Η Πόλη Unplugged: Η Αθηνάς που παραδόθηκε στους πεζούς για μια μέρα πρέπει να είναι μόνο η αρχή
Ζήσαμε μια μικρή αίσθηση νίκης, που ξέρεις όμως ότι είναι προσωρινή.
Μπορείς να αφήσεις το αμάξι εντελώς στην άκρη; Όχι, δεν είναι καθόλου εύκολο για τους περισσότερους. Ακόμα και την Κυριακή θα το πάρεις να πας στο μετρό κι από εκεί να κινηθείς για το κέντρο με σκοπό να επισκεφτείς την οδό Αθηνάς, που ο Δήμος Αθηναίων παρέδωσε στους πεζούς στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Βδομάδας Κινητικότητας για την παγκόσμια ημέρα χωρίς αυτοκίνητο, στις 22 Σεπτεμβρίου.
Δεν είχε παραδοθεί ολόκληρη η Αθηνάς στους πεζούς: από την Ευριπίδου ως την Ερμού είχε κλείσει. Για να είμαι ειλικρινής, το φανταζόμουν λίγο πιο μεγαλειώδες. Σκεφτόμουν ότι θα κατέβω από το μετρό στην Ομόνοια και θα αρχίσω να περπατάω τον δρόμο από την αρχή. Ας είναι, έστω και η μισή κατειλημμένη από πεζούς, είχε μια άλλη αίσθηση. Όταν ένας τόσο κεντρικός δρόμος εξορίζει τα αμάξια και σε καλεί να τον περπατήσεις, το αίσθημα που νιώθεις είναι πρωτόγνωρο. Κάτι μεταξύ ευχαρίστησης και αμηχανίας, σαν να έχουν αλλάξει οι κανόνες της πόλης. Και μια μικρή αίσθηση νίκης, που ξέρεις όμως ότι είναι προσωρινή.
Διαβάστε επίσης
Η Αθηνάς αλλιώς
Η φετινή «Αθηνάς Χωρίς Αυτοκίνητο» ξεκίνησε από το βράδυ του Σαββάτου έως το βράδυ της Κυριακής. Η αρχή έγινε με έναν ελεύθερο περίπατο στο λυκόφως και ακολούθησε το Athens Disco, ενώ τις μεταμεσονύκτιες ώρες το Midnight Express έστησε υπαίθριο κινηματογράφο πάνω στον δρόμο. Την Κυριακή ο δρόμος μετατράπηκε σε χώρο άθλησης, παιχνιδιού και δημιουργίας. Υπήρχαν στάσεις για yoga και fitness, παραολυμπιακά αθλήματα, παιδικές πίστες ποδηλάτου, skate και rollers, όπως και εργαστήρια για παιδιά με ανακύκλωση, χειροτεχνίες και δραστηριότητες.
Το χαρήκαμε που βρεθήκαμε εκεί; Οπωσδήποτε. Ήταν μια ωραία βόλτα που η αποκορύφωση της ήρθε το απόγευμα της Κυριακής όπου στήθηκε εκεί και το «Μπαλκόνι του Papazό» LIVE από τον Ελληνικό 93.2, με τον Papazό και τους Παυλίνα Βουλγαράκη, Νίνα Μαζάνη, Akylas, Marseaux, Γιαγκίνηδες, Artemis, Danae, Amal και Billie Kark να δίνουν τον ρυθμό.
Θα πω το αυτονόητο, ότι τέτοιες πρωτοβουλίες είναι θετικές. Σου δίνουν την ευκαιρία να δεις την πόλη διαφορετικά και, κυρίως, να δοκιμάσεις στην πράξη πώς αισθάνεσαι όταν ένα κομμάτι της παραδίδεται στους ανθρώπους. Ακριβώς γι’ αυτό δεν θα πρέπει να τελειώνουν εκεί. Μια κεντρική λεωφόρος που κλείνει για μία ημέρα λόγω παγκόσμιου εορτασμού είναι μια καλή αφορμή, αλλά το πραγματικό στοίχημα βρίσκεται την επόμενη ημέρα, όταν ξαναμπαίνουν όλα στη συνήθη ροή τους. Τότε πρέπει να αναρωτηθούμε τι κρατάμε από αυτή την εμπειρία.
Το να πούμε «τι ωραία που ήταν η Αθηνάς χωρίς αυτοκίνητα» και να το αφήσουμε πίσω μας, είναι μια τρύπα στο νερό. Το ζητούμενο είναι να αρχίσουμε να φανταζόμαστε μια Αθήνα στην οποία ο πεζός δεν αισθάνεται φιλοξενούμενος.
Τι συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Η Κοπεγχάγη είναι ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα. Η Strøget ξεκίνησε ως πείραμα πεζοδρόμησης το 1962 και σταδιακά εξελίχθηκε σε ένα ευρύτερο δίκτυο χώρων όπου το αυτοκίνητο υποχωρεί. Στη Γάνδη, το 2017 εφαρμόστηκε ένα σχέδιο κυκλοφορίας που έκοψε τη διαμπερή κίνηση από το ιστορικό κέντρο, χωρίζοντάς το σε ζώνες και αναγκάζοντας τα αυτοκίνητα να χρησιμοποιούν τον περιφερειακό δρόμο για να μετακινηθούν από τη μία στην άλλη. Περισσότερος χώρος έμεινε έτσι για πεζούς, ποδήλατα και μέσα μαζικής μεταφοράς.
Στην Ουτρέχτη η λογική είναι ακόμη πιο συνολική. Ο δήμος δηλώνει ρητά ότι στην κατανομή του δημόσιου χώρου δίνει προτεραιότητα σε πεζούς, ποδήλατα και δημόσια συγκοινωνία, ενώ το πεζοδρομημένο τμήμα του κέντρου έχει επεκταθεί σταδιακά και συνεχίζει να διευρύνεται. Παράλληλα, μειώνονται θέσεις στάθμευσης στον δρόμο ώστε να απελευθερώνεται χώρος για πράσινο, ποδήλατα και ανθρώπους. Στο Όσλο πάλι η αλλαγή ήρθε μέσα από μια διαφορετική προσέγγιση, ότι αντί να περιμένει κανείς από τους κατοίκους να εγκαταλείψουν μόνοι τους το αυτοκίνητο, η πόλη άλλαξε σταδιακά το ίδιο το περιβάλλον μετακίνησης, περιορίζοντας την πρόσβαση και τον χώρο στάθμευσης στο κέντρο και δίνοντας περισσότερο χώρο στις μετακινήσεις με τα πόδια και το ποδήλατο.
Η Αθήνα κάνει βήματα, αλλά ακόμα η πόλη δομείται πάνω στην κυριαρχία των αμαξιών και την έλλειψη ευαισθησίας προς τον πεζό και το βλέπεις κάθε μέρα. Περπατάς και συναντάς το ένα εμπόδιο μετά το άλλο: τραπεζοκαθίσματα, κολώνες, παρκαρισμένοι όπου να ‘ναι, λακκούβες, στενά περάσματα, κατειλημμένες ράμπες, διαβάσεις που ελάχιστοι οδηγοί λαμβάνουν υπόψη τους, μη επαρκής φωτισμός της πόλης που κάνει ένα βραδινό περίπατο να μοιάζει με επικίνδυνη αποστολή.
Μια μεγάλη συγκριτική έρευνα για τη βαδισιμότητα στα κέντρα 59 ευρωπαϊκών πόλεων, με βάση στοιχεία για πεζοδρόμια, διαβάσεις και το επίπεδο του δρόμου, κατέγραψε σημαντικές διαφορές και σε αυτή την ανάλυση, η Αθήνα βρέθηκε στις χαμηλότερες θέσεις της κατάταξης, μαζί με πόλεις όπως η Σόφια και το Παλέρμο. Δεν αισθάνεσαι και τόσο περήφανος με τέτοια αποτελέσματα, το μόνο σίγουρο.
Για να αρχίσει ο Αθηναίος να λέει «θα πάω με τα πόδια», πρέπει πρώτα να του δώσεις μια πόλη την οποία να θέλει να περπατήσει, όποια κι αν είναι η ηλικία και η κατάσταση του, όποια κι αν είναι η διαδρομή του. Αν του φτιάξεις ένα εξαιρετικό πεζόδρομο και πενήντα μέτρα παρακάτω τον περιμένει ένα πεζοδρόμιο-παγίδα, ο άνθρωπος παθαίνει διχασμό. Αν του δώσεις έναν δρόμο χωρίς αμάξια αλλά πρέπει να πάρει το αμάξι του να πάει μέχρι εκεί, τί ακριβώς κερδίζει;
Η πεζοδρομημένη Αθηνάς για μία ημέρα μας θύμισε κάτι απλό, ότι ο δρόμος δεν ανήκει αποκλειστικά στα αυτοκίνητα και όταν φεύγουν από τη μέση, δεν δημιουργείται χάος, αντιθέτως δημιουργείται χώρος. Το θέμα είναι τι κάνουμε με αυτόν τον χώρο όταν περάσει η γιορτή. Ένας δρόμος χωρίς αυτοκίνητα είναι μια εμπειρία, ο σχεδιασμός μιας πόλης όμως όπου μπορείς να ζήσεις χωρίς να εξαρτάσαι από το αυτοκίνητο είναι πολιτική επιλογή καθημερινότητας.
