Υπομονή: A dirty little word

Καθένας στη ζωή κουβαλά τους εφιάλτες του. Άλλος φοβάται τα ύψη, άλλος τα βάθη, άλλος τις φωτιές του Δάντη. Οι φοβίες των ανθρώπων αποτελούν ολόκληρο κεφάλαιο του βίου τους. Υπάρχουν φοβίες για όλα τα γούστα, σε όλες τις γλώσσες, με όλες τις διακυμάνσεις. Κάποιες στην πορεία υποχωρούν, άλλες ενισχύονται. Είναι δε γνωστό, ότι για να τις νικήσεις, πρέπει να τις αντιμετωπίσεις, με τον ίδιο τρόπο που για να μην πνιγείς στο ορμητικό ποτάμι, πρέπει ν’ αφεθείς να σε παρασύρει το ρεύμα, να γίνεις ένα μαζί του, για να βγεις ζωντανός.

Εγώ από μικρή φοβάμαι την υπομονή. Για την ακρίβεια, με κάνει έξαλλη. Η ίδια η λέξη, η ετυμολογία της, το υπό και το μένω μαζί, συνδυασμένο με τον προστακτικό της τόνο, με παραπέμπουν σε ό,τι φοβάμαι περισσότερο: την παθητικότητα και την ανημποριά.

Σαν να σε έχουν κλείσει σε ένα δωμάτιο χωρίς πόρτα κάτω από τη γη. Σαν να μην μπορείς να κάνεις τίποτα για ν’ αλλάξεις τη ροή του προσωπικού σου δράματος.

Είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται πολύ συχνά στην ελληνική κοινωνία. Στις δύσκολες στιγμές, στην αρρώστια, στο πένθος, στην αγωνία, στη θλίψη, πάντα θα βρεθεί ένας έξυπνος να σε χτυπήσει στην πλάτη και να σου ξεστομίσει τη βρωμερή λεξούλα: «Υπομονή!» Τι θα πει υπομονή; Θα πει, κάτσε εκεί και περίμενε υποφέροντας, μέχρι να σου περάσει αυτό που σε βασανίζει. Διότι αν χτυπηθείς, ουρλιάξεις, τα κάνεις όλα λίμπα επειδή χρειάζεται κάπου να εκτονώσεις το αβάσταχτο φορτίο σου, για τον μέσο άνθρωπο δεν θεωρείσαι άξιος. Η υπομονή στέφεται πάντα με την κορώνα του γενικού θαυμασμού.  «Τι υπομονετικός άνθρωπος!», «Έκανε υπομονή σε όλη της τη ζωή!», συνηθίζουμε ν’ ακούμε γύρω μας με δέος.  Συν τοις άλλοις, ο κόσμος πιστεύει ακράδαντα ότι η υπομονή ανταμείβεται, ότι στο τέλος, πάντα θα λάβεις το δωράκι σου, άσχετα αν πλέον δεν σ’ ενδιαφέρει καθόλου, γιατί έχεις περιμένει τόσο πολύ, που η ίδια η αναμονή έχει ακυρώσει κάθε επιθυμία.

Painting by Edward Hopper

Την θυμάστε την ιστορία του Ιώβ;

Ο Ιώβ, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, ήταν ένας ζάμπλουτος, ευσεβής, ενάρετος και δίκαιος άνθρωπος. Τα είχε όλα κι ήταν ευτυχισμένος. Ο Θεός καμάρωνε γι αυτόν, για την πληθώρα των αρετών του και του προσέφερε ακόμη περισσότερα. Ως τη μέρα, που ο Σατανάς, είπε στον Θεό ότι οι αρετές του Ιώβ οφείλονται στα πλούτη και την ευημερία του, κι ότι χωρίς αυτά θα τις χάσει όλες. Ο Θεός θέλοντας ν’ αποδείξει στον Σατανά ότι σφάλλει, υπέβαλλε τον Ιώβ σε μια σειρά δοκιμασιών: του τα πήρε όλα. Τα πλούτη, τα παιδιά, την υγεία, την ευτυχία. Τον άφησε λεπρό κι αποστεωμένο, να ξύνει τις πληγές της λέπρας του πάνω σ’ ένα βράχο. Ο Ιώβ έκανε υπομονή. Υπέμενε και πίστευε, διαψεύδοντας τον Σατανά. Για να τον ανταμείψει, ο Θεός του τα ξανάδωσε όλα, κι ακόμα πιο πολλά. Ο Ιώβ, μας λέει η Παλαιά Διαθήκη, έζησε ευτυχισμένος, μέχρι 248 χρονών.

Πάνω σε αυτήν την ιστορία χτίστηκε όλος ο μύθος της υπομονής. Όταν όμως τα έχεις χάσει όλα, όταν έχεις βιώσει τις Συμπληγάδες της στέρησης, τη ματαίωση της χαράς, τη φρίκη του να χάσεις τα παιδιά σου,  την ηρεμία σου, τη ζωή σου όπως ήταν, είναι δυνατόν να τα θέλεις πάλι όλα ίδια από την αρχή;

Η κατρακύλα, η πτώση, είναι κι αυτή ένας δρόμος. Είναι μια πορεία που σε αλλάζει, που σε φέρνει αντιμέτωπο με τον εαυτό σου και τις βαθύτερες ανάγκες του. Είναι μια ηρωική συμφιλίωση με την αφαίρεση. Κι είναι δύσκολο μετά να ξαναρχίσεις να προσθέτεις, όπως συνέβη στον Ιώβ.

Η υπομονή ακυρώνει την επιθυμία, ακυρώνει τον ενθουσιασμό, τη δράση, ακυρώνει οτιδήποτε φρέσκο και παλλόμενο. Όλα αυτά που σιγοβράζουν μέσα σου, βγάζουν ρίζες, μπλέκονται γύρω σου, σε ακινητοποιούν χωρίς να το καταλάβεις. Αντί να κλείνει εκκρεμότητες, τις ανοίγει διάπλατα και τις παρατείνει. Η υπομονή σε σκεβρώνει, καλύπτει προσωρινά με την επουλωτική της μεμβράνη τα ανείπωτα, τ’ ανομολόγητα, τα μη βιωμένα, κάνοντάς σε να πιστεύεις ότι τελείωσες μαζί τους, the case is closed.

Ώσπου μια μέρα συνειδητοποιείς ξαφνικά ότι όλα είναι εκεί και σε περιμένουν, τίποτα δεν έχει επιλυθεί κι ότι χρωστάς στον εαυτό σου μιαν εξήγηση για τη βιαιότητα στην οποία τον υπέβαλες.

Ο χρόνος περνά, όλα αλλάζουν. Σίγουρα, το να μένεις κλεισμένος στο ερμητικό δωμάτιο της υπομονής σου, σε προφυλάσσει από το να αναμετρηθείς με το άγνωστο, κατευνάζει τις ανασφάλειες για το απρόοπτο. Είναι ακίνδυνο το να βλέπεις τον χρόνο να περνά στοιβάζοντας τα λεπτά και τις ώρες, ανάγοντάς τα σε προσωπική ιστορία ηρωισμού.

Η ζωή όμως θέλει το επόμενο βήμα, θέλει κουράγιο – νά μια ωραία λέξη: προέρχεται από το λατινικό cor που σημαίνει καρδιά. Έχε δυνατή καρδιά, δηλαδή, έχε θάρρος.

Στις δύσκολες στιγμές της ζωής μου, θυμάμαι έναν-έναν όσους μου ευχήθηκαν κουράγιο. Ήταν οι πιο αγαπημένοι. Τους άλλους, της υπομονής, τους ξέχασα.