Όταν ο Καζαντζάκης είδε τις ανθισμένες κερασιές, «κοίταξε βαθιά στις καρδιές των Ιαπώνων»
Ο αναπληρωτής επικεφαλής της πρεσβείας της Ιαπωνίας Τακάκι Νεμότο διαβάζει Καζαντζάκη ενισχύοντας μια ιδιότυπη γέφυρα αλληλοθαυμασμού ανάμεσα στις δύο χώρες.
Δεν ξέρω ποιος διαχειρίζεται το Instagram της Ιαπωνικής Πρεσβείας στην Ελλάδα, αλλά κάνει εξαιρετική δουλειά στο να παντρέψει τις δυο πολύ διαφορετικές κουλτούρες. Από το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών για παράδειγμα, στο πώς να τα χρησιμοποιήσεις για να φτιάξεις ένα sando· ή βάζοντας τον αναπληρωτής επικεφαλής της πρεσβείας Τακάκι Νεμότο να διαβάσει Καζαντζάκη, από το ταξίδι του στην χώρα του Ανατέλλοντος Ήλιου, με αφορμή την εποχή των ανθών της κερασιάς που φτάνει στο τέλος της.
Η εποχή της κερασιάς
Μιλάμε φυσικά για το οπτικά μαγευτικό τοπίο που δημιουργούν οι ανθισμένες κερασιές με ροζ μπουμπούκια στο Κιότο, κάθε τέλη Μαρτίου με αρχές Μαϊου. Στην ιαπωνική κουλτούρα, τα άνθη της κερασιάς συμβολίζουν την σύντομη αλλά έντονη ζωή των σαμουράι, ενώ συνδέονται με τη ζωή, την παροδικότητά της και τον θάνατο. Η απλή θέαση των ανθών αποτελεί μια τελετουργία που ονομάζεται Hanami. Στην αρχαιότητα, οι αγρότες προσεύχονταν, έκαναν προσφορές και γιορτές κάτω από τις κερασιές, προκειμένου να εξευμενίσουν τη φύση για μια καλή σοδειά. Σήμερα, η περίοδος αυτή παραμένει σημαντική, αλλά απειλείται αφενός απ’ την κλιματική αλλαγή και αφετέρου απ’ τον υπερτουρισμό και κυρίως τις κακές συμπεριφορές των τουριστών που δεν σέβονται τις πόλεις που τους φιλοξενούν. Με αποτέλεσμα, η πόλη Fujiyoshida να επιχειρήσει να ακυρώσει το φετινό φεστιβάλ κερασιάς προκειμένου να αποτρέψει ξένους απ’ το να την επισκεφτούν, κάτι που δεν πέτυχε.
Διαβάστε επίσης
Ο Καζαντζάκης στην Ιαπωνία
90 χρόνια νωρίτερα όμως, ο Καζαντζάκης είχε γοητευτεί κι αυτός από το φαινόμενο των ανθισμένων κερασιών, όταν δεν ήταν ακόμα τόσο εύκολο να φτάσεις στην Ιαπωνία από την Ελλάδα ή να δεις αυτό το θέαμα απλά μέσα απ’ την οθόνη σου. Τότε έγραφε στο «Ταξιδεύοντας στην Ιαπωνία» (1935):
«Ήσυχο, γλυκό τοπίο, βουνά μαλακά, πλημμυρισμένα ήμερο φως. Ελαφριά σύννεφα περνούσαν κάτασπρα από τον ουρανό, και δυο μακροπόδαροι πελαργοί πέταξαν πέρα, απάνω από μαύρα, ξύλινα χαμόσπιτα. Κι άξαφνα το θάμα: ανάμεσα από τα χαμόσπιτα τούτα, απάνω από τις μαυρισμένες από τη βροχή στέγες, στον τρυφερά θολωμένον αγέρα, τινάχτηκε όλο λάμψη και πλούτος, παρθενικά καμαρώνοντας, νιοφούντωτη, χαρούμενη, σιντριβάνι τριανταφυλλένιο φως, η πρώτη ανθισμένη κερασιά. Η σακουρά! Και μονομιάς, καθώς την είδα, πετάχτηκε στη μνήμη μου, μακριά, σε μια πολιτεία του βορρά, στην Ούλμη, ένα δειλινό, που αντίκρισα τη γιγάντια, ολάνθιστη από αγίους, μεσαιωνική Μητρόπολη. Έτσι τινάζουνταν κι αυτή ανάμεσα από τα φτώχικά σπίτια, γιομάτη λάμψη και πλούτος πάνω από τις στέγες κι άγγιζε τον ουρανό. Σα να μετουσίωναν κι οι δυο, κερασιά και Μητρόπολη, όλη τη γύρα τους φτώχεια σε αμύθητο πλούτος, κι όλη τη σκοτεινιά του ανθρώπου και του αγέρα σε φως. Έπλεναν οι γυναικούλες σκυμμένες στο ρυάκι, κλαίγαν τα μωρά, δούλευαν καμπουριασμένοι οι άντρες στα χωράφια και και νένας δεν την έβλεπε. Μα αυτή ήσυχη, ευχαριστημένη, γιατί εκτελούσε το ανώτατο χρέος που έχει η ύλη -ν’ ανθίσει- στεκόταν από πάνω τους ασάλευτη, αγιάζοντας γύρα όλη τη μαύρη περιοχή του χωριού. Η γλυσίνα είναι το έμβλημα της αθώας χαράς το χρυσάνθεμο, της αντοχής και της αθανασίας ο λωτός, της αρετής, που ανεβαίνει αμόλευτη απάνω από τις λάσπες. Μα το άνθος της κερασιάς είναι το έμβλημα των σαμουράι γιατί είναι σφηνωμένα απάνω σε δυνατό κλαρί και πεθαίνει πέφτοντας στη γης πρι μαραθεί· όμοια πεθαίνει κι ο σαμουράι πριν ντροπιαστεί. Και γι’ αυτό, όταν κινούσε για τον πόλεμο, κάρφωνε απάνω στο κράνος του ένα κλαρί ανθισμένο κερασιάς. Τινάζω από το παράθυρο του τρένου το χέρι κι αποχαιρετώ τη σακουρά που φεύγει. Όμοια θα την είδε μια μέρα, τώρα κι εννιακόσια χρόνια, ο βουδικός ιερέας Γκυοσόν, κι άπλωσε κι αυτός το χέρι και την παρακάλεσε: Ας αγαπιούμαστε, ω ανθισμένη κερασιά! Έξω από σένα, δε γνωρίζω κανένα στον κόσμο!»
Και συνεχίζει παρακάτω, μιλόντας και για την τέχνη της ανθοδετικής ή στα ιαπωνικά ικεμπάνα:
«Στο σταθμό, πλήθος πάλι προσκυνητές που έρχουνται να χαιρετήσουν την ανθισμένη κερασιά. Είναι αλήθεια απίστευτη, στη βιομηχανική εποχή μας, η ποιητική αυτή έξαρση που κυριεύει το Γιαπωνέζικο λαό κάθε άνοιξη. Στέκουνται ώρα πολλή μπροστά σ’ ένα ανθισμένο δέντρο και το κοιτάζουν αμίλητοι, ακίνητοι. Κανένας δεν απλώνει το χέρι του να κόψει ένα κλαρί ή να μυριστεί ένα λουλούδι. Κάποτε, στο πάρκο της Νopus, ανασηκώθηκα στις μύτες των ποδιών μου για να φτάσω και να μυριστώ ένα ανθισμένο κλαρί. Δυο Γιαπωνέζοι, που στέκουνταν δίπλα μου, με κοίταζαν ξαφνιασμένοι. Όπως θα κοπάζαμε εμείς κάποιον που θα τρωγε ένα λουλούδι. Οι Γιαπωνέζοι αγαπούν τα λουλούδια όχι για τη μυρωδιά τους παρά για την τέλεια φόρμα τους, για τα ντελικάτα τους χρώματα και για την αρχιτεκτονική τους διάταξη σ’ ένα βάζα ή απάνω στο δέντρο. Γι’ αυτό κι ύψωσαν σε μεγάλη τέχνη τη διάταξη των λουλουδιών στα βάζα, την ικεμπάνα, την «τέχνη να ζωντανεύεις τα λουλούδια». Ο Γιαπωνέζος, αν θέλει αληθινά να λογαριάζεται μορφωμένος, πρέπει να ξέρει ν’ αρμολογάει τα λουλούδια. Πώς να τα τοποθετήσει σε μιαν κάμαρα, πως αν είναι άνοιξη ή φθινόπωρο, μέρα ή νύχτα, κι αν θες να σου υποβάλουν ένα ορισμένο συναίσθημα -χαρά ή μοναξιά και περι συλλογή ή πικρή νοσταλγία… Βαθιά επίδραση της βουδικής θρησκείας, που βλέπει τα πάντα αδερφωμένα σ’ ένα γλυκό μουχρωμένο αγέρα ματαιότητας και συμπόνιας. Σωστά η γιαπωνέζικη παράδοση πιστεύει πως την τρυφερή τούτη τέχνη, ν’ αρμολογάς τα λουλούδια, την έφερε ένας βουδικός άγιος στην Ιαπωνία. Είχε δει ένα πρωί, μπροστά, από το ναό, μερικά λουλούδια σωριασμένα χάμω από την καταιγίδα. Τα λυπήθηκε, έσκυψε, τα σήκωσε, και γονατιστός ώρα πολλή τ’ αρμολογούσε σ’ ένα προύντζινο βάζο. Τ’ αρμολογούσε σα να κρέμουνταν ακόμα στο δέντρο, σα να ‘θελε να τους δώσει την αυταπάτη πως δεν πέθαναν, μα ζουν ακόμα στο δέντρο τους. Κι άμα τέλειωσε, απίθωσε το βάζο στα πόδια του Βούδα. Κι ο Βούδας κούνησε τα χείλια του, λέει η παράδοση, και χαμογέλασε ευχαριστημένος».
Και ο Νεμότο στην Ελλάδα
Στο βίντεο που δημοσιεύτηκε χτες στο @japan_in_greece ο Ιάπωνας διπλωμάτης διαβάζει απ΄το βιβλίο του Καζαντζάκη «Ταξιδεύοντας στην Ιαπωνία»:
«Έφυγα από την Ιαπωνία γνωρίζοντας δύο λέξεις: σακούρα και κόκορο. Τώρα πρέπει να προσθέσω μια τρίτη λέξη αν θέλω να έρθω σε τέλεια επαφή με την Ιαπωνία αλλά δεν ξέρω πώς λέγεται γιαπωνέζικα και είναι η λέξη τρόμος».
Και συνεχίζει:
«Αυτό το άνθος δεν είναι φτιαγμένο για να διαρκέσει. Είναι το σύμβολο της ηρωικής θυσίας».
Με εμφανή σύνδεση με τα λόγια του Καζαντζάκη, ο Τακάκι Νεμότο σχολιάζει σχετικά με όσα διάβασε:
«Η σακούρα/ κερασιά ανθίζει με ομορφιά και μεγαλοπρέπεια χαρίζοντας στον κόσμο μια φευγαλέα αλλά μαγευτική στιγμή της ζωής πριν τα άνθη της πέσουν απαλά και σκορπίσουν στο έδαφος. Στην Ιαπωνία πολλοί άνθρωποι αγαπούν τα άνθη της κερασιάς ως σύμβολο όχι μόνο της εύθραυστης και εφήμερης φύσης της ζωής αλλά και ως σύμβολο της αγνότητας που συνοδεύει το θάνατο. Διαβάζοντας τα κείμενα του Καζαντζάκη εγώ είχα τον τρόμο γιατί αντιλήφθηκα ότι αυτός ο μεγάλος συγγραφέας δεν είδε μόνο τα πρόσωπα αλλά κοίταξε βαθιά μέσα στις καρδιές σαν να κατάφερε να ανακαλύψει και να κατανοήσει τα συναισθήματά μας».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
