Γιώργος Μαζωνάκης: Κάποιοι άνθρωποι δεν χωρούν ποτέ στη λέξη «αντίο»

Οι άνθρωποι που τραγουδούν δυνατά συνήθως έχουν σωπάσει πολύ…

Ήταν πάντα ένα «Παιδί της νύχτας», από εκείνα που έμαθαν νωρίς πως η ζωή δεν χαρίζεται αλλά τραγουδιέται, ακόμη κι όταν πονάει. Έζησε «Με τα μάτια να το λες», αγάπησε με το «Ένα κενό» να παραμονεύει πίσω από τις μεγάλες στιγμές και έκανε το «Gucci φόρεμα» κάτι περισσότερο από τραγούδι: μια ολόκληρη εποχή, μια χειρονομία, μια ατάκα που πέρασε στη συλλογική μας μνήμη. Μας είπε «Μη μου ζητάς» όταν οι σχέσεις ζητούσαν περισσότερα απ’ όσα μπορούσαμε να δώσουμε, μας θύμισε πως «Ανήκω σε μένα» όταν ξεχνούσαμε τον εαυτό μας μέσα στους άλλους και έκανε το «Σάββατο» να μην είναι απλώς μια μέρα της εβδομάδας, αλλά εκείνη τη νύχτα που όλοι κάποτε περιμέναμε για να ξεχάσουμε όσα μας βάραιναν. Κι ίσως τελικά αυτή να ήταν η μεγαλύτερη δύναμη του Γιώργου Μαζωνάκη: ότι δεν τραγουδούσε ποτέ από απόσταση. Έμπαινε μέσα στις ιστορίες μας, στους έρωτες που τελείωσαν άσχημα, στις νύχτες που γυρίσαμε μόνοι, στις υπερβολές, στα λάθη και στις δεύτερες ευκαιρίες. Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, τα τραγούδια του έγιναν μικρές σημειώσεις στο περιθώριο της δικής μας ζωής.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Πίσω από την αναγνωρίσιμη φωνή, την εκκεντρικότητα και μια καριέρα που διέσχισε περισσότερες από τρεις δεκαετίες, υπήρχε πάντοτε κάτι βαθύτερο από την εικόνα του «Μαζώ»: ένας καλλιτέχνης που έκανε την ευαισθησία να μοιάζει με δύναμη και έδωσε σε μια ολόκληρη γενιά τραγούδια για όλα εκείνα που δύσκολα ομολογούνται όταν σβήσουν τα φώτα.

Υπάρχουν καλλιτέχνες των οποίων θυμόμαστε τα τραγούδια και υπάρχουν κι εκείνοι που, χωρίς να το έχουμε αποφασίσει, καταλήγουν να κατοικούν σε διαφορετικά δωμάτια της μνήμης μας. Δεν χρειάζεται να τους έχουμε γνωρίσει, ούτε να γνωρίζουμε πραγματικά ποιοι είναι όταν κλείνει η πόρτα του σπιτιού τους· αρκεί το γεγονός ότι κάποτε μια φωνή τους βρέθηκε στο σωστό σημείο μιας δικής μας ιστορίας και από εκείνη τη στιγμή έπαψε να τους ανήκει αποκλειστικά. Έγινε δική μας.

Κάπως έτσι συνέβη με τον Γιώργο Μαζωνάκη.

Για περισσότερο από τρεις δεκαετίες η φωνή του περνούσε από τις ζωές μας σχεδόν αθόρυβα, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται αυτό για έναν άνθρωπο που ταυτίστηκε με τις μεγάλες πίστες και τις θορυβώδεις ελληνικές νύχτες. Υπήρχε στα ραδιόφωνα, στα αυτοκίνητα, στα καλοκαίρια, στα ξενύχτια, στις επιστροφές στο σπίτι μετά από έναν καβγά, σε εκείνες τις διαδρομές όπου οδηγείς λίγο πιο αργά επειδή δεν θέλεις ακόμη να φτάσεις. Και μέσα στα χρόνια τα τραγούδια του άρχισαν να συνδέονται όχι μόνο με εποχές της ελληνικής μουσικής, αλλά με εποχές της δικής μας ζωής.

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο προνόμιο που μπορεί να αποκτήσει ένας τραγουδιστής. Όχι να γίνει διάσημος, αλλά να γίνει μνήμη.

Ένας λαϊκός τραγουδιστής που δεν έμοιαζε με κανέναν άλλον

«Δεν θα πάψω ποτέ να αγαπάω.»

Αν κοιτάξει κανείς την πορεία του Μαζωνάκη από απόσταση, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι μόνο η διάρκειά της, αλλά το γεγονός ότι κατάφερε να επιβιώσει χωρίς να γίνει ποτέ πραγματικά ουδέτερος. Σε μια βιομηχανία που συχνά ανταμείβει την επανάληψη μιας επιτυχημένης συνταγής, εκείνος έμοιαζε να έχει μια σχεδόν ενστικτώδη ανάγκη να μετακινείται, να δοκιμάζει τα όρια της εικόνας του και, κυρίως, να μην εξηγεί υπερβολικά τις επιλογές του.

Αυτό είχε ιδιαίτερη σημασία επειδή εμφανίστηκε σε μια εποχή κατά την οποία ο λαϊκός άνδρας τραγουδιστής είχε έναν αρκετά συγκεκριμένο κώδικα. Έπρεπε να είναι αρρενωπός με έναν αναγνωρίσιμο τρόπο, γοητευτικός χωρίς υπερβολικά πολλά παιχνίδια με την εικόνα, συναισθηματικός στα τραγούδια αλλά περισσότερο συγκρατημένος έξω από αυτά. Ο Μαζωνάκης πήρε αυτό το πρότυπο και, χωρίς ποτέ να απομακρυνθεί από τη λαϊκή του ταυτότητα, άρχισε να το παραμορφώνει.

Η μόδα πάνω του δεν λειτουργούσε απλώς ως styling. Ήταν μέρος της αφήγησης. Τα εκκεντρικά ρούχα, οι μεταμορφώσεις, η θεατρικότητα, το χιούμορ απέναντι στην ίδια του την εικόνα δημιουργούσαν έναν καλλιτέχνη που μπορούσε να βρίσκεται ταυτόχρονα μέσα στο mainstream και λίγο έξω από αυτό. Και αυτή η θέση- να  ανήκεις και συγχρόνως να παραμένεις outsider- είναι πολύ πιο δύσκολη από όσο φαίνεται.

Γιατί η διαφορετικότητα είναι εύκολη όταν έχει ήδη γίνει μόδα. Είναι πολύ δυσκολότερη όταν προηγείσαι της εποχής που θα τη θεωρήσει αυτονόητη.

Η ευαισθησία πίσω από την υπερβολή

«Πάντα κρατάω μία ελπίδα που δεν θα σβήσει ποτέ.»

Ίσως όμως το πραγματικό μυστικό της διάρκειάς του να μην βρισκόταν στην εικόνα αλλά στην αντίφαση ανάμεσα σε αυτήν και στη φωνή του. Όσο περισσότερο εξωστρεφής μπορούσε να γίνει η δημόσια περσόνα του, τόσο περισσότερο η φωνή του κουβαλούσε μια αίσθηση ευαλωτότητας, σαν πίσω από την υπερβολή να υπήρχε πάντοτε ένας άνθρωπος που γνώριζε πολύ καλά τι σημαίνει να μην έχεις τον έλεγχο του συναισθήματος.

Το λαϊκό τραγούδι, άλλωστε, δεν αγαπήθηκε ποτέ επειδή περιγράφει τους ανθρώπους όπως θα ήθελαν να είναι. Αγαπήθηκε επειδή τους περιγράφει όπως γίνονται όταν αγαπούν.

Παράλογοι, ζηλιάρηδες, γενναιόδωροι, εγωιστές, αξιοπρεπείς μέχρι τη στιγμή που χτυπά ένα τηλέφωνο και η αξιοπρέπεια εξαφανίζεται. Άνθρωποι που ξέρουν ότι πρέπει να φύγουν αλλά μένουν, που δηλώνουν ότι τελείωσαν ενώ περιμένουν ακόμη μια επιστροφή, που λένε ότι ξέχασαν κάποιον και μπορούν χρόνια αργότερα να θυμηθούν ακριβώς τι φορούσε την τελευταία φορά που τον είδαν.

Σε αυτό το έδαφος η φωνή του Μαζωνάκη βρήκε τον φυσικό της χώρο. Δεν τραγουδούσε έναν εξιδανικευμένο έρωτα. Τραγουδούσε εκείνον τον ατελή, σχεδόν άβολο έρωτα που οι άνθρωποι δυσκολεύονται να περιγράψουν στους φίλους τους επειδή ξέρουν ήδη τι συμβουλή θα ακούσουν.

Και ίσως γι’ αυτό τα τραγούδια του λειτούργησαν τόσο συχνά σαν προσωπικές εξομολογήσεις ανθρώπων που δεν είχαν γράψει ούτε μία λέξη από αυτά.

Η μουσική ως μυστικό αρχείο της ζωής μας

«Δεν έζησα την παιδικότητά μου, επειδή ξεκίνησα να δουλεύω μικρός. Ήταν επιλογή μου όμως.»  

Υπάρχει κάτι παράξενο στη σχέση της μουσικής με τη μνήμη. Μπορεί να ξεχάσουμε τι κάναμε μια συγκεκριμένη χρονιά, πού ακριβώς μέναμε ή ακόμη και πρόσωπα που κάποτε θεωρούσαμε σημαντικά, αλλά αρκούν μερικές νότες για να επιστρέψει μια ολόκληρη εποχή με εκπληκτική ακρίβεια.

Ένα τραγούδι μπορεί να θυμάται για εμάς.

Θυμάται το αυτοκίνητο, τον δρόμο, το καλοκαίρι, εκείνο το τραπέζι όπου γελούσαμε περισσότερο απ’ όσο πραγματικά ήμασταν ευτυχισμένοι. Θυμάται τον άνθρωπο που καθόταν δίπλα μας και τον τρόπο που τον κοιτούσαμε τότε, πριν μάθουμε όσα θα μαθαίναμε αργότερα. Θυμάται ακόμη και εκείνες τις παλιές εκδοχές του εαυτού μας που σήμερα μας φαίνονται σχεδόν ξένες.

Όταν ένας τραγουδιστής έχει παραμείνει για τριάντα και πλέον χρόνια μέσα σε αυτή τη διαδικασία, παύει να αποτελεί απλώς μέρος της μουσικής βιομηχανίας. Γίνεται ένα είδος συλλογικού ημερολογίου.

Και ο Μαζωνάκης έγινε ακριβώς αυτό για ένα μεγάλο κομμάτι της Ελλάδας.

Άνθρωποι που τον άκουγαν στα είκοσί τους τον άκουσαν αργότερα στα τριάντα, στα σαράντα, ίσως μαζί με παιδιά που είχαν φτάσει πλέον στην ηλικία που ήταν εκείνοι όταν πρωτοάκουσαν τη φωνή του. Στο μεταξύ άλλαξαν οι ίδιοι, άλλαξε η χώρα, άλλαξε η νύχτα, άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο ακούμε μουσική. Οι κασέτες έγιναν CD, τα CD έγιναν playlists, οι πίστες άλλαξαν μορφή και η μουσική μετακόμισε από το ραδιόφωνο στο κινητό μας.

Η φωνή όμως παρέμενε αναγνωρίσιμη.

Και αυτή η συνέχεια δημιουργεί μια οικειότητα που δεν αγοράζεται με καμία καμπάνια δημοσιότητας.

Πίσω από τον «Μαζώ» υπήρχε ο Γιώργος

«Πρέπει να κοιτάμε τα πράγματα με αγάπη και να είμαστε δημιουργικοί.» 

Οι πολύ διάσημοι άνθρωποι κάποια στιγμή αποκτούν δύο ζωές. Υπάρχει εκείνη που πραγματικά ζουν και υπάρχει η άλλη, η δημόσια, την οποία κατασκευάζουν γι’ αυτούς οι τίτλοι, οι φωτογραφίες, οι συνεντεύξεις και οι εντυπώσεις εκατομμυρίων ανθρώπων που δεν τους έχουν συναντήσει ποτέ.

Ο «Μαζώ» ήταν για χρόνια ένα τόσο αναγνωρίσιμο δημόσιο πρόσωπο ώστε ήταν εύκολο να ξεχάσουμε ότι πίσω από αυτό υπήρχε απλώς ο Γιώργος.

Κι εδώ βρίσκεται ίσως η πιο τρυφερή πλευρά της ιστορίας του.

Επειδή όσο περισσότερο κοιτάζει κανείς έναν άνθρωπο μέσα από τα φώτα της δημοσιότητας τόσο περισσότερο κινδυνεύει να ξεχάσει τις σκιές. Η επιτυχία δημιουργεί την ψευδαίσθηση της προστασίας. Θεωρούμε σχεδόν αυτονόητα ότι κάποιος που έχει χρήματα, αναγνώριση, κόσμο να φωνάζει το όνομά του και μια καριέρα που οι περισσότεροι θα ζήλευαν διαθέτει κάποιο είδος ανοσίας απέναντι στην ανθρώπινη δυσκολία.

Δεν διαθέτει.

Και ίσως η μεγαλύτερη μοναξιά της διασημότητας να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στο γεγονός ότι μπορεί να σε γνωρίζουν όλοι και παρ’ όλα αυτά ελάχιστοι να γνωρίζουν πραγματικά πώς είσαι.

Όταν η προσωπική ζωή γίνεται δημόσιο θέαμα

«Όταν τραγουδώ αισθάνομαι ότι κάλεσα τον κόσμο στο σπίτι μου.»  

Τα τελευταία χρόνια, προσωπικές και οικογενειακές δυσκολίες του Μαζωνάκη βρέθηκαν έντονα στο δημόσιο βλέμμα. Εκεί όμως όπου η τηλεόραση βλέπει μια ιστορία και το διαδίκτυο έναν τίτλο, υπάρχει σχεδόν πάντα κάτι πολύ πιο παλιό και πιο περίπλοκο: άνθρωποι που κάποτε αγαπήθηκαν.

Οι οικογενειακές συγκρούσεις είναι ίσως οι πιο επώδυνες ακριβώς επειδή δεν αρχίζουν από την αδιαφορία αλλά από την οικειότητα. Οι άνθρωποι της οικογένειάς μας γνωρίζουν την εκδοχή μας πριν από την επιτυχία, πριν από τις άμυνες, πριν μάθουμε να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας στον κόσμο. Ξέρουν πράγματα που κανείς άλλος δεν μπορεί να γνωρίζει και γι’ αυτό μπορούν, ακόμη και χωρίς να το επιδιώκουν, να αγγίξουν σημεία στα οποία κανένας ξένος δεν έχει πρόσβαση.

Μέσα από αυτή την οπτική, πίσω από τους τίτλους των τελευταίων χρόνων δεν υπήρχε μια ιστορία show business. Υπήρχε μια ανθρώπινη ιστορία για την αγάπη, την απογοήτευση, τα όρια και εκείνο το δύσκολο σημείο στο οποίο ένας άνθρωπος πρέπει να αποφασίσει πόσο από τον εαυτό του μπορεί να δώσει χωρίς να τον χάσει.

Και ίσως, τελικά, αυτή η ευαλωτότητα να κάνει ακόμη πιο κατανοητή τη σχέση του με τα τραγούδια που επέλεξε να ερμηνεύσει όλα αυτά τα χρόνια.

Το χειροκρότημα και η σιωπή μετά

Υπάρχει μια εικόνα που πάντα με γοητεύει στους τραγουδιστές: η στιγμή μετά το τέλος της παράστασης.

Λίγα λεπτά νωρίτερα υπάρχουν φώτα, μουσική, εκατοντάδες ή χιλιάδες άνθρωποι που τραγουδούν μαζί σου και ένα χειροκρότημα τόσο δυνατό ώστε μοιάζει να γεμίζει ολόκληρο τον χώρο. Ύστερα έρχεται το καμαρίνι, κλείνει μια πόρτα και ξαφνικά υπάρχει σιωπή.

Η απόσταση ανάμεσα στις δύο αυτές στιγμές πρέπει να είναι από τις πιο παράξενες εμπειρίες της διασημότητας.

Ίσως εκεί καταλαβαίνει κανείς ότι η αποδοχή του πλήθους και η αγάπη δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Το χειροκρότημα μπορεί να είναι εκκωφαντικό και παρ’ όλα αυτά να μην μπορεί να σε αγκαλιάσει. Χιλιάδες άνθρωποι μπορεί να γνωρίζουν κάθε λέξη του τραγουδιού σου χωρίς κανένας τους να γνωρίζει τι σκέφτεσαι όταν τελειώσει.

Και ίσως γι’ αυτό οι άνθρωποι που περνούν τη ζωή τους τραγουδώντας δυνατά έχουν πολλές φορές σωπάσει περισσότερο απ’ όσο φανταζόμαστε.

Το πραγματικό μέτρο μιας καριέρας

Στην εποχή των αριθμών έχουμε μάθει να μετράμε την επιτυχία σχεδόν αποκλειστικά με δεδομένα. Πωλήσεις, views, streams, followers, sold out εμφανίσεις. Είναι χρήσιμοι αριθμοί, αλλά δεν μπορούν να μετρήσουν το σημαντικότερο πράγμα που αφήνει ένας καλλιτέχνης πίσω του: τη θέση που κατέλαβε μέσα στη ζωή των ανθρώπων.

Δεν υπάρχει στατιστική που να καταγράφει πόσοι ερωτεύτηκαν με ένα τραγούδι.

Πόσοι έκλαψαν μέσα σε ένα αυτοκίνητο.

Πόσοι γύρισαν σπίτι ένα ξημέρωμα και έβαλαν το ίδιο κομμάτι ξανά και ξανά επειδή, για κάποιον ανεξήγητο λόγο, εκείνη η φωνή έλεγε ακριβώς αυτό που οι ίδιοι δεν μπορούσαν.

Δεν υπάρχει chart για τη μνήμη.

Κι όμως, εκεί κρίνεται τελικά η διάρκεια.

Ο Μαζωνάκης δεν έγινε μέρος της ελληνικής μουσικής μνήμης επειδή υπήρξε απλώς επιτυχημένος. Έγινε επειδή η φωνή του συνδέθηκε με ζωές που συνέβαιναν την ίδια στιγμή με τη δική του.

Οι φωνές που μεγαλώνουν μαζί μας

Ίσως γι’ αυτό έχουμε μια ιδιαίτερη τρυφερότητα για τους καλλιτέχνες που βρίσκονται κοντά μας για πολλά χρόνια. Δεν παρακολουθούμε μόνο τη δική τους αλλαγή· μέσα από εκείνους αντιλαμβανόμαστε και τη δική μας.

Κοιτάζουμε μια παλιά εμφάνιση και δεν βλέπουμε μόνο πόσο νέος ήταν εκείνος. Συνειδητοποιούμε πόσο νέοι ήμασταν εμείς.

Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο. Ένας άνθρωπος που δεν μας γνώρισε ποτέ μετατρέπεται σε μάρτυρα της ζωής μας.

Ήταν εκεί, χωρίς να είναι.

Κι αυτό ίσως εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο γιατί ορισμένες φωνές αποκτούν τέτοια συναισθηματική δύναμη. Δεν αγαπάμε μόνο αυτόν που τραγουδά. Αγαπάμε και όλους εκείνους που ήμασταν όταν τον ακούγαμε.

Στον Μαζωνάκη υπάρχει επιπλέον κάτι που κάνει αυτή τη σχέση ακόμη πιο ανθρώπινη: ποτέ δεν έδωσε την αίσθηση του τέλειου. Είχε αντιφάσεις, υπερβολές, εκκεντρικότητα, δύσκολες περιόδους και μια εμφανή ανάγκη να επαναπροσδιορίζει τον εαυτό του. Αλλά ίσως ακριβώς γι’ αυτό ήταν τόσο αναγνωρίσιμος. Οι άνθρωποι δεν συνδέονται βαθιά με την τελειότητα. Συνδέονται με τις ρωγμές.

Γιατί μέσα από τις ρωγμές αναγνωρίζουμε τις δικές μας.

Και τελικά μένει κάτι πολύ απλό

Μπορεί κανείς να μιλήσει για τρεις δεκαετίες καριέρας, για επιτυχίες, εμφανίσεις, εικόνες που προκάλεσαν συζητήσεις και τραγούδια που πέρασαν από γενιά σε γενιά. Όλα αυτά εξηγούν ένα μέρος της ιστορίας του Γιώργου Μαζωνάκη, αλλά όχι το σημαντικότερο.

Το σημαντικότερο βρίσκεται κάπου αλλού.

Βρίσκεται σε ένα αυτοκίνητο που κινείται βράδυ στην παραλιακή και κάποιος ανεβάζει λίγο περισσότερο την ένταση όταν αρχίζει ένα γνώριμο τραγούδι. Βρίσκεται σε δύο ανθρώπους που κάποτε το τραγούδησαν μαζί και σήμερα δεν μιλούν. Βρίσκεται σε μια γυναίκα που το ακούει είκοσι χρόνια αργότερα και χαμογελά επειδή θυμάται για λίγα δευτερόλεπτα ποια ήταν τότε. Βρίσκεται σε έναν άνθρωπο που περνά μια δύσκολη νύχτα και αισθάνεται ξαφνικά ότι κάποιος, έστω μέσα από ένα τραγούδι, έχει υπάρξει κι αυτός εκεί.

Ίσως αυτή να είναι η πιο όμορφη μορφή διάρκειας που μπορεί να κατακτήσει ένας καλλιτέχνης.

Όχι να μείνει για πάντα νέος στις φωτογραφίες ούτε να βρίσκεται διαρκώς στην επικαιρότητα, αλλά να συνεχίζει να εμφανίζεται απροσδόκητα στις ζωές ανθρώπων που δεν γνώρισε ποτέ.

Γιατί στο τέλος, όταν αφαιρέσεις την εικόνα, τη διασημότητα, τα φώτα και οτιδήποτε εντυπωσιακό συνοδεύει μια μεγάλη καριέρα, απομένει κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο σημαντικό: η ανάμνηση ότι κάποτε, σε μια στιγμή που το είχαμε ανάγκη, μια φωνή μάς έκανε να αισθανθούμε λίγο λιγότερο μόνοι.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο τρυφερό πράγμα που μπορεί να αφήσει ένας τραγουδιστής μέσα στον χρόνο.