Μελίνα Μερκούρη | Ίσως η μεγαλύτερη τρέλα που έχω κάνει στη ζωή μου είναι αυτές οι φωτογραφίες στο ΚΛΙΚ

“Όπου κι αν ταξίδευα, πάντα η Ελλάδα μια έμμονη ιδέα. Με τα ελαττώματά της, τα προσόντα της” Μελίνα Μερκούρη

Η Μελίνα είναι η γυναίκα που δεν χωρούσε ποτέ σε καλούπια. Μια παρουσία που γέμιζε τον χώρο πριν ακόμη μιλήσει. Με εκείνη τη χαρακτηριστική βαθιά φωνή, το γεμάτο αυτοπεποίθηση χαμόγελο και το βλέμμα που έκρυβε μέσα του πάθος, γενναιοδωρία και μια σχεδόν παιδική λαχτάρα για ζωή, κατάφερε να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από μια σπουδαία ηθοποιός ή μια δυναμική πολιτικός. Έγινε σύμβολο μιας Ελλάδας εξωστρεφούς, τολμηρής και περήφανης.

Η Μελίνα Μερκούρη δεν υπήρξε απλώς μια καλλιτέχνις που γνώρισε διεθνή αναγνώριση. Ήταν μια γυναίκα που κουβαλούσε μέσα της τον παλμό της χώρας της.

Στην παρουσία της υπήρχε κάτι από το φως της Μεσογείου, από την ένταση της ελληνικής ψυχής, από την αυθεντικότητα μιας γενιάς που δεν φοβήθηκε να εκφραστεί, να αγαπήσει, να συγκρουστεί. Όπου κι αν εμφανιζόταν – από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Παρίσι και από το Λονδίνο μέχρι τις Κάννες – δεν εκπροσωπούσε μόνο τον εαυτό της. Εκπροσωπούσε μια ολόκληρη κουλτούρα.

Η Μελίνα δεν έπαιζε απλώς ρόλους. Τους ζούσε. Τους ένιωθε. Τους άφηνε να περνούν μέσα από την ψυχή της και να μεταμορφώνονται σε κάτι βαθιά αληθινό.

Και ίσως γι’ αυτό το κοινό την αγάπησε τόσο έντονα. Γιατί πίσω από κάθε χαρακτήρα που ενσάρκωνε, υπήρχε μια αίσθηση αυθεντικότητας που δεν μπορούσε να κατασκευαστεί. Είτε ως το ελεύθερο πνεύμα του “Ποτέ την Κυριακή”, είτε ως τραγική ηρωίδα στο θέατρο, η Μελίνα έμοιαζε να αφήνει πάντα ένα κομμάτι του εαυτού της πάνω στη σκηνή ή στο σελιλόιντ.

Το θέατρο και ο κινηματογράφος έγιναν για εκείνη όχι μόνο χώροι δημιουργίας αλλά και πεδία ελευθερίας. Εκεί μπορούσε να εκφράσει την ένταση της προσωπικότητάς της, την ανάγκη της να επικοινωνήσει, να συγκινήσει, να προκαλέσει. Και το κοινό ανταποκρινόταν με έναν σχεδόν αυθόρμητο θαυμασμό. Γιατί η Μελίνα δεν είχε τίποτα το ψεύτικο. Δεν προσπαθούσε να μοιάσει με κάτι άλλο. Ήταν ακριβώς αυτό που έδειχνε: μια γυναίκα παθιασμένη, αυθόρμητη, γεμάτη ζωή.

Όμως η Μελίνα δεν περιορίστηκε ποτέ μόνο στην τέχνη. Η ίδια πίστευε βαθιά ότι η φήμη και η επιρροή ενός καλλιτέχνη μπορούν να γίνουν δύναμη για κάτι μεγαλύτερο.

Όταν η Ελλάδα βρέθηκε κάτω από τη σκιά της δικτατορίας, δεν δίστασε να υψώσει τη φωνή της. Με το ίδιο θάρρος που στεκόταν πάνω στη σκηνή, στάθηκε απέναντι στους συνταγματάρχες. Ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο μιλώντας για την ανάγκη επιστροφής της δημοκρατίας στην πατρίδα της, μετατρέποντας την προσωπική της αναγνωρισιμότητα σε εργαλείο πολιτικής αντίστασης.

Η εξορία της δεν την λύγισε. Αντίθετα, φαίνεται πως δυνάμωσε ακόμη περισσότερο τη σχέση της με την Ελλάδα. Για τη Μελίνα, η πατρίδα δεν ήταν απλώς ένας τόπος. Ήταν ταυτότητα, πολιτισμός, μνήμη.

Και αυτό το συναίσθημα ήταν που την ώθησε, όταν επέστρεψε στη χώρα, να αφιερωθεί στην πολιτική με τον ίδιο ενθουσιασμό που είχε αφιερωθεί και στην τέχνη.

Ως υπουργός Πολιτισμού, άφησε ένα αποτύπωμα που ξεπέρασε τα στενά όρια της πολιτικής.

Οραματίστηκε μια Ελλάδα που δεν θα αντιμετωπίζει τον πολιτισμό της μόνο ως κληρονομιά του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανή δύναμη του παρόντος και του μέλλοντος.

Προώθησε ιδέες, πρωτοβουλίες και θεσμούς που στόχευαν να φέρουν τον πολιτισμό πιο κοντά στην κοινωνία και να τον αναδείξουν διεθνώς.

Το πιο εμβληματικό ίσως κομμάτι της πολιτικής της δράσης ήταν ο αγώνας για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Με πάθος, επιμονή και συγκινητική αποφασιστικότητα, μίλησε σε διεθνή φόρα, πανεπιστήμια και πολιτιστικούς οργανισμούς, εξηγώντας γιατί τα γλυπτά αυτά ανήκουν στον φυσικό και ιστορικό τους χώρο. Ο λόγος της δεν ήταν απλώς πολιτικός. Ήταν βαθιά συναισθηματικός, σχεδόν προσωπικός.

Και ίσως αυτό να ήταν το μεγάλο μυστικό της Μελίνας Μερκούρη: τίποτα στη ζωή της δεν ήταν μισό.

Ό,τι έκανε το έκανε με πάθος, με ένταση, με απόλυτη αφοσίωση. Είτε επρόκειτο για έναν ρόλο στο θέατρο, είτε για μια πολιτική μάχη, είτε για μια δημόσια τοποθέτηση, η Μελίνα έδινε πάντα ολόκληρο τον εαυτό της.

Φυσικά, μια τόσο έντονη προσωπικότητα δεν θα μπορούσε να μείνει μακριά από την κριτική. Υπήρξαν άνθρωποι που σχολίασαν την καταγωγή της, υπονοώντας ότι οι δρόμοι άνοιγαν ευκολότερα για εκείνη. Άλλοι στάθηκαν στον ατίθασο ερωτικό της βίο ή στον εκρηκτικό χαρακτήρα της. Όμως ακόμη και οι πιο δύσπιστοι με το πέρασμα του χρόνου αναγνώρισαν ότι πίσω από τον μύθο υπήρχε ένα πρόσωπο που εργαζόταν με αφοσίωση και πίστευε βαθιά σε όσα υπερασπιζόταν.

Η Μελίνα δεν προσπάθησε ποτέ να γίνει αρεστή σε όλους. Προτίμησε να είναι αυθεντική. Και αυτή η αυθεντικότητα ήταν που τελικά την έκανε τόσο ξεχωριστή.

Και γι’ αυτό, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό της, η μορφή της συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει. Υπενθυμίζοντας ότι υπάρχουν άνθρωποι που δεν φεύγουν ποτέ πραγματικά. Παραμένουν ζωντανοί μέσα στην ιστορία, στον πολιτισμό, στη μνήμη ενός λαού. Και η Μελίνα Μερκούρη είναι αναμφίβολα ένας από αυτούς.

Η Μελίνα τελικά, είναι η γυναίκα που…

Δέχτηκε τη θρυλική μαχαιριά από τον Γιώργο Φούντα στη «Στέλλα», σε μια από τις πιο έντονες στιγμές του ελληνικού κινηματογράφου. Με τη γοητεία που τη χαρακτήριζε, κατάφερε να κάνει τον σκηνοθέτη Ζυλ Ντασέν να σκαρφαλώσει πάνω από τα καθίσματα του κινηματογράφου όπου προβαλλόταν η ταινία, μόνο και μόνο για να τη συναντήσει από κοντά. Στη σκηνή του θεάτρου ενσάρκωσε τη Μπλανς και την Αλεξάνδρα Ντελ Λάγκο, χαρίζοντας μοναδικές ερμηνείες στο αθηναϊκό κοινό στο ιστορικό υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης. Και ως η αξέχαστη Ίλυα, τόσο στη μεγάλη οθόνη όσο και στο Μπρόντγουεϊ, τραγούδησε τον «Ιλισσό» του Μάνου Χατζιδάκι στην «Αθηναία», φορώντας τα χαρακτηριστικά μαργαριταρένια σκουλαρίκια της και λίγες σταγόνες από το αγαπημένο της άρωμα Chanel No 5 πίσω από τα αυτιά.

Στο Φεστιβάλ των Καννών, στο ελληνικό πάρτι που ακολούθησε την προβολή του «Ποτέ την Κυριακή», κατάφερε να παρασύρει τα μέλη της κριτικής επιτροπής σε έναν αυθόρμητο χορό, μαθαίνοντάς τους με ενθουσιασμό τα βήματα του συρτάκι. Η Μελίνα είχε πάντα την ικανότητα να μετατρέπει κάθε στιγμή σε γιορτή. Όμως η τόλμη της φάνηκε πολύ νωρίτερα. Ένα βράδυ της Κατοχής, όταν ένας Γερμανός στρατιώτης την σημάδεψε με το όπλο του, εκείνη δεν δίστασε να του πει ψύχραιμα: «Ρίξε». Ήταν μια πράξη θάρρους που έδειχνε από τότε τον ασυμβίβαστο χαρακτήρα της.

Η ίδια αυτή τόλμη εμφανίστηκε χρόνια αργότερα, όταν, εξόριστη στο Παρίσι την περίοδο της χούντας, καθισμένη στο πάτωμα του διαμερίσματός της, ύψωσε το χέρι της μπροστά στην τηλεοπτική κάμερα και μουτζώνοντας τον Παπαδόπουλο εξέφρασε με τον πιο συμβολικό τρόπο την αντίθεσή της στο καθεστώς.

Την ίδια στιγμή, μπορούσε να ξεχωρίζει και σε εντελώς διαφορετικά περιβάλλοντα. Πάνω σε μια προεκλογική εξέδρα, λουσμένη από τα φώτα δεκάδων προβολέων, χαμογελούσε περήφανα κρατώντας ψηλά το σήμα της νίκης, μετατρέποντας την πολιτική της παρουσία σε μια εικόνα γεμάτη δυναμισμό και ελπίδα.

Το θέατρο τη λάτρεψε και της χάρισε μερικούς από τους πιο απαιτητικούς και εμβληματικούς ρόλους του ρεπερτορίου. Ερμήνευσε τη Μπλανς, τη Λαίδη Μάκβεθ, την Αλεξάνδρα Ντελ Λάγκο, την Ωραία Ελένη, αλλά και τραγικές μορφές όπως τη Μήδεια και την Κλυταιμνήστρα. Το όνειρο που κουβαλούσε για χρόνια μέσα της – να εμφανιστεί στην Επίδαυρο – πραγματοποιήθηκε τελικά λίγο πριν το τέλος της καριέρας της, σε μια στιγμή που για εκείνη είχε σχεδόν συμβολικό χαρακτήρα.

Η Μελίνα ήταν μια γυναίκα με ξεχωριστή προσωπικότητα. Γεννήθηκε με τη στόφα της σταρ και κατέκτησε τη διεθνή φήμη ως το χαρούμενο, αυθόρμητο και γεμάτο ζωή κορίτσι του «Ποτέ την Κυριακή». Παρ’ όλα αυτά, ποτέ δεν έδειξε να φοβάται τις συγκρούσεις ή τις δύσκολες στιγμές. Όταν χρειάστηκε, ύψωσε τη φωνή της απέναντι στους συνταγματάρχες και βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του αγώνα κατά της δικτατορίας.

Γιατί η Μελίνα Μερκούρη υπήρξε τελικά κάτι πολύ περισσότερο από μια διάσημη ηθοποιός ή μια δυναμική πολιτικό. Ήταν μια γυναίκα που λατρεύτηκε, που έζησε μια ζωή έντονη, γεμάτη αντιφάσεις, πάθος και ελευθερία. Μια ζωή πολυτάραχη, αντισυμβατική, αλλά και βαθιά απολαυστική.

Άλλωστε, η ίδια το είχε πει με τον δικό της χαρακτηριστικό τρόπο:
«Είμαι το πιο αυθεντικό παράξενο πλάσμα που έχει βγάλει η νεότερη Ελλάδα. Όλοι οι άλλοι είναι ερσάτζ».

Και ίσως μέσα σε αυτή τη φράση να κρύβεται όλη η ουσία της Μελίνας: μια προσωπικότητα αυθεντική, εκρηκτική και ανεπανάληπτη.

Συγκέντρωσα κάποια από τα λόγια της αξέχαστης Μελίνας και σας τα παραθέτω:

 Ίσως η μεγαλύτερη τρέλα που έχω κάνει στη ζωή μου είναι αυτές οι φωτογραφίες στο ΚΛΙΚ. (από τη συνέντευξή της στον Πέτρο Κωστόπουλο, τον Φεβρουάριου του 1990 για το ΚΛΙΚ)

Είναι υπέροχο πράγμα να μπορείς να αγαπάς. Είναι θείο.

Από τη ζωή μέχρι το θάνατο, ένα τσιγάρο δρόμος.

Η Ελλάδα είναι η πραγματική μου δύναμη, ο πραγματικός μου καημός.

Tην εξουσία δεν την αισθάνθηκα σαν υπουργός. Την αισθάνθηκα σαν σταρ στο Μπρόντγουει.

Η Γκάρμπο είναι το πλάσμα για το οποίο έγινα θεατρίνα.

Δεν προσποιήθηκα. Η προσποίηση για μένα είναι κάτι χυδαίο. Απλά και μόνο έζησα όπως ήθελα. Χωρίς να υπολογίσω τίποτα και κανέναν.

Η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον πολιτισμό. Η Ελλάδα, αυτό είναι η κληρονομιά της, αυτό  είναι η περιουσία της και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε ΚΑΝΕΙΣ

Ότι πιο τρυφερό υπάρχει είναι να είμαι κτήμα όλων.