Τζάκσον Πόλοκ: Ο ζωγράφος που απελευθέρωσε τη ζωγραφική από το πινέλο και έγινε ο άνθρωπος που άλλαξε για πάντα τη σύγχρονη τέχνη
Με αφορμή την επέτειο του θανάτου του, ένα αφιέρωμα στον καλλιτέχνη που μετέτρεψε την κίνηση σε δημιουργία, έκανε τον καμβά πεδίο δράσης και έδωσε στον αφηρημένο εξπρεσιονισμό μια νέα, επαναστατική γλώσσα
Υπάρχουν ζωγράφοι που δημιούργησαν σπουδαία έργα και υπάρχουν εκείνοι που άλλαξαν τον ίδιο τον ορισμό της ζωγραφικής. Ο Τζάκσον Πόλοκ ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Μέχρι να εμφανιστεί, ο καμβάς ήταν μια επιφάνεια πάνω στην οποία ο καλλιτέχνης ζωγράφιζε. Μετά τον Πόλοκ, έγινε ένας χώρος όπου ο ζωγράφος κινούνταν, περπατούσε, χόρευε και άφηνε το σώμα του να γίνει μέρος της ίδιας της δημιουργικής διαδικασίας.
Σαν σήμερα, στις 11 Αυγούστου 1956, ο Πόλοκ έχασε τη ζωή του σε τροχαίο δυστύχημα, οδηγώντας υπό την επήρεια αλκοόλ, σε ηλικία μόλις 44 ετών. Ο πρόωρος θάνατός του σφράγισε τη μυθολογία ενός καλλιτέχνη που μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες κατάφερε να αλλάξει τη σύγχρονη τέχνη περισσότερο από πολλούς δημιουργούς μιας ολόκληρης ζωής.
Από την αμερικανική Δύση στη Νέα Υόρκη
Ο Πολ Τζάκσον Πόλοκ γεννήθηκε το 1912 στο Κόντι του Ουαϊόμινγκ, μεγαλώνοντας σε μια οικογένεια που μετακινούνταν συνεχώς στις δυτικές πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα αχανή τοπία της αμερικανικής φύσης, οι πολιτισμοί των ιθαγενών και η αίσθηση της ελευθερίας που χαρακτήριζε τη Δύση έμελλαν να επηρεάσουν βαθιά τη ματιά του.
Όταν μετακόμισε στη Νέα Υόρκη για να σπουδάσει ζωγραφική, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ο νεαρός με τον εκρηκτικό χαρακτήρα θα γινόταν ο άνθρωπος που θα μετέφερε το κέντρο της παγκόσμιας τέχνης από το Παρίσι στην Αμερική.
«Η ζωγραφική είναι μια κατάσταση ύπαρξης»
Ο Πόλοκ δεν αντιμετώπιζε ποτέ τη ζωγραφική ως μια απλή τεχνική.
Για εκείνον, κάθε έργο αποτελούσε μια ψυχική κατάσταση, μια εμπειρία και όχι μια απλή αναπαράσταση της πραγματικότητας.
Η επανάσταση του «drip painting» Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Πόλοκ άφησε στην άκρη το παραδοσιακό καβαλέτο.
Άπλωνε τεράστιους καμβάδες στο πάτωμα του εργαστηρίου του και, αντί να χρησιμοποιεί το πινέλο με τον συμβατικό τρόπο, άφηνε το χρώμα να στάζει, να εκτοξεύεται ή να ρέει πάνω στην επιφάνεια.
Η τεχνική αυτή έμεινε γνωστή ως drip painting.
Δεν επρόκειτο για τυχαίες πιτσιλιές, όπως πίστεψαν πολλοί. Κάθε κίνηση ήταν αποτέλεσμα απόλυτου ελέγχου, ρυθμού και συγκέντρωσης.
Ο ίδιος έλεγε ότι όταν βρισκόταν πάνω από τον καμβά, ένιωθε πως αποτελούσε μέρος του έργου.
«Όταν είμαι μέσα στον πίνακά μου…»
Η πιο χαρακτηριστική του δήλωση εξηγεί τη φιλοσοφία του.
«Όταν βρίσκομαι μέσα στη ζωγραφική μου, δεν έχω επίγνωση του τι κάνω. Μόνο αφού περάσει ένα είδος περιόδου “γνωριμίας”, αντιλαμβάνομαι τι πραγματικά προσπαθούσα να εκφράσω.»
Για τον Πόλοκ, η δημιουργία ήταν μια συνομιλία ανάμεσα στο ένστικτο και τη συνείδηση.
Ο άνθρωπος που έκανε την Αμερική πρωταγωνίστρια της τέχνης Μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Παρίσι θεωρούνταν το αδιαμφισβήτητο κέντρο της μοντέρνας τέχνης.
Η εμφάνιση του αφηρημένου εξπρεσιονισμού και του Τζάκσον Πόλοκ άλλαξε αυτή την ισορροπία.
Οι πίνακές του εντυπωσίασαν μουσεία, συλλέκτες και κριτικούς, ενώ το περιοδικό Life δημοσίευσε το περίφημο ερώτημα: «Είναι ο Τζάκσον Πόλοκ ο σημαντικότερος εν ζωή ζωγράφος της Αμερικής;»
Το ερώτημα αυτό τον μετέτρεψε από έναν σχετικά άγνωστο καλλιτέχνη σε διεθνές φαινόμενο.
Η Λι Κράσνερ και η γυναίκα που προστάτευσε την κληρονομιά του Σημαντικό ρόλο στη ζωή του έπαιξε η ζωγράφος Λι Κράσνερ.
Δεν υπήρξε μόνο σύζυγός του αλλά και μια σπουδαία καλλιτέχνιδα που πίστεψε όσο λίγοι στο ταλέντο του.
Μετά τον θάνατό του αφιέρωσε τη ζωή της στη διατήρηση και ανάδειξη του έργου του, εξασφαλίζοντας ότι ο Πόλοκ δεν θα ξεχαστεί ποτέ. Χάρη στις προσπάθειές της οργανώθηκαν μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και σε άλλα κορυφαία ιδρύματα.
«Δεν ζωγραφίζω τη φύση. Είμαι η φύση.»
Ίσως καμία άλλη φράση να μην αποτυπώνει καλύτερα τη σχέση του με την τέχνη.
Με αυτή τη λιτή δήλωση εξηγούσε ότι δεν προσπαθούσε να αντιγράψει τον κόσμο γύρω του. Προσπαθούσε να εκφράσει τις ίδιες τις δυνάμεις που τον κινούν.
Η σκοτεινή πλευρά της ιδιοφυΐας
Η δημιουργική του έκρηξη συνοδεύτηκε από μια δύσκολη προσωπική ζωή.
Ο αλκοολισμός, οι έντονες εσωτερικές συγκρούσεις και η πίεση της ξαφνικής φήμης επηρέασαν βαθιά την ψυχολογία του.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ζωγράφιζε ολοένα και λιγότερο, ενώ η σχέση του με τη Λι Κράσνερ περνούσε σοβαρή κρίση.
Το βράδυ της 11ης Αυγούστου 1956 έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του κοντά στο σπίτι του στο Σπρινγκς της Νέας Υόρκης. Ο ίδιος και η συνεπιβάτιδά του Έντιθ Μέτσγκερ σκοτώθηκαν, ενώ η Ρουθ Κλίγκμαν επέζησε. (Βικιπαίδεια)
Από παρεξηγημένος ζωγράφος σε θρύλο των δημοπρασιών Όσο ζούσε, ο Πόλοκ γνώρισε αναγνώριση αλλά και έντονη αμφισβήτηση.
Μετά τον θάνατό του, όμως, το έργο του απέκτησε μυθικές διαστάσεις.
Σήμερα πίνακές του συγκαταλέγονται στα ακριβότερα έργα τέχνης που έχουν πωληθεί ποτέ, ενώ εκτίθενται στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου.
Η επιρροή του ξεπερνά τη ζωγραφική. Επηρέασε τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο, τη μόδα, τον σχεδιασμό και τη σύγχρονη αισθητική, αποδεικνύοντας ότι η αληθινή καινοτομία δεν περιορίζεται ποτέ σε μία μόνο μορφή τέχνης.
«Κάθε καλός ζωγράφος ζωγραφίζει αυτό που είναι.» Ο Πόλοκ πίστευε ότι η αυθεντικότητα προηγείται της τεχνικής.
«Κάθε καλός ζωγράφος ζωγραφίζει αυτό που είναι.»
Η προσωπικότητα, οι φόβοι και τα όνειρα του δημιουργού είναι εκείνα που τελικά αποτυπώνονται πάνω στον καμβά.
Ο Τζάκσον Πόλοκ δεν επιχείρησε να ζωγραφίσει έναν πιο όμορφο κόσμο. Προσπάθησε να αποτυπώσει την ενέργεια, το χάος και την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Σχεδόν εβδομήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, τα έργα του εξακολουθούν να διχάζουν, να προκαλούν και να συναρπάζουν. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα κάθε μεγάλου καλλιτέχνη: να συνεχίζει να γεννά ερωτήματα πολύ καιρό αφότου ο ίδιος έχει φύγει.
Ο Πόλοκ δεν άφησε πίσω του μόνο πίνακες. Άφησε έναν νέο τρόπο να βλέπουμε την τέχνη. Και απέδειξε ότι, καμιά φορά, μια σταγόνα χρώματος μπορεί να αλλάξει την ιστορία.
