Πόλεμος; Και όμως, είναι πόλεμος.

Γεννήθηκα σε μια εποχή που ο ψυχρός πόλεμος γερά κρατούσε. Εμείς, αν όχι «οι καλοί» τουλάχιστον «οι κανονικοί» και από την άλλη μεριά οι άλλοι, αν όχι «οι κακοί», τουλάχιστον «οι περίεργοι». Γεννήθηκα στην εποχή της ισορροπίας, κι αν ήταν ισορροπία του τρόμου, πάλι ισορροπία ήταν. Εμείς ήμασταν καλά πάντως – γεροί, δυνατοί και ελεύθεροι – το 10ο μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Μεγάλωσα, ενηλικιώθηκα σε μια εποχή που τα «χαρακώματα» έπεφταν, τα σύνορα άνοιγαν, το Τείχος του Βερολίνου έγινε μικρά κομμάτια μέσα σε βάσεις πλεξιγκλάς με την περιγραφή «Der Mauer 1961-1989», κομμάτια-σύμβολα μιας νέας πραγματικότητας, μαζί με την δημιουργία νέων κρατών στη Ευρώπη και την κατάργηση των συνόρων, ενώ η ειρηνική διάλυση της Τσεχοσλοβακίας σε Τσεχία και Σλοβακία έγινε case study. Ο κόσμος είχε αλλάξει, ο κόσμος μας είχε διευρυνθεί. Ζούσαμε την εποχή της παγκοσμιοποίησης και η Ευρώπη ήταν το μεγάλο χωριό μας.

Όσοι από εμάς είχαμε την τύχη να ζήσουμε και στο εξωτερικό – για σπουδές, για δουλειά, για οτιδήποτε – το νιώθαμε. Φίλοι, συμφοιτητές, συνεργάτες από άλλες χώρες και κουλτούρες, εντός και εκτός Ευρώπης, ανακατευόμασταν ακόμη κι αν ήμασταν διαφορετικοί. Δεν ήμασταν ένας λαός, αλλά συνυπήρχαμε αρμονικά ακριβώς γιατί σεβόμασταν τις ιδιαιτερότητες της κάθε κουλτούρας, τις διαφορετικότητες μας – και πολύ συχνά γελάγαμε με αυτές – ενώ εστιάζαμε σε αυτά που μας έδεναν. Τελικά εστιάζαμε στους ανθρώπους γύρω μας με ό,τι κουβαλούσε ο καθένας. Τα υπόλοιπα, αν ποτέ προέκυπταν, ήταν «politics» – και δεν είχαν μεγάλη σημασία – αυτός ήταν ο ευρωπαϊκός πολιτισμός στην καθημερινότητα και σε όλο του το μεγαλείο.

Πίσω στο σήμερα…

Η Χριστίνα ζει και εργάζεται στην Ελλάδα εδώ και 22 χρόνια. Είναι παντρεμένη και έχει ένα κοριτσάκι. Μέχρι πριν λίγο καιρό, γέλαγε πολύ και το παράπονο της ήταν ότι με το μωρό δεν είχε πια χρόνο για μαθήματα χορού. Η Χριστίνα έχει γεννηθεί στην Ουκρανία. Μέχρι πριν λίγο καιρό, δεν πίστευε ότι θα γινόταν αυτό που έγινε. «Δεν θα τολμήσει» έλεγε «ξέρει ότι είμαστε τρελοί». Σήμερα δείχνει ψύχραιμη, αλλά η ψυχούλα της το ξέρει. Δεν κοιμάται πια καλά. Ανησυχεί πολύ για την μητέρα της που είναι εκεί και δεν θέλει να φύγει, άλλωστε στο σπίτι της – στα δυτικά της χώρας – φιλοξενεί πια πρόσφυγες. Ανησυχεί για την χώρα της και όλα τα παρελκόμενα που είναι πολλά και σημαντικά. Μαθαίνει νέα κατευθείαν από τους δικούς της ανθρώπους, δεν πιστεύει όλα όσα λένε τα ΜΜΕ, ξέρει ότι πολλά δεν είναι αλήθεια. Αν η Χριστίνα δεν είχε το μωρό, θα γύριζε πίσω. Με τα δικά της λόγια «…παρά τις εσωτερικές διαφορές μας, όταν χρειαστεί είμαστε δεμένοι, οικογένεια. Και δεν θέλουμε να μας σώσει κανένας, θέλουμε την ησυχία μας».

Η Χριστίνα είναι μια γυναίκα σαν όλες μας. Γελάει, κλαίει, χαίρεται, λυπάται, φοβάται, θυμώνει, ονειρεύεται. Γεννήθηκε στη Ουκρανία, ζει στο εξωτερικό που δεν είναι πια τόσο «εξωτερικό» γιατί εδώ είναι η ζωή της, αλλά ένα κομμάτι της είναι και θα είναι για πάντα στην Ουκρανία. Και τώρα είναι θυμωμένη, πολύ θυμωμένη, γιατί κάποιος δεν σεβάστηκε, επιτέθηκε και καταπάτησε κάτι δικό της, κάτι πολύ δικό της.

Και όλο αυτό στην Ευρώπη…

Τι δουλειά έχει αυτό στην Ευρώπη; Τι δουλειά έχει ένας πόλεμος στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, όπως τον ξέραμε, τον ζήσαμε και θέλουμε να συνεχίσουμε να τον ζούμε μια και αυτό είμαστε; Πόλεμος. Κανονικός πόλεμος. Αυτό που, στην ευρωπαϊκή μας πραγματικότητα, θεωρούσαμε ότι είναι πολύ μακριά γιατί μαθήματα αιματηρά πήραμε από τους προηγούμενους και τώρα αυτά τα είχαμε ξεπεράσει.

Όμως εκείνο το πρωί της 24/2/22 η πραγματικότητα έγινε αλλιώς και προφανώς δεν θα είναι ποτέ πια η ίδια, η πραγματικότητα ενός πολέμου δίπλα μας που εξερράγη στη σχεδόν ανυποψίαστη μούρη μας, κάπως όπως η πανδημία λίγα χρόνια πριν – υποχθόνια και καταχθόνια. Θεωρητικά πάντα υπήρχε η περίπτωση, αλλά σιγά μη γινόταν.

Προφανώς κάτι μας διέφυγε ή κάτι ξεχάσαμε, τόσο βασικό όσο και ο πολιτισμός μας. Ότι βασική αρχή των «politics», όπως τα εννοούμε, είναι οι έλεγχοι και οι ισορροπίες, αρχή στην οποία βασίζεται η διάκριση των εξουσιών, αλλά και η ίδια η δημοκρατία. Αρχή που προφανώς δεν διέπει όλες τις κοινωνίες και έτσι κάποιες μένουν ακάλυπτες στο έλεος κάθε μανιακού ηγέτη που ψάχνει για περισσότερη δύναμη, περισσότερη εξουσία, περισσότερο χρήμα ή απλά να λύσει τα ψυχολογικά του. Το σημαντικότερο, μαζί μένει ακάλυπτος ολόκληρος ο κόσμος, μια και ποτέ δεν ξέρεις που θα φτάσει η μεγαλομανία κάποιου ή τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή.

Και μέχρι να το εμπεδώσουμε όλοι αυτό, καμία Χριστίνα δεν θα κοιμάται ήσυχη, αλλά ούτε και οι μανάδες των νεαρών «καταπατητών» που στάλθηκαν σε έναν πόλεμο αιματηρό χωρίς να ξέρουν που πάνε και γιατί.

Είναι ένας άλλος πόλεμος που αξίζει η ανθρωπότητα να πολεμήσει, μαζί και οι ηγεσίες φυσικά. Ο πόλεμος εναντίον κάθε ανεξέλεγκτης συγκέντρωσης δύναμης και εξουσίας – αυτό ήταν το μάθημα που έπρεπε να είχαμε πάρει προς αποφυγή μιας ιστορίας που τείνει να επαναλαμβάνεται στη χειρότερη μορφή της. Στην Ευρώπη της ελεύθερης ανταλλαγής ιδεών και πολιτισμού, στο μεγάλο μας χωριό όπως το ξέραμε, δείχνει να έχει ήδη κερδηθεί. Όχι όμως αλλού. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμη, σε επίπεδο κρατών, διπλωματίας, συμμαχιών, πολιτικής, πολιτισμού, παιδείας – κυρίως παιδείας. Ώστε ο κόσμος πραγματικά να γίνει καλύτερος και να κοιμόμαστε όλοι ήσυχοι.