Πώς ήταν μια ροκ συναυλία στη Μόσχα του 1987; Το ΚΛΙΚ ήταν εκεί, έγραψε και φωτογράφισε
Όταν άνθιζε το σοβιετικό ροκ, το ΚΛΙΚ ήταν εκεί, στην πρώτη γραμμή της δράσης. Το κείμενο αναδημοσιεύεται αυτούσιο από το αρχείο.
Περιεχόμενα
Οκτώβριος 1987, τ.χ. 7 ΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΑΝΤΡΕΑΣ ΤΣΙΛΙΦΩΝΗΣ
Μείον τρεις βαθμοί Κελσίου. Δεν είναι παραπάνω από τις 5 τ’ απόγευμα, αλλά εκείνος ο χλωμός ήλιος που δεν κατάφερε όλη μέρα να τρυπήσει τα βαριά σύννεφα της σοβιετικής πρωτεύουσας απελπίστηκε εντελώς και αποσύρεται διακριτικά στις δυτικές στέπες.
Κι αν ρωτήσει κανείς πώς μου ‘ρθε μέσα στον καύσωνα να αναπολώ παγωμένες μύτες, κοκαλωμένα δάχτυλα και πουπουλένια μπουφάν, δηλώνω πως με πείραξε η ζέστη!
Πρώτη φορά στη Μόσχα, και μετά τις κλασικές επισκέψεις τύπου Μπαλσόι, τσίρκο, μητρόπολη Ζαγκόρσκ, κ.λπ., είχα δέσει κόμπο να δω μια συναυλία σοβιετικού ροκ. Τελικά, αποδείχτηκε δυσκολότερο να βρεθούν εισιτήρια για ένα rock concert παρά για την Πλισέσκαγια, αλλά να ‘μαστε τώρα να τρέχουμε ανάμεσα στα άδεια γήπεδα και δρομάκια του Ολυμπιακού Χωριού της Μόσχας.
Μόλις έχει σταματήσει να χιονίζει και τα φώτα του πάρκου ανάβουν σιγά σιγά, λες και μας ακολουθούν στο κλειστό γήπεδο, όπου γίνεται η συναυλία. Τα κτίρια διαγράφονται απειλητικά στο ημίφως, ελάχιστοι περαστικοί ανάμεσα στις εγκαταστάσεις και κανείς μας δεν καταλαβαίνει πώς δένουν όλα αυτά με τη σοβιετική ροκ σκηνή.
Διαβάστε επίσης
Οι ξαφνικές ριπές του αέρα φέρνουν στ’ αυτιά μας φευγάτες μελωδίες από ένα βαλς του Γιόχαν Στράους. Μετά την απορία, η λύση: σε κάποιο διπλανό ανοιχτό παγοδρόμιο, κάποιοι έχουν αρχίσει την προπόνησή τους. Μαγεία και σκέφτομαι: κοίτα να δεις που θα βγει μπροστά μας ο William Hurt από κανά πλάνο του «Gorky Park».
Στο βάθος αχνοδιαγράφεται το κτίριο όπου γίνεται η συναυλία, αλλά τίποτε δε δείχνει απ’ έξω (τουλάχιστον με τα δυτικά στάνταρ) ότι μέσα γίνεται χαμός. Ακούγονται οι γνωστές αμφιβολίες: «Λες να αναβλήθηκε…;», «Μπα, θα είναι ΚΑΠΗ-music!» και άλλα τέτοια μακάβρια, αλλά παρ’ όλα αυτά ανοίγουμε το βήμα να πάμε μια ώρα αρχύτερα.
Έξω από το κτίριο σιωπή. Η ιστορία αρχίζει να γίνεται θρίλερ.
Περνάμε την είσοδο. Μια babouska-security (ακολουθεί περιγραφή) μας παραλαμβάνει. Υποχρεωτική διέλευση από την γκαρνταρόμπα. Πρώτο σοκ: δίπλα στα δερμάτινα μπουφάν και τα πολύχρωμα άνορακ, που όσο να ‘ναι χαρακτηρίζουν έναν τρόπο ζωής, είναι κρεμασμένα – και άψογα μάλιστα το ένα δίπλα στ’ άλλο – καμιά διακοσαριά στρατιωτικές χλαίνες. Κάποιο τάγμα παρακολουθεί εν παρατάξει τη συναυλία. Θέλω να τους δω να ουρλιάζουν σ’ ένα σόλο.
Πολύ χαμηλά ακούγονται κάποιες μόνες διπλές μποτιές από ένα καθαρόαιμο ροκάκι, μαζί με το αντίστοιχο bass line.
Ορμάμε μέσα.
Η σοβιετική μόνωση έχει κάνει το θαύμα της. Δυο χιλιάδες βατ, μας κολλάνε στην είσοδο. Άλλη babouska-security μας πάει στις αυστηρά αριθμημένες θέσεις. Άλλο σοκ!
Απ’ τη μια 7-8.000 παιδιά, ΟΛΟΙ καθισμένοι στη θέση τους, ΟΥΤΕ ΕΝΑΣ όρθιος, ΚΑΝΕΝΑΣ διάδρομος μπλοκαρισμένος. Απ’ την άλλη, πάνω σκηνή, ενισχυτές, όργανα, φώτα, φάτσες, performance λες κι ήσουνα στο Soho, N.Y., N.Y.
Μόνο τα λόγια άλλαξαν, αλλά δε μου βγαίνει απ’ το μυαλό πως το τραγούδι κάπου έλεγε Ivan Β. Haraso ή Johnny B. Good επί το αγγλικότερον. Πάντως η μουσική ήτανε ίδια.
Φορτώνω τη μηχανή και με τη γενικότερη άνεση που χαρακτηρίζει κάθε τουρίστα, την πέφτω κάτω από τη σκηνή να εκθέσω μερικές διαφάνειες.
Αμ δε!
Ξεχύνονται δυο babouskes-security (δηλαδή κάτι θείες ακαθορίστου ηλικίας, γύρω στα 120 κιλά, με σφιγμένο κότσο και μπορντό-καφέ-μπεζ ton-sur-ton φούστα/μπλούζα) και με επαναφέρουν στην τάξη με άγριες διαθέσεις και διάφορα «Niet! Niet!».
Το γλυκύτερό μου ύφος δεν περνάει, λέω και διάφορα ακατάληπτα στα αγγλικά, μπας και τις ψαρώσω, αλλά δε μασάνε. Ευτυχώς επεμβαίνει η εκπρόσωπος της πρεσβείας, ποιος ξέρει τι λέει στο Γενικό Ινστρούχτορα, που έχει έρθει εν τω μεταξύ να επιληφθεί προσωπικά του θέματος, και μετ’ ου πολύ τα «Niet! Niet!» γίνονται «Ντα, Ντα» κι οι μπαμπούσκες μου χαμογελάνε σαν να ‘μουνα ανιψιός τους από την Ουκρανία.
Διαβάστε επίσης
Μέσα μου εγώ βλαστημάω την ώρα και τη στιγμή που μου ‘χει μείνει μόνο ένα φιλμ και οι μπαταρίες του φωτόμετρου τα ‘χανε φτύσει από το κρύο και τα τρία χρόνια καταναγκαστικά φωτογραφικά έργα. Επιστρατεύω όλες μου τις αναμνήσεις τύπου «Πόσα foot candles δίνει ένας χιλιάρης με κόκκινη ζελατίνα στα 4 μέτρα» and the rest is history…
MOSCOW REVISITED
Έχει τρέξει πολύ νερό στο αυλάκι της ιστορίας του σοβιετικού ροκ από κείνη την πρώτη συναυλία στην Τυφλίδα το ’80 μέχρι σήμερα. Οι λίγοι φανατικοί που άκουγαν παράνομα μουσική από τη Φωνή της Αμερικής και το BBC έχουν πολλαπλασιαστεί θεαματικά σ’ ένα αυθόρμητο κοινωνικό κίνημα ενάντια στους συντηρητικούς θεσμούς της σοβιετικής κοινωνίας. Το ροκ, για μια ακόμα φορά, έγινε η σκανδάλη στα χέρια των urban kids.
Εκατοντάδες πλέον γκρουπάκια κάνουν πρόβες σε χωλάκια κρατικών διαμερισμάτων της Μόσχας, του Κιέβου, του Λένινγκραντ και των άλλων μεγαλουπόλεων της Σοβιετικής Ένωσης. Αν και το φαινόμενο του garage rock δε θα μπορούσε να ανθήσει εδώ, λόγω έλλειψης γκαράζ, σίγουρα το 2 δωμάτια-χωλ-κουζίνα ροκ πάει πολύ καλά.
Η κρατική εταιρία δίσκων Melodia τυπώνει πλέον αρκετούς δίσκους σοβιετικών και δυτικών γκρουπ, οι οποίοι γίνονται ανάρπαστοι από τις πρώτες μέρες της κυκλοφορίας. Στο κεντρικό κατάστημα της λεωφόρου Kalinin, το τμήμα που πουλάει ροκ δίσκους έχει μόνιμα μια τεράστια ουρά. Μόλις έχει κυκλοφορήσει άλλωστε (Ιούλιος ’87) κι ο δίσκος του Julian Lennon.
Φυσικά υπάρχουν και κάποια «επίσημα» ροκ γκρουπ που, από ορχήστρες ξενοδοχείων, μυρίστηκαν δόξα και χρήμα και με τις κατάλληλες κρατικές διασυνδέσεις (βλέπε drummer μέλος του ΚΚΣΕ) το παίζουν ροκ.
Απ’ την άλλη μεριά όμως καθημερινά ξεπηδάνε στις γειτονιές γκρουπάκια με πάθος και δύναμη που έχουν κάτι να πούνε. Άλλωστε το ροκ πάντα ήταν καρπός κάποιας κτηνώδους μεγαλούπολης.
Δίπλα τους το ένα μετά το άλλο ξεφυτρώνουν ιδιωτικά στουντιάκια ηχογραφήσεων, όπου γράφονται πειρατικές κασέτες περιορισμένης διανομής. Ίσως και δω η περεστρόικα να έκανε το θαύμα της.
Απέναντι από τη Melodia, στον πεζόδρομο του Άρμπατ, το τοπίο θυμίζει έντονα δυτικά στέκια. Τραπεζάκια έξω, ροκ καφέ, κιθάρες στα πεζούλια, φοβερή πασαρέλα, καταπληκτικές γκόμενες, υπέροχοι κατάξανθοι νεαροί και φυσικά οι απαραίτητοι «λαθρέμποροι». Κι εδώ όταν λέμε «λαθρέμπορος» εννοούμε φάτσα new wave με walkman στ’ αυτιά κι άψογα αγγλικά. Αγοράζει δολάρια, τζην, ρούχα και δυτικούς δίσκους και πουλάει χαβιάρι, γούνες κι άμα λάχει πίνακες μοντέρνας ζωγραφικής.
Τα περισσότερα γκρουπάκια μου θυμίζουν τους προ-Beatles Quarrymen, με τα άσπρα πουκαμισάκια τους και τις στενές γραβάτες. Το rockabilly είναι στην πρώτη διάταξη (στάνταρ κομμάτια και σοβιετικά με ρωσικό στίχο), αλλά δε λείπουν και φάσεις New Wave και Heavy Metal.
Οι Les Paul, Roland, Moog, SG Bass, Telecasters αποτελούν το στάνταρ οπλοστάσιο των γκρουπ, ενώ πάνω στη σκηνή παίζουν δεμένα, προσέχοντας πολύ τη σκηνική παρουσία. Μιμήσεις υπάρχουν, αλλά ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε stage show εμπνευσμένο από το στήσιμο των σοσιαλιστικού ρεαλισμού αγαλμάτων.
Διαβάστε επίσης
Το σοβιετικό ροκ ξεπερνάει σιγά σιγά τα πρώτα του εφηβικά προβλήματα, που ήταν λογικό να υπάρχουν άλλωστε, και ξεπερνώντας όντας τη γοητεία της φόρμας πλησιάζει με σοβαρότητα και πάθος το πρόβλημα του περιεχομένου. Κι όλος αυτός ο ζωντανός οργανισμός, που ξεκινάει από τα διαμερίσματα των εργατικών συνοικιών που έχουν μετατρέψει το σαλονάκι σε στούντιο για πρόβες, περνά απ’ τον πεζόδρομο του Αρμπατ και φτάνει στα φρικιά της πλατείας Πούσκιν και τους dropouts που αράζουν γύρω από το άγαλμα του Γκόργκι, ακούει ροκ, ντύνεται ροκ, μιλάει ροκ, είναι το σοβιετικό ροκ.
Η κρατική εταιρία δίσκων, και φυσικά τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, λειτουργούν βάσει των αρχών του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Διάβαζε, δηλαδή, πως αν δεν έχει εμπορικότητα το γκρουπ κι αν το Συμβούλιο των Τεχνών δε συμφωνεί με τη μουσική και τους στίχους, τότε χαίρετε.
Και μάλλον δεν έχουμε κανένα λόγο να τους φοβόμαστε.
