The Social Longevity Effect: Ο άνθρωπος που θα σε βοηθήσει να ζήσεις περισσότερο ίσως να μην είναι ο γιατρός σου

Αν κάποιος μας ρωτούσε τι πρέπει να κάνουμε σήμερα για να έχουμε περισσότερες πιθανότητες να ζήσουμε μέχρι τα 90 ή τα 100, οι περισσότεροι θα στρέφαμε σχεδόν αυτόματα τη σκέψη μας στο σώμα.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Θα μιλούσαμε για το κάπνισμα που πρέπει να αποφεύγουμε, για τη διατροφή που πρέπει να προσέχουμε, για την άσκηση, τον ύπνο, τις προληπτικές εξετάσεις και όλους εκείνους τους δείκτες που η σύγχρονη επιστήμη έχει μάθει πλέον να παρακολουθεί με εντυπωσιακή ακρίβεια

Πολύ λιγότερο πιθανό είναι να απαντούσαμε κάτι φαινομενικά απλό: να υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορούμε να πάρουμε τηλέφωνο στις έντεκα το βράδυ χωρίς να αναρωτηθούμε αν τον ενοχλούμε.

Κι όμως, όσο η συζήτηση γύρω από τη μακροζωία ωριμάζει και απομακρύνεται από την απλουστευτική υπόσχεση ενός μαγικού supplement ή μιας τέλειας καθημερινής ρουτίνας, η ποιότητα των κοινωνικών μας σχέσεων βρίσκεται όλο και συχνότερα δίπλα στους κλασικούς πυλώνες της υγιούς γήρανσης. Η κοινωνική σύνδεση δεν είναι απλώς κάτι που κάνει τη ζωή πιο ευχάριστη· συνδέεται με την υγεία, την ψυχική ευεξία και τελικά με τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο παρήγορα πράγματα που έχουμε αρχίσει να καταλαβαίνουμε για τη μακροζωία: ότι ένα μέρος της δεν βρίσκεται απαραίτητα σε κάποιο εργαστήριο του μέλλοντος. Μπορεί να βρίσκεται ήδη γύρω από ένα τραπέζι.

Το longevity που δεν πωλείται σε μπουκαλάκι

Η βιομηχανία της μακροζωίας αγαπά, αναπόφευκτα, οτιδήποτε μπορεί να μετρηθεί, να παρακολουθηθεί και τελικά να μετατραπεί σε προϊόν. Ένα supplement έχει συγκεκριμένη τιμή, ένα διαγνωστικό test παράγει ένα αποτέλεσμα, ένα wearable μετατρέπει τον ύπνο, τους παλμούς και την κίνησή μας σε δεδομένα που εμφανίζονται καθημερινά σε ένα dashboard. Ακόμη και η βιολογική ηλικία αρχίζει να παρουσιάζεται ως ένας αριθμός που μπορούμε να παρακολουθούμε σχεδόν όπως κάποτε παρακολουθούσαμε το βάρος μας.

Η φιλία δεν προσφέρεται τόσο εύκολα σε αυτή τη λογική.

Δεν υπάρχει εφαρμογή που μπορεί να μας παραδώσει είκοσι χρόνια κοινών αναμνήσεων, ούτε εξέταση αίματος που να μετρά την ασφάλεια που αισθανόμαστε όταν καθόμαστε απέναντι από έναν άνθρωπο στον οποίο δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε από την αρχή ποιοι είμαστε. Δεν υπάρχει χάπι που δημιουργεί εκείνη τη σπάνια αίσθηση ότι κάποιος γνωρίζει όχι μόνο τη σημερινή εκδοχή μας, αλλά και όλες τις προηγούμενες: ποιοι ήμασταν πριν αποκτήσουμε καριέρα, παιδιά, τίτλους, επιτυχίες, απογοητεύσεις και όλα εκείνα που με τα χρόνια προσθέτουμε πάνω στην αρχική μας ταυτότητα.

Κι όμως, ακριβώς αυτή η αίσθηση του «ανήκειν» μπορεί να αποτελεί σημαντικό κομμάτι μιας ζωής που δεν είναι απλώς μεγαλύτερη σε διάρκεια, αλλά καλύτερη σε ποιότητα.

Ίσως λοιπόν η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της σύγχρονης συζήτησης για το longevity να είναι εκείνη που δεν μπορεί εύκολα να εμπορευματοποιηθεί. Γιατί μπορούμε να αγοράσουμε καλύτερη τεχνολογία, περισσότερες εξετάσεις και ακριβότερες υπηρεσίες υγείας. Δεν μπορούμε όμως να αγοράσουμε αναδρομικά τους ανθρώπους στους οποίους δεν δώσαμε χρόνο.

Η μοναξιά δεν φαίνεται πάντα

Το δύσκολο είναι ότι η μοναξιά στη σύγχρονη ζωή δεν μοιάζει απαραίτητα με την εικόνα που έχουμε μάθει να συνδέουμε μαζί της. Δεν σημαίνει πάντα έναν άνθρωπο μόνο σε ένα άδειο σπίτι, χωρίς κοινωνική ζωή ή επαφή με τους άλλους. Μπορεί να εργάζεσαι καθημερινά με δεκάδες ανθρώπους, να βγαίνεις, να ταξιδεύεις, να έχεις χιλιάδες followers και ένα κινητό που δεν σταματά να εμφανίζει μηνύματα — και παρ’ όλα αυτά, όταν συμβεί κάτι πραγματικά σημαντικό, να μην ξέρεις ποιον θέλεις να πάρεις τηλέφωνο.

Η ψηφιακή εποχή αύξησε θεαματικά τον αριθμό των ανθρώπων στους οποίους έχουμε πρόσβαση, αλλά η πρόσβαση δεν είναι το ίδιο πράγμα με την εγγύτητα. Μπορούμε να γνωρίζουμε πού ταξίδεψε κάποιος, τι έφαγε, τι φόρεσε, ποιο τραγούδι ακούει και πώς πέρασε το Σαββατοκύριακό του χωρίς να γνωρίζουμε τι τον φοβίζει αυτή την περίοδο της ζωής του.

Μπορούμε να ανταλλάσσουμε εκατοντάδες μηνύματα και παρ’ όλα αυτά να μας λείπει μια πραγματική συζήτηση.

Ίσως γι’ αυτό η κοινωνική σύνδεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μέσα στη συζήτηση για τη μακροζωία. Γιατί μας υποχρεώνει να διαχωρίσουμε την κοινωνικότητα από την ουσιαστική σχέση και τον αριθμό των επαφών από την ποιότητα των δεσμών. Το ερώτημα δεν είναι πόσους ανθρώπους γνωρίζουμε. Είναι πόσοι μας γνωρίζουν πραγματικά.

Οι σχέσεις χρειάζονται συντήρηση όπως και το σώμα

Έχουμε αποδεχθεί εδώ και χρόνια ότι η φροντίδα του σώματος απαιτεί συνέπεια. Κανείς δεν πιστεύει ότι μπορεί να γυμναστεί μία φορά τον Ιανουάριο και να θεωρήσει ότι φρόντισε τη φυσική του κατάσταση για ολόκληρη τη χρονιά. Ξέρουμε ότι η υγεία χτίζεται μέσα από μικρές επαναλαμβανόμενες επιλογές, των οποίων το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα ορατό τη στιγμή που τις κάνουμε.

Παράξενο, λοιπόν, που συχνά δεν αντιμετωπίζουμε τις σχέσεις μας με την ίδια λογική.

Γιατί και οι δεσμοί χρειάζονται επανάληψη. Ένα μήνυμα χωρίς συγκεκριμένο λόγο, ένα τηλεφώνημα επειδή θυμήθηκες κάποιον, ένα τραπέζι που δεν ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή, η παρουσία σου όταν ο άλλος περνά δύσκολα, ακόμη κι αν δεν ξέρεις ακριβώς τι πρέπει να του πεις. Πρόκειται για μικρές πράξεις που τη στιγμή που συμβαίνουν μοιάζουν σχεδόν ασήμαντες, αλλά όταν τις κοιτάξεις από απόσταση είκοσι ή τριάντα χρόνων συνειδητοποιείς ότι αυτές ακριβώς δημιούργησαν κάτι τεράστιο: μια κοινή ζωή.

Κι όμως, όσο μεγαλώνουμε, τόσο ευκολότερο γίνεται να αντιμετωπίζουμε τη φιλία ως αυτό που θα χωρέσει στον χρόνο που περισσεύει. Θα τηλεφωνήσουμε όταν τελειώσει η δουλειά, θα κανονίσουμε να βρεθούμε όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, θα κάνουμε εκείνο το ταξίδι όταν μεγαλώσουν τα παιδιά, θα περάσουμε περισσότερο χρόνο μαζί όταν δεν έχουμε τόσες υποχρεώσεις.

Μόνο που οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ.

Και κάποια στιγμή μπορεί να συνειδητοποιήσουμε ότι περιμέναμε να αδειάσει η ζωή για να χωρέσουμε μέσα της ακριβώς τους ανθρώπους που την έκαναν γεμάτη.

Ποιον θα πάρεις τηλέφωνο στα 80;

Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ερωτήσεις που θα μπορούσαμε να προσθέσουμε σε οποιοδήποτε longevity plan. Όχι μόνο πόση μυϊκή μάζα θέλουμε να έχουμε στα 70, ποια θα είναι η καρδιαγγειακή μας κατάσταση ή πόσο χαμηλότερη θα έχουμε καταφέρει να διατηρήσουμε τη βιολογική μας ηλικία από τη χρονολογική.

Αλλά ποιος θα βρίσκεται τότε στη ζωή μας.

Ποιον θα μπορούμε να πάρουμε τηλέφωνο στα 80 και να αρχίσουμε μια πρόταση με το «θυμάσαι τότε που…», γνωρίζοντας ότι δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε τίποτα περισσότερο; Με ποιον θα γελάμε για κάτι που συνέβη πριν από σαράντα χρόνια; Ποιος θα θυμάται τους γονείς μας, τα πρώτα μας σπίτια, τους ανθρώπους που αγαπήσαμε, τα λάθη που κάναμε και τις εκδοχές του εαυτού μας που οι νεότεροι άνθρωποι στη ζωή μας δεν γνώρισαν ποτέ;

Υπάρχει κάτι βαθιά συγκινητικό στους ανθρώπους που κουβαλούν ένα μέρος της προσωπικής μας ιστορίας. Όσο περνούν τα χρόνια, δεν είναι απλώς φίλοι. Γίνονται κατά κάποιον τρόπο μάρτυρες της ζωής μας.

Και τότε η μακροζωία αποκτά διαφορετικό νόημα. Γιατί ο στόχος δεν μπορεί να είναι απλώς να κρατήσουμε το σώμα μας μέσα στον χρόνο. Είναι να καταφέρουμε να κρατήσουμε μια ζωή μέσα στον χρόνο — και ζωή σημαίνει αναμνήσεις, δεσμούς, πρόσωπα και ανθρώπους που γνωρίζουν ποιοι ήμασταν πριν γίνουμε αυτό που είμαστε σήμερα.

Η πιο ανθρώπινη επένδυση

Είναι παράξενο πόσο εύκολο μπορεί να μας φαίνεται να ξοδέψουμε χρήματα για το μέλλον μας και πόσο δύσκολο να του δώσουμε λίγο από τον χρόνο μας σήμερα. Μπορούμε να αγοράσουμε ένα wearable επειδή θέλουμε να κοιμόμαστε καλύτερα, να πληρώσουμε μια εξέταση επειδή θέλουμε να γνωρίζουμε περισσότερο το σώμα μας ή να οργανώσουμε με σχολαστικότητα μια διατροφή που πιστεύουμε ότι θα μας βοηθήσει να γεράσουμε καλύτερα. Και όλα αυτά μπορεί να έχουν τη θέση τους.

Ίσως όμως μία από τις πιο σημαντικές επενδύσεις στη μελλοντική ποιότητα της ζωής μας να είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακή: ένα δείπνο που δεν ακυρώσαμε επειδή είχαμε πολλή δουλειά, ένα τηλεφώνημα που κάναμε χωρίς να υπάρχει κάποια είδηση να ανακοινώσουμε, ένα Σαββατοκύριακο που προστατεύσαμε από τις υποχρεώσεις ή μια φιλία που κάποια στιγμή αποφασίσαμε συνειδητά να μη θεωρήσουμε δεδομένη.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι καλές σχέσεις μάς κάνουν άτρωτους, ούτε ότι η κοινωνική σύνδεση μπορεί να αντικαταστήσει την πρόληψη, την άσκηση ή την ιατρική φροντίδα. Η μακροζωία είναι πολύ πιο σύνθετη για να χωρέσει σε μία μόνο εξήγηση, όσο όμορφη κι αν ακούγεται.

Ίσως, όμως, χρειάζεται να διευρύνουμε λίγο τον τρόπο με τον οποίο φανταζόμαστε την υγεία. Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι μόνο καρδιά, εγκέφαλος, μύες, ορμόνες και βιοδείκτες. Είναι και οι δεσμοί του. Είναι οι άνθρωποι στους οποίους τηλεφωνεί όταν κάτι καλό συμβαίνει και εκείνοι που θα ήθελε δίπλα του όταν κάτι πάει στραβά. Είναι τα πρόσωπα με τα οποία δεν χρειάζεται να είναι η καλύτερη, η πιο επιτυχημένη ή η πιο δυνατή εκδοχή του εαυτού του.

Και όταν φανταζόμαστε ότι κάποτε θα φτάσουμε στα 90 ή στα 100, ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση να μην είναι μόνο εάν θα έχουμε καταφέρει να είμαστε ακόμη εκεί.

Είναι ποιος θα είναι ακόμη εκεί μαζί μας.

Γιατί τελικά η μακροζωία μπορεί να μην κρύβεται μόνο σε όσα βάζουμε στο σώμα μας, σε όσα αφαιρούμε από τη διατροφή μας ή στους αριθμούς που παρακολουθούμε σε μια οθόνη. Μπορεί να βρίσκεται και σε ένα τραπέζι που κρατάει περισσότερο απ’ όσο είχαμε προγραμματίσει, σε μια συζήτηση που δεν είχε κανέναν ιδιαίτερο σκοπό, σε ένα γέλιο που επαναλαμβάνεται εδώ και τριάντα χρόνια και σε εκείνους τους λίγους ανθρώπους που γνωρίζουν την ιστορία μας χωρίς να χρειάζεται να τους την αφηγηθούμε.

Ίσως, τελικά, ένα από τα ωραιότερα μυστικά της μακροζωίας να είναι οι άνθρωποι που, χωρίς καν να το γνωρίζουν, μας κάνουν να θέλουμε να μείνουμε λίγο περισσότερο.