Όταν το Ράδιο έγινε από ευχή, κατάρα

Ο Henri  Becquerel ανακοίνωσε το 1896 τις μελέτες του για την ύπαρξη μιας ισχυρής ενέργειας σε διάφορα μέταλλα που βρίσκονται στη γη και τα διαφοροποιεί από όλα τα υπόλοιπα. Το αποτέλεσμα των ερευνών ήταν η γνωριμία του κόσμου με το Ουράνιο. Το ζεύγος Curie χρησιμοποίησε τα ευρήματα του Becquerel  στις δικές του μελέτες και οδηγήθηκε στον όρο ραδιενεργά υλικά περιγράφοντας ακριβώς το ίδιο πράγμα. Οι δύο πρώτοι καρποί της έρευνάς τους ήταν το Πολώνιο, με όνομα εμπνευσμένο από τη χώρα καταγωγής της Marie Curie και το Ράδιο, κάνοντάς το επίσημα τον πιο ισχυρό εκπρόσωπο των ραδιενεργών στοιχείων. Οι τρεις τους, κέρδισαν το 1903 το βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψή τους, η ανθρωπότητα κέρδισε μια μελλοντική λύση στο πρόβλημα της ενέργειας και ο εμπορικός κόσμος κέρδισε μια νέα ευκαιρία πλουτισμού.  

Στην Αμερική των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα, η ραδιενέργεια ήταν η λύση για κάθε πρόβλημα. Και φυσικά από τη στιγμή που το Ράδιο ήταν ο «βασιλιάς» της, του έδινε κυρίαρχη θέση στην καθημερινότητα. Η φρενίτιδα για το Ράδιο δεν είχε τέλος όπως και τα νέα προϊόντα που έφταναν στα ράφια με υποσχέσεις για ομορφιά και αιώνια νιότη. Τρόφιμα, καλλυντικά και οδοντόκρεμες γεμάτα με το νέο «υπερ-υλικό», παιγνίδια,  μέχρι και προϊόντα για την ανδρική ανικανότητα, έγιναν το μέσο με το οποίο οι πολλοί ικανοποιούσαν την ανάγκη τους για κατανάλωση την ώρα που οι λίγοι έχτιζαν περιουσίες.

Η Grace Frayer το 1922 ήταν 23ων μόλις ετών. Σε αυτή την ηλικία άρχισε να παρατηρεί τρομακτικές αλλαγές πάνω της. Τα δόντια της έπεφταν χωρίς λόγο, το σαγόνι της άρχισε να πρήζεται και να πονάει και η επίσκεψή της στον οδοντίατρο απλά επιβεβαίωσε τη σοβαρότητα της κατάστασης καθώς και την έλλειψη κάποιας λογικής εξήγησης. Η Grace όμως δεν ήταν το μόνο περιστατικό, πολλές από τις νέες γυναίκες του Orage στο New Jersey αντιμετώπιζαν το ίδιο ακριβώς πρόβλημα, με το σαγόνι τους διαβρωμένο και γεμάτο τρύπες. Δε χρειάστηκε πολύ για να ανακαλυφθεί το στοιχείο που ένωνε όλες τις περιπτώσεις. Όλες τους είχαν εργαστεί για τη US Radium Corporation που προμήθευε μεταξύ άλλων και τον Αμερικάνικο στρατό με ρολόγια.

Η δουλειά τους ήταν να βάφουν με πινέλο τους δείκτες και τα καντράν των ρολογιών, χρησιμοποιώντας ένα νέο προιόν, το Undark, που τα έκανε να φωσφορίζουν.  Το Undark ήταν μια πατέντα κάποιου  εφευρέτη με το όνομα William J. Hammer που 20 χρόνια πριν πήρε από τους Curie κρυστάλλους άλατος Ραδίου. Αναμιγνύοντάς τους με κόλλα και μια «πάστα» δικής του έμπνευσης, δημιούργησε μια μπογιά που στο σκοτάδι έδινε ένα έντονο και ζεστό χρώμα. Για τη βαφή των ρολογιών με το Undark, η Grace, όπως και οι υπόλοιπες, χρησιμοποιούσε ένα πινέλο από τρίχα καμήλας που κάθε τόσο χρειάζονταν να «στρίβει» τη μύτη του ώστε να μπορεί να κάνει τη δουλειά με τη μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Το «στρίψιμο» αυτό συχνά γίνονταν με τα χείλη, πολλές φορές και με τη γλώσσα, με αστεία αποτελέσματα κατά τη λήξη της βάρδιας όπου το φως άρχιζε να πέφτει. Πολλές φορές χρησιμοποιούσαν πινέλα και “Undark” για να διασκεδάσουν στα διαλείμματα, βάφοντας με αυτά, τα νύχια τους, τα δόντια τους, ζωγραφίζοντας τα πρόσωπά τους.

Οι γιατροί σύντομα κατηγόρησαν το Ράδιο σαν την αιτία της περίεργης ασθένειας που έδειχνε να τρώει τα κόκαλα των ασθενών. Οι ποσότητες που έμπαιναν στον οργανισμό τους με τη συνεχή τους έκθεση σε αυτό ήταν αδύνατο να αποβληθούν ούτε ακόμη και από τη γυναίκα που το ανακάλυψε, την ίδια την Curie. Το μόνο που μπορούσαν να πουν οι γιατροί για τα “Radium Girls” ήταν πως το τέλος τους δεν ήταν μακριά. Η Grace αποφάσισε να στραφεί κατά των πρώην εργοδοτών της, βρέθηκε όμως μπροστά σε ένα μεγάλο τοίχο. Η US Radium Corporation είχε στο pay roll της πρόσωπα κλειδιά σε όλον τον κρατικό μηχανισμό με αποτέλεσμα κάθε δικαστική κίνηση εναντίον της να είναι από της αρχή καταδικασμένη σε αποτυχία. Η Grace χρειάστηκε μήνες μέχρι να καταφέρει να βρει δικηγόρο, με την υγεία της να χειροτερεύει μέρα με τη μέρα. Αυτή και άλλες δεκατρείς ξεκίνησαν μια μάχη με σκοπό την αποζημίωσή τους και μια αξιοπρεπή διαβίωση για όσο διάστημα τους έμενε ακόμη, πάνω απ’ όλα όμως για την αλλαγή της νομοθεσίας σχετικά με τις συνθήκες στο περιβάλλον εργασίας.

Οι αναβολές και οι καθυστερήσεις από την πλευρά της εταιρείας έγιναν ο κανόνας και όχι η εξαίρεση στη δίκη. Μελέτες που προσπαθούσαν να αποδείξουν την αρτιότητα των εγκαταστάσεων ή την άριστη υγεία των “Radium Girls” έκαναν συνέχεια την εμφάνισή τους και όταν η εικόνα και μόνο των σκελετωμένων γυναικών ήταν αρκετή για να απορριφθούν, τότε ξεκίναγε η προσπάθεια σπίλωσής τους με γνωματεύσεις που απέδιδαν τα συμπτώματα σε ασθένειες όπως η σύφιλη.

Η κάλυψη της ιστορίας από τον τύπο και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης ήταν ίσως το πιο μεγάλο όπλο των γυναικών στο δίκαιο αγώνα τους. Ο χρόνος είχε όμως περάσει, και όλες τους έβλεπαν πως τα περιθώριά τους δεν ήταν μεγάλα. Με ελάχιστες δυνάμεις να τους έχουν απομείνει, έχοντας φτάσει σε σημείο να μη μπορούν ούτε το χέρι να σηκώσουν για τον όρκο τους, αποφάσισαν να έρθουν σε συμβιβασμό. 10,000 δολάρια αποζημίωση για την κάθε μία, κάλυψη των νοσηλίων τους καθώς και ένα ετήσιο εισόδημα ύψους 6,000 δολαρίων. Ειδικά αυτό το τελευταίο δεν αποδείχθηκε μεγάλο βάρος για την εταιρεία αφού καμία δεν άντεξε για περισσότερα από δύο χρόνια μετά το τέλος της δίκης. Και φυσικά καμία μέριμνα δεν υπήρξε για όλες τις υπόλοιπες αντίστοιχες περιπτώσεις που ποτέ δεν έφτασαν στις δικαστικές αίθουσες. Με δεδομένο πως η  US Radium Corporation απασχόλησε πάνω από 4000 γυναίκες για τη συγκεκριμένη θέση, σίγουρα θα ήταν πολλές.

Το μεγαλύτερο όφελος από τη δημοσιότητα που πήρε η δικαστική αυτή διαμάχη ήταν η ενημέρωση του κοινού σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία από την επαφή με το Ράδιο. Θα περνούσαν δεκαετίες μέχρι να εξαλειφθεί η χρήση του σε άμεση επαφή με τον άνθρωπο, το γεγονός όμως πως στάθηκε αφορμή να σωθούν ζωές αμέτρητων εργατών με τη νέα νομοθεσία, κάνει τα “Radium Girls” και την ιστορία τους μια από της πιο σημαντικές στιγμές για το εργατικό κίνημα.