Η Πόλη Unplugged: Ήξερες ότι μπορείς να φτιάξεις το δικό σου άρωμα σε σεμινάριο αρωματοποιίας;
Ένα Σαββατιάτικο πρωινό με αιθέρια έλαια, λίγη ιστορία, πολλή όσφρηση και ένα άρωμα που δεν μυρίζει σαν κανένα άλλο
Ένα πρωί Σαββάτου βρέθηκα στο σεμινάριο του βραβευμένου Έλληνα αρωματοποιού Γιώργου Παπαχατζή. Το είδα μπροστά μου καθώς σκρόλαρα και έλεγε ότι μπορείς να φτιάξεις το δικό σου άρωμα. Ως εθισμένη στις μυρωδιές που είμαι, δεν υπήρχε περίπτωση να χάσω τέτοια ευκαιρία.
Ο Γιώργος Παπαχατζής διοργανώνει τέτοια σεμινάρια στο κέντρο της Αθήνας και μπορεί να τα παρακολουθήσει όποιος θέλει. Μάλιστα, τα επιλέγουν και αρκετοί τουρίστες, που μάλλον βρίσκουν πολύ πιο ενδιαφέρον να επιστρέψουν στην πατρίδα τους με ένα άρωμα φτιαγμένο από τους ίδιους παρά με ακόμη ένα μαγνητάκι από την Ακρόπολη. Ο ίδιος είναι ο αρωματοποιός πίσω από το The Greek Perfumer, ένα ελληνικό niche brand με δημιουργίες εμπνευσμένες, μεταξύ άλλων, από την Ελλάδα και τα αρώματα της.
Μπροστά μας στο τραπέζι υπήρχαν αραδιασμένα αιθέρια έλαια κι ένα άδειο μπουκαλάκι. Το τέλος ήταν προδιαγεγραμμένο: θα φεύγαμε με ένα άρωμα. Το πώς θα μύριζε, όμως, ήταν απολύτως δική μας υπόθεση.
Πριν πιάσουμε πάντως τα σταγονόμετρα, κάναμε μια βουτιά στην ιστορία.
Από το λιβάνι στην Coco Chanel
Η ιστορία του αρώματος είναι πολύ παλαιότερη απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε. Το λιβάνι και οι αρωματικές ρητίνες χρησιμοποιούνταν ήδη στην αρχαιότητα σε θρησκευτικές τελετές, ενώ στην αρχαία Αίγυπτο το περίφημο kyphi ήταν ένα σύνθετο αρωματικό μείγμα που συνδεόταν με τελετουργίες και λατρεία.
Σ’ αυτή την ιστορική αναδρομή μάθαμε ότι η αρχαιότερη γνωστή εγκατάσταση παραγωγής αρωμάτων έχει βρεθεί στην Κύπρο, ότι στην αρχαία Ελλάδα, οι μυραλοιφές και τα αρωματισμένα έλαια είχαν τη δική τους θέση στην καθημερινότητα, στην περιποίηση και στις τελετουργίες, ότι η αρωματοποιία συνέχισε να εξελίσσεται μέσα στους αιώνες και, πολύ αργότερα, η Ευρώπη άρχισε να αποκτά τη βιομηχανία αρωμάτων που αναγνωρίζουμε σήμερα.
Στον Διαφωτισμό εμφανίζονται οι Ιταλοί, οι Γάλλοι και οι μεγάλοι οίκοι. Η περίφημη Eau de Cologne συνδέεται με τον Ιταλό Giovanni Paolo Feminis και, αργότερα, με τον Giovanni Maria Farina στις αρχές του 18ου αιώνα. Τον 19ο και τον 20ό αιώνα, η γαλλική αρωματοποιία εξελίχθηκε σε παγκόσμιο σημείο αναφοράς, ενώ η χρήση συνθετικών συστατικών άνοιξε έναν καινούργιο κόσμο για τους δημιουργούς.
Και κάπως έτσι φτάσαμε στην Coco Chanel, στον Paul Poiret και στην εποχή κατά την οποία το άρωμα έπαψε να είναι απλώς ένα ευχάριστο μείγμα και έγινε κομμάτι ταυτότητας, μόδας και εμπορικής εικόνας. Ο Γιώργος Παπαχατζής μάς μίλησε ακόμη για τον François Coty, έναν από τους ανθρώπους που έβαλαν τις βάσεις για το σύγχρονο μοντέλο της βιομηχανίας αρωμάτων, μεταξύ άλλων μέσα από την επιθετική εμπορική προώθηση και τη διάθεση των τέστερ, που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα.
Και τώρα, γίνε αρωματοποιός
Μετά τη θεωρία, ήρθε η ώρα της πράξης. Η δημιουργία ενός αρώματος είναι κάτι ανάμεσα σε χημεία και αλχημεία. Υπάρχει τεχνική, αναλογία, σειρά και γνώση των υλικών. Υπάρχει όμως και κάτι που δεν μπαίνει εύκολα σε μαθηματική εξίσωση και δεν είναι άλλο από το προσωπικό γούστο.
Πριν αρχίσουμε να ρίχνουμε σταγόνες, ο Γιώργος Παπαχατζής μάς είπε να γράψουμε στο ChatGPT ότι θέλουμε, για παράδειγμα, να φτιάξουμε ένα φρουτώδες άρωμα. Σε λίγα δευτερόλεπτα εμφανίστηκε μπροστά μας μια λεπτομερής πρόταση σύνθεσης και έτσι μάθαμε ότι η AI μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ως εργαλείο για τον αρωματοποιό, περιορίζοντας μέρος της χρονοβόρας διαδικασίας των δοκιμών και των αποτυχημένων συνδυασμών.
Αλλά άλλο να σου πει η μηχανή τι να ανακατέψεις και άλλο να αποφασίσεις εσύ αν σου αρέσει. Ακολουθώντας τη συνταγή του δικού μας δασκάλου για την παρασκευή ενός καλοκαιρινού αρώματος, αρχίσαμε να μετράμε σταγόνες. Είχες έναν συνολικό αριθμό σταγόνων που μπορούσες να ρίξεις στο μπουκάλι σου, αλλά το αν θα ήταν περισσότερος κέδρος, περισσότερο θαλασσινό αλάτι, εσπεριδοειδή ή musk, αυτό έπρεπε να το αποφασίσει η όσφρηση σου.
Κάθε σταγόνα άλλαζε το αποτέλεσμα. Έριχνες μία, μύριζες. Έριχνες άλλη μία, ξαναμύριζες. Και μετά έπρεπε να αποφασίσεις αν πραγματικά χρειαζόταν άλλη. Ή αν είχες ήδη καταστρέψει κάτι που πριν από τριάντα δευτερόλεπτα σου άρεσε. Όλη η διαδικασία ήταν παράξενα δημιουργική, απρόβλεπτη και άκρως χαλαρωτική.
Η μνήμη έχει άρωμα
Στο σεμινάριο μάθαμε και κάτι που εξηγεί γιατί μια μυρωδιά μπορεί να σε μεταφέρει στιγμιαία σε ένα σπίτι, έναν άνθρωπο ή ένα καλοκαίρι. Η όσφρηση συνδέεται στενά με περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα και τη μνήμη, γι’ αυτό ένα άρωμα μπορεί να προκαλέσει εξαιρετικά άμεσες και έντονες αναμνήσεις.
Ορισμένες μυρωδιές έχουν επίσης μελετηθεί για τις πιθανές επιδράσεις τους στη διάθεση. Η βανίλια, για παράδειγμα, έχει συνδεθεί σε έρευνες με αισθήματα χαλάρωσης, ενώ τα εσπεριδοειδή χρησιμοποιούνται ευρέως σε περιβάλλοντα όπου επιδιώκεται αίσθηση εγρήγορσης και φρεσκάδας.
«Εμένα μου αρέσει η καρύδα», είπε κάποια στιγμή μια κοπέλα και ξαφνικά βρεθήκαμε να ακούμε την ιστορία του Hawaiian Tropic. Ο Ron Rice ξεκίνησε το 1969 πειραματιζόμενος με αντηλιακά και έλαια με άρωμα καρύδας και φρούτων, αρχικά σε πολύ αυτοσχέδιες συνθήκες, και κατάφερε να δημιουργήσει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της αντηλιακής αγοράς με μια πολύ φτηνή πρώτη ύλη, την καρύδα.
Η μικρή πολυτέλεια να μυρίζεις διαφορετικά
Μετά από μερικές ώρες θεωρίας και πράξης, βγήκαμε από την αίθουσα έχοντας ο καθένας το δικό του, ολοδικό του άρωμα. Και αυτή ήταν μια πολύ ωραία αίσθηση. Γιατί ζούμε σε έναν κόσμο όπου όλα είναι φτιαγμένα για πολλούς, απευθύνονται σε πολλούς και συχνά μυρίζουμε λίγο πολύ όπως όλοι οι άλλοι. Το να φτιάξεις κάτι που μυρίζει μοναδικά είναι μια μικρή πράξη διαφοροποίησης.
Ίσως γι’ αυτό τα niche αρώματα έχουν αποκτήσει τέτοια δυναμική. Δεν υπόσχονται απαραίτητα ότι θα αρέσουν σε όλους και συχνά θέλουν να έχουν χαρακτήρα, να διχάζουν και να αφήνουν αποτύπωμα.
Πάντως, πριν φύγουμε, ο Γιώργος Παπαχατζής μας έδωσε μια συμβουλή: Μην αγοράζεις ένα άρωμα αμέσως. Περίμενε τουλάχιστον μισή ώρα. Γιατί οι πρώτες νότες είναι μόνο η αρχή. Με τον χρόνο αλλάζει η σύνθεση πάνω στο δέρμα και εμφανίζονται οι λεγόμενες νότες καρδιάς και βάσης. Τότε αρχίζεις πραγματικά να καταλαβαίνεις αν αυτό που μύρισες στο χαρτάκι είναι κάτι που θέλεις να κουβαλάς πάνω σου.
Έφυγα από το σεμινάριο κρατώντας ένα μικρό μπουκαλάκι και μια συνταγή αρώματος που κανείς άλλος δεν μπορεί να φτιάξει. Στο μετρό με ρώτησαν τί άρωμα φοράω και γέλασα σαρδόνια. Κανείς δεν θα μπορέσει να το βρει, σε κανένα ράφι, παρά μόνο στο ράφι του μπάνιου μου.
