνει πολύ καλά: κανείς δεν πείθεται για την αρτιότητα ενός (ήδη αμφισβητούμενου, όπως προκύπτει) έργου από ένα ξέσπασμα αλά Kanye West.

—

* Το post των εκδόσεων Άγρα:

ΣΟΒΑΡΟ ΑΤΟΠΗΜΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΧΑΚΚΑ (1931-1972) Με έκπληξη και απογοήτευση διαπιστώσαμε μια σοβαρή ιστορική ανακρίβεια στο βιβλίο των Σ. Καλύβα και Ν. Τριανταφύλλη, «BIG BANG 1970-1973» (Εκδόσεις Μεταίχμιο). Στη σελίδα 351, αναφέρεται εσφαλμένα η φράση: «Ο Μάριος Χάκκας, που θα αυτοκτονήσει την επόμενη χρονιά, είναι 41 […]».

Είναι ευρύτερα γνωστό πως ο λογοτέχνης Μάριος Χάκκας (γεν. 1931) έφυγε από τη ζωή το 1972, νικημένος από τον καρκίνο μετά από τριετή, γενναία μάχη. Η ασθένειά του αποτελεί, μάλιστα, κεντρικό άξονα στο ύστερο έργο του. Η απόδοση ενός τραγικού θανάτου σε λανθασμένα αίτια σε ένα ιστορικό πόνημα δεν αποτελεί απλώς αμέλεια, αλλά προσβολή στη μνήμη του δημιουργού και στην ιστορική αλήθεια.

** Το post του Στάθη Καλύβα:

Για την κακοήθεια των Εκδόσεων Άγρα Ανάρτησαν πρόσφατα μια ανακοίνωση οι εκδόσεις Άγρα με την οποία με εγκαλούν και τη Νατάσα Τριανταφύλλη για «σοβαρό ατόπημα» επειδή στο βιβλίο μας Big Bang 1970-1973 γράψαμε λανθασμένα πως ο συγγραφέας Μάριος Χάκκας αυτοκτόνησε το 1972, ενώ στην πραγματικότητα πέθανε από καρκίνο.

Η ανακοίνωση αυτή δεν είναι δείγμα υπέρμετρης ίσως ευθιξίας όπως θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος καλόπιστα αλλά ξεκάθαρη κακοήθεια. Έχουμε και λέμε:

❶ Το Big Bang είναι ένα βιβλίο 716 σελίδων που αναφέρεται σε εκατοντάδες ανθρώπους–το ευρετήριο περιλαμβάνει περίπου 800 ονόματα. Το να παρεισφρήσουν κάποια λάθη σε ένα τέτοιο έργο είναι επομένως αναπόφευκτο, το αλάθητο το διεκδικεί μόνο ο Πάπας, ίσως και η Άγρα. Η παράγραφος στην οποία εντοπίζεται το σφάλμα (στη σ. 351) εμπεριέχει 15 ονόματα και το συγκεκριμένο σφάλμα προέκυψε γιατί έγινε ένα μπέρδεμα του Χάκκα με τον ηθοποιό Νίκο Σκυλοδήμο που αναφέρεται τρεις γραμμές πιο κάτω και που όντως αυτοκτόνησε. Είναι περιττό να αναφέρω πως πρόκειται για ένα ασήμαντο σφάλμα που δεν αλλάζει το παραμικρό στην επιχειρηματολογία, το περιεχόμενο και την ουσία του βιβλίου. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερο IQ για να το αντιληφθεί κανείς αυτό, είναι προφανές.

❷ Ένας ανιψιός του Μάριου Χάκκα επικοινώνησε με τον εκδοτικό μας οίκο για να επισημάνει το σφάλμα. Τον ευχαριστήσαμε, του απαντήσαμε ευγενέστατα πως λυπούμαστε, του ζητήσαμε συγγνώμη και ο εκδοτικός οίκος ανέλαβε να διορθώσει το σφάλμα τόσο στα υπό διάθεση βιβλία με ένα σημείωμα όσο και τυπογραφικά στην επόμενη έκδοση.

❸ Αν ο ανιψιός είχε μπει στον ελάχιστο κόπο να διαβάσει έστω και μερικές σελίδες του βιβλίου θα είχε αντιληφθεί πως η αναφορά στον Χάκκα γίνεται επειδή θεωρούμε το έργο του σημαντικό, πως αποτελεί μέρος της πολιτιστικής άνθησης της περιόδου (μετάφραση για παιδιά του δημοτικού: για καλό τον αναφέρουμε). Παρ’ όλ’ αυτά, ο ανηψιός μας απειλεί, ενώ διαδίδει δυσφημιστικά πως επίτηδες κάναμε το σφάλμα δήθεν για να μειώσουμε την προσωπικότητα του Χάκκα. Γιατί άραγε; Για να πάμε κόντρα στο ίδιο μας το αφήγημα; Ή μήπως γιατί τα ονόματα που συνοδεύουν τον Χάκκα στην επίμαχη παράγραφο (από τον Αγγελόπουλο στο Σαββόπουλο) είναι μειωμένης αξίας;

❹ Εδώ θα αρκεστώ να σημειώσω πως με εκπλήσσει το γεγονός πως κάποιοι εξακολουθούν να θεωρούν την αυτοκτονία ντροπή και θα προσθέσω πως ο στιγματισμός της αυτοχειρίας είναι μια μάλλον εξόφθαλμη μορφή ρατσισμού. Πόσο πχ στιγματίστηκε η Πηνελόπη Δέλτα που αυτοκτόνησε όταν μπήκαν οι Γερμανοί στην Αθήνα;

❺ Όσο για την Άγρα, θα πω πως είχα πάντα καλή γνώμη για το εκδοτικό της έργο και δεν θα την αλλάξω. Αλλά σεβασμό στους εκδότες δεν έχω πλέον κανένα. Γιατί όταν επιλέγεις το ύφος της ανακοίνωσης, όταν χαρακτηρίζεις δημόσια ένα σφάλμα σαν και το δικό μας «σοβαρό ατόπημα» και «προσβολή στη μνήμη του δημιουργού και στην ιστορική αλήθεια» και όταν ανέχεσαι τον οχετό που προβλέψιμα αναπτύσσεται κάτω από τέτοιου είδους ανακοινώσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε δεν μιλάμε για ανοησία, μιλάμε για βαθιά εμπάθεια.

Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε πει πολύ ορθά για την Αυριανή πως “μολύνει τον ελλαδικό χώρο με αναίδεια, χυδαιότητα, τραμπουκισμό και κολακεία συμπολιτών μας χαμηλής νοημοσύνης». Όπως η Αυριανή, έτσι και αυτές οι ασχήμιες θα ξεχαστούν, χαρακτηρίζοντας όμως τους φορείς τους. Αντίθετα, το Big Bang θα μείνει και θα διαβάζεται. Γιατί ο φθόνος και η κακοήθεια που προκαλεί είναι άλλη μια απόδειξη της αξίας του. “You can’t make that up” EDIT (δια χειρός Θόδωρου Πανάγου): Εντωμεταξύ οι ίδιοι, σε μια ανάρτηση 150 λέξεων πρόλαβαν να κάνουν λάθος στην γέννηση του Χάκκα που μία φορά αναφέρεται 1931 και μία φορά 1937…