Tango με άρωμα γυναίκας

Φωτογραφίες: Εύρης Παπανικόλας

Απόγευμα Κυριακής. Από εκείνα τα μουντά απογεύματα της άγουρης άνοιξης, που η σκόνη της γύρης και το άρωμα νεογέννητων λουλουδιών τρυπώνουν παντού, ακόμη και στο στενό δρομάκι της Αθηναΐδος. Έξω από την είσοδο του «Faust», μια ψιλόλιγνη αντρική φιγούρα, με μακρόστενο πρόσωπο και αδρά χαρακτηριστικά. Με καλησπερίζει με ελαφρά υπόκλιση και εξίσου ελαφρά ερωτική διάθεση. «Πάω στοίχημα: αυτός είναι Αργεντίνος και μάλιστα maestro*» σκέφτομαι. Αργότερα έμαθα πως έπεσα μέσα μόνο στο δεύτερο. Ο αργεντίνικος ρυθμός που ξεχυνόταν από το βάθος σχεδόν με τράβηξε από το χέρι για να οδηγήσει στη σάλα. Η εικόνα σαν κινούμενη καρτ-ποστάλ από τις γειτονιές του Μπουένος Άιρες. Ή σαν σκηνή από Technicolor  ταινίες του Μεσοπολέμου. Ζευγάρια που «περπατάνε» στη σκηνή χορεύοντας ή χορεύουν περπατώντας, με ενωμένα χέρια και καρδιές. Βήματα ανάλαφρα αλλά σταθερά, βήματα αίολα και ταυτόχρονα γήινα. Μια μικρή θάλασσα από ζαλισμένες αγκαλιές και ατέλειωτα στροβιλίσματα, μέσα στην ιδανική σκηνογραφία που προσφέρει ο θεατρικός χώρος του «Faust».  Η Κωνσταντίνα Πλακιά

Πρώτη με υποδέχτηκε η Κωνσταντίνα, το ένα από τα τέσσερα κορίτσια που διοργανώνουν τη Milonga Caprichosa. Αμέσως κατάλαβα γιατί στο τηλέφωνο αναφέρονταν επίμονα στις milongas* ως «μαθήματα αγκαλιάς». Στη συνέχεια μου πρόσφεραν την ίδια μεγάλη αγκαλιά και οι άλλες δύο της παρέας: η Μαργαρίτα και η Σοφία. (Η τέταρτη «καπριτσόζα», η Βάσια, δυστυχώς ήταν άρρωστη εκείνη την μέρα.)

Ένα… καπρίτσιο γεννιέται Η συνέντευξη σκοπίμως ήταν προγραμματισμένη να γίνει μετά το τέλος της milonga. Πρώτον, γιατί έπρεπε να πάρω γεύση από αληθινό tango argentino. Δεύτερον, γιατί τα κορίτσια θέλουν να λειτουργούν στις milongas που διοργανώνουν όχι μόνο ως χορεύτριες αλλά κυρίως ως οικοδέσποινες, όπως μου είπαν. Αυτοί άλλωστε ήταν και οι βασικότεροι από τους λόγους που οι 4 tangueras* ένωσαν τις δυνάμεις τους και δημιούργησαν την Milonga Caprichosa. «Δεν είμαστε μόνο διοργανώτριες, είμαστε και οικοδέσποινες» ξεκινά να μιλά η Μαργαρίτα Πανουσοπούλου, ηθοποιός στο επάγγελμα, και συνεχίζει: «Κάναμε εγκαίνια 8 Μαρτίου, την ημέρα της γυναίκας. Θέλαμε να το επικοινωνήσουμε σωστά, να βγει ένα συγκεκριμένο ύφος. Θέλαμε μια milonga με θηλυκή ενέργεια. Θηλυκή ενέργεια σημαίνει φροντίζω, σημαίνει δημιουργώ, γεννάω, προσέχω, προσφέρω, εμπνέω, σημαίνει είμαι πρώτα και πάνω απ’ όλα γυναίκα». «Είχαμε αρχίσει να αισθανόμαστε ότι οι milongas γίνονται πολύ εμπορικές, ανταγωνιστικές. Να φανταστείς, κάθε μέρα, μόνο στην Αθήνα, διοργανώνονται 4 με 5 milongas, κατά μέσο όρο», συμπληρώνει η Κωνσταντίνα Πλακιά, που στην εκτός tango ζωή της (ναι, έχει και τέτοια) δραστηριοποιείται στον επιχειρηματικό χώρο. «Αυτό έκανε κακό στο tango. Στη milonga πρέπει να υπάρχει κόσμος, να αναμειγνύονται οι σχολές. Σκόπιμα αποφύγαμε το Σάββατο βράδυ, ακριβώς γιατί δεν το βλέπουμε ανταγωνιστικά. Επιπλέον, θέλαμε να υπάρχει μια αισθητική σε όλο αυτό που κάνουμε. Δεν μου αρέσει, για παράδειγμα, να μου σερβίρουν το ποτό σε πλαστικό ποτήρι». Ακούω την Κωνσταντίνα, ενώ η Σοφία Μπαγδάτογλου (η πιο… ήσυχη της παρέας) με ρωτά αν θέλω δεύτερο ποτήρι κρασί και μου τονίζει με καμάρι πως η δική τους milonga είναι η μόνη μεσημεριανή στην Ελλάδα. Κι εκείνη τη στιγμή σκέφτομαι δυνατά πόσο δύσκολο είναι να συνεννοηθούν τέσσερις γυναίκες μαζί. «Όχι», μου απαντούν, με μια φωνή. Μας ενώνει το πάθος μας για το tango». Άλλωστε, το motto της Milonga Caprichosa είναι «ελάτε να πουλήσουμε την ψυχή μας στο tango». Αλήθεια όμως, πώς τους ήρθε να «πουλήσουν» την ψυχή τους στο tango; Για την Βάσια Θανοπούλου, που απουσιάζει, δεν μου κάνει εντύπωση. Έμαθα ότι είναι επαγγελματίας δασκάλα του tango. Οι υπόλοιπες όμως πώς ξεκίνησαν; Πώς συνδύασαν τις ζωές τους με αυτόν το χορό; Γιατί ήδη γνωρίζω, πριν έρθω εδώ, πως το tango δεν είναι ένας χορός που τον μαθαίνεις για πλάκα ή για λίγο. Απαιτεί αφοσίωση, δέσμευση, χρόνο. «Ήταν η περίοδος που τα παιδιά θα έφευγαν από το σπίτι κι έψαχνα για ζούμπα στο γυμναστήριο. Παρακολούθησα ένα μάθημα, αλλά είμαι και λίγο τεμπέλα. Δεν μπορώ να κουράζομαι πολύ. Έρχεται ο λογιστής στο μαγαζί και του λέω ‘κάτι πρέπει να κάνω’. Εκείνος ήδη έπαιρνε μαθήματα tango τρία χρόνια. ‘Τι tango και βλακείες;’ του λέω. Με τα πολλά, με πείθει, πάω στη σχολή και με το που μπαίνω μέσα, ακούω τη μουσική. Μετά βλέπω και τον δάσκαλο, τον Κώστα Νικολαΐδη, αυτή τη φοβερή φυσιογνωμία αληθινού tanguero* – εικόνα από άλλη εποχή. Αυτό ήταν! Από εκείνη την ώρα, ξεκίνησα το ταξίδι», θυμάται η Σοφία, που διατηρεί κατάστημα ρούχων και ασχολείται με το tango μόλις ένα χρόνο. Το λόγο παίρνει η Κωνσταντίνα: «Ασχολούμαι 6 χρόνια. Έκανα χορό από μικρή. Όχι όμως επαγγελματικά. Χρωστάω το tango στο Facebook. Είχα ένα φίλο που τον είχα χάσει. Είχε πάει πολλά χρόνια στην Αμερική κι εκεί έμαθε tango. Με βρήκε αυτός στο Facebook και, όταν ήρθε στην Ελλάδα, κανονίζουμε μέσω μηνυμάτων το ραντεβού μας στο El Bandoneon. Μέχρι τότε, εγώ έκανα φλαμένκο. Είχα σνομπ στάση απέναντι στο tango. Αυτός μου είπε ‘θα σε χορέψω’. Με χόρεψε στην πίστα και όλο αυτό με άγγιξε. Πηγαίνω σπίτι του μετά στην Κρήτη κι εκεί μου δείχνει tango. Μετά ήρθε στην Αθήνα ο Fabian Peralta, γνωστός Αργεντίνος tanguero. Με καλούν σε ένα σεμινάριο, πηγαίνω κι εκεί. Τέλος, μαθαίνω για μια milonga που γίνεται στο Baile de Barrio. Εκεί ξεκίνησα. Από τότε κόλλησα». Όσο για την Μαργαρίτα, είχε την πρώτη της επαφή με το «άθλημα» πριν 9 χρόνια, «απλώς ως κοινωνική χορεύτρια» όπως διευκρινίζει η ίδια. «Δούλευα στο Λονδίνο στο θέατρο, κάναμε περιοδείες και είχα μια συνάδελφο η οποία, όπου κι αν βρισκόμαστε, έψαχνε στα ρεπό μας να βρει την κοντινότερη milonga σε απόσταση 100 χλμ. Το πάθος αυτής της κοπέλας μού κίνησε την περιέργεια. Ξεκίνησα με μαθήματα στο Λονδίνο. Παράλληλα, έκανα κι ένα ταξίδι στην Αργεντινή. Έκανα μαθήματα εκεί για να μάθω γιατί αυτός ο χορός εκεί. Το πρώτο ‘γιατί’ το απάντησα. Τα τελευταία τρία χρόνια κάνω μαθήματα στον Κώστα Νικολαΐδη, καθημερινά». Η Σοφία Μπαγδάτογλου (αριστερά) με την Μαργαρίτα Πανουσοπούλου.

Το tango δεν αγαπά τη χορογραφία Όπως μου εξήγησαν τα κορίτσια, το tango argentino δεν έχει βήματα. Είναι αυτοσχεδιαστικός χορός. Μαθαίνεις να «περπατάς». Τα μόνα βήματα είναι το μπροστινό, το πίσω, το πλάι και πώς στρίβεις. Όλα είναι αυτά, η αρχή και το τέλος. Όλα τα υπόλοιπα γίνονται πάνω σε αυτά. Μια αλληλουχία από πλαϊνά βήματα και ochos*. Η επαφή γίνεται μέσω του στήθους και των χεριών. Η κίνηση των ποδιών και τα βήματα είναι αποτέλεσμα της αγκαλιάς. Είναι σαν τα πόδια σου να κρέμονται από το στήθος. 

«Είναι άτιμο να το λέμε αργεντίνικο» λέει αγανακτισμένα η Μαργαρίτα, όταν η κουβέντα πάει στο Dancing With the Stars. «Ούτε μαθαίνεται σε μία βδομάδα ούτε χορεύεται με ροκ μουσική». Απ’ ό,τι κατάλαβα, δεν είναι ένας χορός που εξαντλείται σε έναν αριθμό μαθημάτων. Είναι ένας χορός που εκπαιδεύεσαι για χρόνια ολόκληρα, ακόμη κι αν θεωρείσαι δάσκαλος. Επίσης, κανείς δεν μπορεί να πει ότι ξέρει tango αν χορεύει μόνος του στο σπίτι, ακόμη κι αν κάνει για χρόνια μαθήματα. «Είναι κοινωνικός χορός. Δεν γίνεται να λες ότι χορεύεις tango αν δεν χορεύεις σε milonga. H milonga είναι όλη η φιλοσοφία του tango», λέει η Μαργαρίτα.

Το ζευγάρι tango. Χορευτικό ή ερωτικό; Είχε βραδιάσει πια όταν περάσαμε στη σχέση καβαλιέρου και ντάμας. Μπορεί να λένε ότι ο καβαλιέρος ηγείται και η ντάμα ακολουθεί, αλλά τελικά περπατούν μαζί, μου εξήγησαν οι τρεις tangueras. Η σχέση είναι ισότιμη. «Ο καβαλιέρος επιλέγει-προτείνει και η ντάμα αποφασίζει», λέει η Σοφία. Ο καβαλιέρος κρατά όλο το βάρος στα χέρια του. Είναι αυτός που θα αναδείξει την ντάμα του, αλλά κι αυτός που μπορεί να την μπερδέψει. Για παράδειγμα, πρέπει να γνωρίζει πολύ καθαρά σε ποιο πόδι έχει η ντάμα το βάρος της, αλλιώς θα τη ρίξει. Όλα εξαρτώνται από τον καβαλιέρο. Όπως λέει η Μαργαρίτα, «ο σωστός παρτενέρ αφουγκράζεται. Έχεις απόλυτη ελευθερία ως ντάμα. Είναι ισότιμη η σχέση. Τα στολίδια (adornos*) τα επιλέγει η ντάμα, αρκεί να μην τον εμποδίζει να κινηθεί». Τι γίνεται όμως με τις Ελληνίδες, που κατά κοινή ομολογία έχουν πρόβλημα να καθοδηγηθούν; «Μια γυναίκα που θέλει να είναι από  πάνω, που έχει το φόβο του άντρα, θα δυσκολευτεί να χορέψει tango. Ίσως όμως και να απελευθερωθεί από αυτό» ισχυρίζεται η Κωνσταντίνα, ενώ η Μαργαρίτα συμπληρώνει: «Όπως κάθε μορφή τέχνης, έτσι και ο χορός, λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά». Ένα ζευγάρι tango όχι μόνο «περπατάει» μαζί για όση ώρα διαρκεί ένας χορός, αλλά ταυτόχρονα «μιλάει». «Υπάρχει ένας διάλογος την ώρα που χορεύεις» μου εξηγεί η Κωνσταντίνα, «ένας διάλογος που γίνεται μέσω της έντασης που μεταδίδει το σώμα». Μιλάμε για tango τόση ώρα και μοιάζει σαν μιλάμε για ερωτικές σχέσεις. Γιατί το tango είναι έρωτας, «ο έρωτας στην ιδανική του μορφή, ο έρωτας που πραγματικά σε ξεδιψά» όπως μου λέει η Σοφία. Δύο ξένοι που συναντώνται σε μια milonga, με σκοπό να αγκαλιαστούν για όση ώρα κρατά μια tanta*, να αφεθούν να τους οδηγήσει η μουσική σε μικρές χορευτικές διαδρομές με ερωτική διάθεση, αλλά με απόλυτο σεβασμό του καβαλιέρου απέναντι στην ντάμα του. Δεν είναι τυχαίο που στο tango μπορεί να είναι κολλημένος ο κορμός του ενός πάνω στον άλλο, αλλά οι λεκάνες είναι απομακρυσμένες. Ενώ το ακριβώς αντίθετο συνέβαινε, όπως μου εξήγησε η Μαργαρίτα, την εποχή που το tango πέρασε από τα λιμάνια του Μπουένος Άιρες στα ευρωπαϊκά ballrooms. Ένα ακόμη μέρος της ιεροτελεστίας του tango, που δυστυχώς στην Ελλάδα δεν ακολουθείται, είναι το cabeceo*. Είναι ο τρόπος που ο άντρας διεκδικεί τη γυναίκα και την προσκαλεί σε χορό μέσω του βλέμματος.

Η συνάντηση τελείωσε, αλλά η συζήτηση όχι. Πολλές απορίες δεν λύθηκαν, πολλά ερωτήματα έμειναν μετέωρα. Εύλογο. Το tango δεν αγαπά τις λέξεις. Δεν είναι τυχαίο που η Unesco έχει αναγνωρίσει το tango ως παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. Δεν είναι μόνο χορός, δεν είναι μόνο γλώσσα του σώματος, δεν είναι μόνο επικοινωνία, δεν είναι μόνο το φλερτ ως μορφή τέχνης, δεν είναι μόνο τραγούδια του λιμανιού του Μπουένος Άιρες. Είναι καθένα απ’ όλα αυτά και όλα αυτά μαζί. Ναι, είναι δύσκολο να χορέψεις tango αν δεν ξέρεις. Ακόμη πιο δύσκολο όμως είναι να μιλήσεις γι’ αυτό, ακόμη κι αν ξέρεις. Και το πιο δύσκολο όλων, για μένα τουλάχιστον, είναι να γράψεις γι’ αυτό – ξέρεις, δεν ξέρεις…

Ο Miguel Angel Zotto είναι ο σπουδαιότερος εν ζωή δάσκαλος του tango. Και δεν το λένε, φυσικά, μόνο τα κορίτσια της Milonga Caprichosa. Ο Zotto δραστηριοποιείται στο Μιλάνο, αλλά η σχολή του έχει αδελφοποιηθεί με την  Baile de Barrio. Μία φορά τον χρόνο θα τον βρείτε εκεί να παραδίδει σεμινάρια.

Το dress code μιας milonga: φόρεμα που να αναδεικνύει τα γυναικεία πόδια και tango shoes, όπως τα διάσημα Comme il Faut, τα Manolo Blahnik, όπως λένε, του tango. 

*Μίνι λεξικό για επίδοξες tangueras/os Milonga: Η συνεύρεση που γίνεται με σκοπό να χορέψουν tango άνθρωποι όλων των ηλικιών, διαφορετικής προέλευσης και από διαφορετικές σχολές. Επίσης είναι και είδος χορού tango, πιο παιχνιδιάρικο, με αφρικανικές καταβολές και στοιχεία Candombe. Στις κηδείες, π.χ., χορεύουν χαρούμενες milonga και στους γάμους milonga vals (κόντρα στη διάθεση). Maestro: ο δάσκαλος tango. Maestra: η δασκάλα tango. Tanguerο: ο μυημένος στην τέχνη του tango. Tanguera: η μυημένη στην τέχνη του tango. Cabeceo: ο τρόπος προσέγγισης ενός άντρα σε μια milonga. Προσκαλεί τη γυναίκα σε χορό με το βλέμμα. Αν εκείνη ανταποκριθεί, τότε παίρνει το θάρρος και τη ζητάει σε χορό. Το πρώτο «σήμα» βέβαια μπορεί να το δώσει και η γυναίκα. Το cabeceo προστατεύει και τα δύο φύλα: τον άντρα από μια απόρριψη και τη γυναίκα από τη δύσκολη θέση να απορρίψει έναν καβαλιέρο. Adornos: τα «στολίδια», οι χορευτικοί αυτοσχεδιασμοί της tanguera. Τanta: ένας κύκλος τεσσάρων χορών (όταν παίζει tango) ή τριών χορών (όταν παίζει milonga ή vals), που δίνει το χρόνο σε ένα χορευτικό ζευγάρι να γνωριστεί στη διάρκεια μιας milonga. Θεωρείται αγένεια να διακόψεις μια tanta στη μέση – εκτός κι αν ο καβαλιέρος προσβάλλει την ντάμα.  Apilado: τρόπος χορού tango όπου η ντάμα φαίνεται να είναι κρεμασμένη από τον καβαλιέρο της, σε γωνία, και όχι σε παράλληλους άξονες όπως γίνεται στο salon tango. Οcho: “Θέση 8”, ένα από τα tango βήματα, που προκύπτει μετά το διαχωρισμό του στήθους. Sacada: το βήμα όπου η θέση του ποδιού του καβαλιέρου αντικαθιστά τη θέση του ποδιού της ντάμας. Voleo ή boleo: από τα πιο θεαματικά βήματα, όπου ενώ τα γόνατα της ντάμας παραμένουν ενωμένα, το πόδι “τινάζεται” προς τα πίσω και πάνω.

Info

https://www.facebook.com/MilongaCaprichosa Tα κορίτσια της Milonga Caprichosa θα τα βρείτε: 

• Κάθε Κυριακή από τις 2:00 ως τις 6:00 στο “Faust Bar-Theatre”, Καλαμιώτου 11 & Αθηναΐδος 12, 21 0323 4095, www.faust.gr
• Κάθε Τρίτη βράδυ στις milonga της σχολής Baile de Barrio (όπου φοιτούν και οι ίδιες), στο “Malvazia”, Αγαθημέρου 1, Ρουφ, 210 3417010, www.malvazia.gr, bailedebarrio.com, 210 3472509, 210 9200885, www.facebook.com/pages/Baile-de-Barrio

Μη χάσετε:

• Από τις 12 Μαΐου, την έκθεση φωτογραφίας στο “Faust” (εκεί που λαμβάνει χώρα η Milonga Caprichosa):  Έλληνες φωτογράφοι θα εκθέτουν φωτογραφίες tango από milongas ή shows.
• Στις 21/05 η σχολή Baile de Barrio φιλοξενεί για shows και σεμινάρια τον σπουδαίο maestro Sebastian Misse με την παρτενέρ του Andrea Reyero. O Misse δραστηριοποιείται στο Παρίσι. 

Εικόνα: Γιώργος Πανουσόπουλος. Παραγωγή: Stefi & Lynx.