The Last Man Standing: Νετανιάχου – Πόσες πολιτικές ζωές μπορεί να έχει ένας άνθρωπος;

Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου τού στέρησαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, όχι όμως και την εξουσία. Ποιο είναι το μυστικό της πολιτικής του επιβίωσης και ποιο το τίμημά της;

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Υπάρχουν πολιτικοί που γνωρίζουν πότε να αποχωρήσουν. Υπάρχουν άλλοι που επιστρέφουν όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Και υπάρχουν εκείνοι που μοιάζουν να έχουν μετατρέψει την πολιτική επιβίωση σε μια διαρκή αναμέτρηση με το αναπόφευκτο. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανήκει στην τελευταία κατηγορία.

Στα 77 του χρόνια, έπειτα από περισσότερες από τρεις δεκαετίες στην πρώτη γραμμή της ισραηλινής πολιτικής, ο άνθρωπος που οι συμπατριώτες του αποκαλούν «Μπίμπι» βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα παράδοξο. Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου 2026 δεν του εξασφάλισαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που χρειαζόταν για να συνεχίσει να κυβερνά με τον μέχρι σήμερα συνασπισμό του. Δεν έδωσαν, όμως, ούτε στους πολιτικούς του αντιπάλους έναν ξεκάθαρο δρόμο προς την εξουσία.

Με καταμετρημένο περίπου το 86% των ψήφων, ο συνασπισμός του Νετανιάχου προβλεπόταν να εξασφαλίσει 53 από τις 120 έδρες της Κνεσέτ, έναντι 48 του αντίπαλου συνασπισμού υπό τον Γκάντι Άιζενκοτ. Τα αραβικά κόμματα συγκέντρωναν συνολικά 19 έδρες, αποκτώντας έναν δυνητικά καθοριστικό ρόλο στη μετεκλογική εξίσωση.

Για τον σχηματισμό κυβέρνησης απαιτούνται τουλάχιστον 61 έδρες. Κανένα από τα δύο βασικά στρατόπεδα δεν τις διαθέτει.

Και έτσι, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ παραμένει στη θέση του, ως επικεφαλής υπηρεσιακής κυβέρνησης, μέχρι να σχηματιστεί νέα.

Δεν πρόκειται για μια νέα εκλογική εντολή. Πρόκειται για τη θεσμική συνέχεια μιας κυβέρνησης σε μια περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας.

Ωστόσο, για έναν άνθρωπο που έχει επιστρέψει επανειλημμένα από πολιτικές ήττες, ακόμη και αυτή η παράταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Ο Νετανιάχου δεν έχει εξασφαλίσει την επόμενη πρωθυπουργική του θητεία. Αλλά ούτε έχει εγκαταλείψει το πολιτικό προσκήνιο.

Και το ερώτημα επιστρέφει: πόσες πολιτικές ζωές μπορεί να έχει ένας άνθρωπος;

Ο πολιτικός που έμαθε να επιστρέφει

Η ιστορία του Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι συνδεδεμένη με την ίδια την εξέλιξη του σύγχρονου Ισραήλ.

Γεννήθηκε το 1949 στο Τελ Αβίβ, σε μια οικογένεια με ισχυρή ιστορική και ιδεολογική ταυτότητα. Ο πατέρας του, Μπεντσιόν Νετανιάχου, ήταν ιστορικός και υποστηρικτής του αναθεωρητικού σιωνισμού. Ο μεγαλύτερος αδελφός του, Γιονάταν, σκοτώθηκε το 1976 κατά την επιχείρηση διάσωσης ομήρων στο Εντέμπε της Ουγκάντας, ένα γεγονός που σημάδεψε την οικογένεια και απέκτησε ιδιαίτερη θέση στη δημόσια αφήγηση του μετέπειτα πρωθυπουργού.

Ο ίδιος υπηρέτησε σε επίλεκτη μονάδα του ισραηλινού στρατού, σπούδασε στις Ηνωμένες Πολιτείες και ακολούθησε διπλωματική σταδιοδρομία προτού εισέλθει στην πολιτική.

Το 1996, σε ηλικία 46 ετών, έγινε για πρώτη φορά πρωθυπουργός του Ισραήλ.

Το 1999 ηττήθηκε από τον Εχούντ Μπαράκ.

Για πολλούς, η ήττα εκείνη έμοιαζε με το τέλος μιας πολιτικής διαδρομής που είχε ξεκινήσει με μεγάλες προσδοκίες. Ο Νετανιάχου, όμως, επέστρεψε.

Το 2009 ανέλαβε ξανά την πρωθυπουργία και παρέμεινε στην εξουσία μέχρι το 2021. Όταν μια ετερόκλητη συμμαχία κομμάτων κατάφερε να τον απομακρύνει, οι πολιτικοί του αντίπαλοι θεώρησαν ότι είχε κλείσει ένας ολόκληρος ιστορικός κύκλος.

Έναν χρόνο αργότερα, το 2022, επέστρεψε και πάλι.

Η διαδρομή αυτή δεν αποκαλύπτει απλώς την επιμονή ενός πολιτικού. Αναδεικνύει την ικανότητά του να διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το εκλογικό του ακροατήριο, να ελέγχει τους συσχετισμούς στο κόμμα του και να αξιοποιεί τις ιδιαιτερότητες ενός κοινοβουλευτικού συστήματος που στηρίζεται σε κυβερνητικές συνεργασίες.

Στην πολιτική, άλλωστε, η ήττα δεν σημαίνει πάντοτε και το τέλος.

Μερικές φορές σημαίνει απλώς ότι η επόμενη αναμέτρηση έχει ήδη αρχίσει.

Όταν η εξουσία γίνεται ταυτότητα

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διάσταση στην πολιτική μακροβιότητα. Όσο περισσότερο ένας άνθρωπος παραμένει στο επίκεντρο της εξουσίας, τόσο περισσότερο η δημόσια εικόνα του ταυτίζεται με τον θεσμικό του ρόλο.

Ο Νετανιάχου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Για τους υποστηρικτές του, είναι ο ηγέτης που διαθέτει την εμπειρία να διαχειριστεί τις απειλές απέναντι στο Ισραήλ, να συνομιλήσει με τις μεγάλες δυνάμεις και να υπερασπιστεί τα συμφέροντα της χώρας σε μια ιδιαίτερα ασταθή περιοχή.

Για τους επικριτές του, αντιθέτως, η μακρόχρονη παρουσία του έχει συνδεθεί με την όξυνση του κοινωνικού διχασμού, τη σύγκρουση με τους θεσμούς και μια πολιτική κουλτούρα που περιστρέφεται υπερβολικά γύρω από το πρόσωπο του πρωθυπουργού.

Αυτές οι δύο εικόνες συνυπάρχουν εδώ και χρόνια.

Ο Νετανιάχου δεν είναι απλώς ένας πολιτικός που διεκδικεί την εξουσία. Έχει μετατραπεί στο κεντρικό σημείο αναφοράς της ισραηλινής πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ακόμη και τα κόμματα που διαφωνούν μεταξύ τους σε ουσιώδη ζητήματα έχουν κατά καιρούς βρει έναν κοινό πολιτικό στόχο: την απομάκρυνσή του.

Το παράδοξο είναι ότι αυτή ακριβώς η προσωποποίηση της αντιπαράθεσης ενδέχεται να συμβάλλει στη διατήρηση της επιρροής του.

Όταν ένας πολιτικός γίνεται σύμβολο, οι ψηφοφόροι δεν τον αξιολογούν αποκλειστικά με βάση τις κυβερνητικές του αποφάσεις. Τον συνδέουν με ευρύτερες αντιλήψεις για την ασφάλεια, την ταυτότητα, την ιστορία και το μέλλον της χώρας τους.

Και τα σύμβολα αποδεικνύονται συχνά ανθεκτικότερα από τις κυβερνήσεις.

Η 7η Οκτωβρίου και το μεγαλύτερο πλήγμα

Καμία πολιτική ανάλυση του Νετανιάχου δεν μπορεί να παρακάμψει την 7η Οκτωβρίου 2023.

Η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι και απήχθησαν εκατοντάδες όμηροι, αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες ασφαλείας στην ιστορία του ισραηλινού κράτους.

Για έναν πρωθυπουργό που είχε οικοδομήσει σημαντικό μέρος της πολιτικής του ταυτότητας γύρω από την υπόσχεση της εθνικής ασφάλειας, η κρίση υπήρξε καθοριστική.

Ακολούθησε ο πόλεμος στη Γάζα, με δεκάδες χιλιάδες Παλαιστινίους νεκρούς, εκτεταμένες καταστροφές και μια ανθρωπιστική κρίση που προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις.

Η κυβέρνηση Νετανιάχου βρέθηκε αντιμέτωπη με σφοδρή κριτική για τις αποτυχίες που προηγήθηκαν της επίθεσης, τη διαχείριση του πολέμου και τις αποφάσεις σχετικά με την απελευθέρωση των ομήρων.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ήταν απαραίτητες για την προστασία του Ισραήλ και την αντιμετώπιση της Χαμάς.

Οι επικριτές του, ωστόσο, αμφισβήτησαν τόσο τη στρατηγική του όσο και τις πολιτικές προτεραιότητες της κυβέρνησής του.

Η διεθνής πίεση εντάθηκε όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε, τον Νοέμβριο του 2024, ένταλμα σύλληψης εναντίον του για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ο Νετανιάχου αρνείται τις κατηγορίες και αμφισβητεί τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου.

Κι όμως, παρά το βάρος αυτών των εξελίξεων, παρέμεινε πολιτικά ενεργός.

Αυτό δεν αναιρεί τις ευθύνες που του αποδίδουν οι αντίπαλοί του ούτε τις συνέπειες των κυβερνητικών αποφάσεών του.

Αναδεικνύει, όμως, ένα από τα πιο σύνθετα χαρακτηριστικά της πολιτικής του διαδρομής: την ικανότητα να διατηρεί σημαντική εκλογική υποστήριξη ακόμη και έπειτα από ιστορικές κρίσεις.

Οι δικαστικές περιπέτειες και η πολιτική πόλωση

Η σχέση του Νετανιάχου με τη δικαιοσύνη αποτελεί ένα ακόμη κεφάλαιο της μακρόχρονης πολιτικής του παρουσίας.

Από το 2020 βρίσκεται αντιμέτωπος με δικαστική διαδικασία για υποθέσεις που περιλαμβάνουν κατηγορίες δωροδοκίας, απάτης και κατάχρησης εμπιστοσύνης.

Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι διώξεις έχουν πολιτικά κίνητρα.

Παράλληλα, οι προσπάθειες της κυβέρνησής του να προωθήσει αλλαγές στο δικαστικό σύστημα προκάλεσαν το 2023 μαζικές διαδηλώσεις.

Οι αντίπαλοι της μεταρρύθμισης υποστήριξαν ότι οι αλλαγές θα αποδυνάμωναν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Οι υποστηρικτές τους αντέτειναν ότι ήταν αναγκαίες για τον περιορισμό της υπερβολικής εξουσίας των δικαστών.

Η σύγκρουση αυτή αποκάλυψε βαθιές διαφορές στην αντίληψη των Ισραηλινών για τη δημοκρατία και τους θεσμούς.

Ταυτόχρονα, ανέδειξε ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε πολλές σύγχρονες δημοκρατίες.

Η δημόσια αμφισβήτηση ενός ηγέτη δεν οδηγεί απαραίτητα στην αποδυνάμωσή του.

Όταν ένα τμήμα της κοινωνίας θεωρεί ότι ο πολιτικός που υποστηρίζει αντιμετωπίζεται άδικα, η κριτική μπορεί να ενισχύσει τη συσπείρωση γύρω από το πρόσωπό του.

Ο Νετανιάχου έχει αξιοποιήσει πολιτικά αυτή τη δυναμική, παρουσιάζοντας συχνά τις αντιπαραθέσεις του με θεσμούς και πολιτικούς αντιπάλους ως μέρος μιας ευρύτερης σύγκρουσης.

Έτσι, η πολιτική του επιβίωση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την αποδοχή των κυβερνητικών του επιλογών.

Εξαρτάται και από τη διατήρηση μιας ισχυρής σχέσης εμπιστοσύνης με τους ψηφοφόρους του.

Το παράδοξο της 27ης Οκτωβρίου

Οι εκλογές του 2026 ανέδειξαν μια πραγματικότητα που δύσκολα χωρά σε έναν απλό χαρακτηρισμό περί νίκης ή ήττας.

Ο συνασπισμός του Νετανιάχου προηγείται σε έδρες έναντι του βασικού αντίπαλου συνασπισμού, αλλά βρίσκεται οκτώ έδρες μακριά από την απαιτούμενη πλειοψηφία.

Ο Γκάντι Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του ισραηλινού γενικού επιτελείου, επιχείρησε να εκφράσει την ανάγκη πολιτικής αλλαγής. Ωστόσο, ο συνασπισμός του επίσης δεν διαθέτει τις έδρες που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Τα αραβικά κόμματα, με 19 έδρες σύμφωνα με τα προσωρινά αποτελέσματα, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Θεωρητικά, η υποστήριξή τους θα μπορούσε να επιτρέψει τη διαμόρφωση μιας εναλλακτικής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.

Στην πράξη, όμως, μια τέτοια συνεργασία συναντά σημαντικά πολιτικά εμπόδια, καθώς ορισμένα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν αποκλείσει τη σύμπραξη με αραβικές πολιτικές δυνάμεις.

Αυτή η αντίφαση εξηγεί γιατί ο Νετανιάχου παραμένει υπηρεσιακός πρωθυπουργός.

Η απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας δεν οδηγεί αυτομάτως στην αντικατάστασή του.

Σύμφωνα με το ισραηλινό θεσμικό πλαίσιο, η απερχόμενη κυβέρνηση εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά της μέχρι τον σχηματισμό νέας. Ο πρόεδρος της χώρας, Ισαάκ Χέρτσογκ, θα αναλάβει να διερευνήσει ποιος πολιτικός αρχηγός διαθέτει τις περισσότερες δυνατότητες να συγκροτήσει κυβερνητική πλειοψηφία.

Η διαδικασία μπορεί να απαιτήσει εβδομάδες διαπραγματεύσεων.

Εάν δεν υπάρξει συμφωνία, δεν αποκλείεται ακόμη και μια νέα εκλογική αναμέτρηση.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η υπηρεσιακή κυβέρνηση εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές αρμοδιότητες, παρά την υποχρέωση θεσμικής αυτοσυγκράτησης.

Επομένως, η παραμονή του Νετανιάχου δεν έχει μόνο συμβολικό χαρακτήρα.

Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας, η άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας παραμένει ουσιαστική.

Η σκιά του Ιράν και ο παράγοντας Τραμπ

Η διεθνής διάσταση της πολιτικής του επιβίωσης είναι εξίσου σημαντική.

Ο Νετανιάχου έχει συνδέσει μεγάλο μέρος της εξωτερικής του πολιτικής με την αντιμετώπιση του Ιράν, το οποίο παρουσιάζει ως υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ.

Η ένταση ανάμεσα στις δύο χώρες και οι στρατιωτικές συγκρούσεις των τελευταίων ετών έχουν ενισχύσει τη σημασία των αποφάσεων ασφαλείας.

Παράλληλα, η σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα της διεθνούς πολιτικής του παρουσίας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε δημόσια τον Νετανιάχου κατά την προεκλογική περίοδο, ενώ μετά την ψηφοφορία εξέφρασε την ικανοποίησή του για την επίδοσή του.

Ωστόσο, η διεθνής υποστήριξη δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Ο Νετανιάχου εξακολουθεί να χρειάζεται πολιτικούς συμμάχους στο εσωτερικό του Ισραήλ.

Και οι αποφάσεις που θα ληφθούν το επόμενο διάστημα ενδέχεται να επηρεάσουν όχι μόνο την κυβερνητική σταθερότητα, αλλά και τη θέση της χώρας σε μια εξαιρετικά εύθραυστη περιοχή.

Πόσες φορές μπορεί να επιστρέψει ένας ηγέτης;

Η πολιτική ανθεκτικότητα του Νετανιάχου δεν είναι αποτέλεσμα ενός μόνο χαρακτηριστικού.

Συνδέεται με την εμπειρία, την κομματική οργάνωση, τη διατήρηση ενός πιστού εκλογικού ακροατηρίου και την ικανότητα διαπραγμάτευσης σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια βαθύτερη διάσταση.

Η μακρόχρονη παραμονή ενός πολιτικού στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής δημιουργεί μια ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στο πρόσωπο και την εξουσία.

Για τους υποστηρικτές του, η επιστροφή του μπορεί να εκλαμβάνεται ως επιβεβαίωση της πολιτικής του αξίας.

Για τους αντιπάλους του, η ίδια επιστροφή μπορεί να συμβολίζει την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να ανανεωθεί.

Αυτή η σύγκρουση αντιλήψεων έχει μετατρέψει τον Νετανιάχου σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα πολιτικής μακροβιότητας της εποχής μας.

Το ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσες φορές μπορεί να επιστρέψει.

Είναι και τι σημαίνει κάθε επιστροφή για τη χώρα που κυβερνά.

Το τίμημα της επιβίωσης

Η πολιτική επιβίωση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη επιτυχημένης διακυβέρνησης.

Ένας ηγέτης μπορεί να παραμένει επί δεκαετίες στο επίκεντρο της εξουσίας χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει καταφέρει να περιορίσει τις αντιθέσεις της κοινωνίας του.

Στην περίπτωση του Νετανιάχου, το τίμημα της διαρκούς πολιτικής αντιπαράθεσης αποτυπώνεται στον βαθύ διχασμό του Ισραήλ.

Η σχέση κράτους και θρησκείας, η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων, το παλαιστινιακό ζήτημα και οι ευθύνες για την 7η Οκτωβρίου παραμένουν ανοιχτά και εξαιρετικά σύνθετα ζητήματα.

Η επόμενη κυβέρνηση, όποια και αν είναι η σύνθεσή της, θα κληθεί να τα αντιμετωπίσει.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό δίλημμα.

Μπορεί ένας ηγέτης που έχει συνδεθεί τόσο έντονα με τις διαχωριστικές γραμμές μιας κοινωνίας να συμβάλει στην υπέρβασή τους;

Ή μήπως η ίδια η διάρκεια της παρουσίας του δυσκολεύει την αναζήτηση μιας νέας πολιτικής ισορροπίας;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί μόνο μέσα από τα εκλογικά αποτελέσματα.

Θα κριθεί από τις πολιτικές επιλογές, τις θεσμικές διαδικασίες και τις εξελίξεις που θα ακολουθήσουν.

The Last Man Standing

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ακούσει πολλές φορές ότι η πολιτική του καριέρα πλησιάζει στο τέλος της.

Το άκουσε μετά την ήττα του 1999.

Το άκουσε όταν έχασε την πρωθυπουργία το 2021.

Το άκουσε όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με δικαστικές κατηγορίες, μαζικές διαδηλώσεις και τη βαθύτερη κρίση ασφαλείας που γνώρισε το Ισραήλ εδώ και δεκαετίες.

Και όμως, τον Οκτώβριο του 2026 εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων.

Δεν διαθέτει πλέον την κοινοβουλευτική πλειοψηφία του προηγούμενου κυβερνητικού συνασπισμού. Δεν έχει εξασφαλίσει νέα κυβερνητική εντολή. Το πολιτικό του μέλλον παραμένει αβέβαιο.

Εξακολουθεί, όμως, να είναι πρωθυπουργός.

Αυτό δεν τον καθιστά ανίκητο.

Ούτε σημαίνει ότι η επόμενη ημέρα θα του ανήκει.

Αποδεικνύει, ωστόσο, πόσο σύνθετη μπορεί να γίνει η έννοια της πολιτικής ήττας όταν ένας ηγέτης έχει συνδέσει τόσο βαθιά το όνομά του με την ιστορία μιας χώρας.

Η εξουσία μπορεί να χαθεί μέσα σε μία εκλογική νύχτα.

Η πολιτική επιρροή, όμως, δεν εξαφανίζεται πάντοτε με την ίδια ταχύτητα.

Ο Νετανιάχου γνωρίζει καλύτερα από τους περισσότερους ότι στην πολιτική το τέλος δεν το αποφασίζουν οι προβλέψεις, οι τίτλοι των εφημερίδων ή ακόμη και μια μεμονωμένη εκλογική ήττα.

Το καθορίζουν οι θεσμοί, οι συμμαχίες και, τελικά, οι πολίτες.

Ίσως γι’ αυτό η ιστορία του εξακολουθεί να προκαλεί τόσο έντονο ενδιαφέρον.

Όχι επειδή έχει αποδείξει ότι μπορεί να παραμένει για πάντα στην εξουσία.

Αλλά επειδή έχει δείξει πόσο δύσκολο μπορεί να αποδειχθεί το οριστικό τέλος μιας μακράς πολιτικής διαδρομής.

Το πραγματικό μέτρο ενός ηγέτη, ωστόσο, δεν είναι πόσες φορές κατάφερε να επιστρέψει στην εξουσία. Είναι τι άφησε πίσω του κάθε φορά που την άσκησε.

Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη ερώτηση που θα κληθεί να απαντήσει η Ιστορία για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Όχι πόσες πολιτικές ζωές είχε.

Αλλά τι έκανε με καθεμία από αυτές.