Βασιλικές επισκέψεις στη «Συνοικία το Όνειρο» | Μια μαρτυρία…

Η ταινία, γκρίζα και καταθλιπτική όσο λίγες στο είδος της, μου ασκεί πάντα μία παράξενη γοητεία. Και το μέρος που γυρίστηκε αποτελεί σταθερή πρόκληση για τους απογευματινούς μου περιπάτους. Μιλώ για το νεορεαλιστικό αριστούργημα του Αλέκου Αλεξανδράκη με τον μελαγχολικά ειρωνικό τίτλο “Συνοικία το Όνειρο” (1961).

Τα γυρίσματα της ταινίας έγιναν στην περιοχή του “Ασύρματου”, ανάμεσα στα Άνω Πετράλωνα και τον λόφο του Φιλοπάππου. Την εποχή των γυρισμάτων υπήρχαν ακόμα μερικές παράγκες από τον συνοικισμό των προσφύγων που είχαν έρθει το 1922 από την Αττάλεια, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Σιγά – σιγά, οι παράγκες αντικαταστάθηκαν από τα “πέτρινα σπίτια” και τη μεγάλη πολυκατοικία στου Φιλοπάππου, που χτίστηκαν με πρωτοβουλία της τότε βασίλισσας Φρειδερίκης.

Οι παρεμβάσεις της Φρειδερίκης στην πολιτική ζωή του τόπου είναι ένα ζήτημα που έχει συζητηθεί εξαντλητικά, και δεν πρόκειται να μας απασχολήσει εδώ. Ας την κρίνει η Ιστορία… Θα μεταφέρω, απλά, αυτά που άκουσα το καλοκαίρι του 2021 από κάτοικο της περιοχής, εγγονό προσφύγων από την Αττάλεια (τέτοια συναπαντήματα μου προκαλούν ιδιαίτερη συγκίνηση, αφού κι εγώ εγγονός προσφύγων είμαι).

Εκείνο το απόγευμα είχα πάει στα “πέτρινα”, κάτω από τον περιφερειακό του Φιλοπάππου, για να βγάλω μερικές φωτογραφίες. Έξω από ένα σπίτι καθόταν ένας άντρας γύρω στα 70 με 75. Τον ρώτησα αν θα πείραζε να φωτογραφίσω το σπίτι του. “Βγάλε όσες φωτογραφίες θες”, μου απάντησε πρόθυμα. Μετά πιάσαμε κουβέντα για την ιστορία του συνοικισμού. “Πρώτα ζούσαμε σε παράγκες και μετά μπήκαμε να ζήσουμε σαν άνθρωποι σ` αυτά τα σπίτια”, ξεκίνησε να λέει. “Κι ας μείναμε φτωχοί… Ας είναι καλά η βασίλισσα που ενδιαφέρθηκε για μας!” 

Αυτό δεν με εντυπωσίασε ιδιαίτερα. Η συνέχεια, όμως, πραγματικά με ξάφνιασε:

“Το ξέρεις ότι ερχόταν εδώ κι επισκεπτόταν τους πρόσφυγες; Ούτε φωτογραφίες, ούτε δημοσιογράφοι, τίποτα! Μόνο δυο – τρεις σωματώδεις τύποι ήταν μαζί, που τη φυλάγανε. Πήγαινε στα σπίτια, έπινε καφέ και έπιανε κουβέντα, σαν να `τανε γειτόνισσα. Να, εδώ πιο κάτω που είναι εκείνο το σπίτι πήγαινε πιο συχνά.”

Η ιστορία έχει και… αθλητικό ενδιαφέρον:

“Μια φορά είχε πάει στην αλάνα, να δει τα αγόρια που έπαιζαν μπάλα. Τι μπάλα, δηλαδή; Από κουρέλια την είχαν φτιάξει! Κάποια στιγμή η μπάλα ήρθε στα πόδια της. Ένας ψηλός πήγε να την πάρει, και τότε εκείνη του λέει: `Με τέτοια μπάλα παίζετε εδώ;` Κάτι ψιθύρισε σε έναν από τη συνοδεία της, κι εκείνος έφυγε αμέσως. Όταν ξαναγύρισε, κρατούσε τρεις μπάλες δερμάτινες. Ξέρεις τι σήμαινε δερμάτινη μπάλα εκείνη την εποχή; Τα παιδιά ένιωσαν σαν να έπαιζαν τώρα σε παγκόσμιο κύπελλο ποδοσφαίρου!”

Ευχαρίστησα τον ευγενικό κύριο για την κουβέντα και συνέχισα την φωτογραφική περιδιάβαση στα “πέτρινα”…

Γνωρίζω τις ενστάσεις, είναι σαν να τις ακούω ήδη: “Η αποκατάσταση των προσφύγων στου Φιλοπάππου δεν ήταν πράξη φιλανθρωπίας. Εντάσσεται στην πολιτική `βιτρίνας` του τότε καθεστώτος. Και, στο κάτω – κάτω, η βασίλισσα δεν τα έβαλε από την τσέπη της, λεφτά του ελληνικού λαού ήταν!”

Δεν σκοπεύω να αποδυθώ σε αναδρομικές δίκες προθέσεων. Παρέθεσα κάποια πράγματα που άκουσα με τα ίδια μου τα αυτιά, και τα μεταφέρω εδώ – τόσο πιστά όσο μπορώ να τα θυμηθώ – με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου και την (εντελώς αχρείαστη) πολιτική συζήτηση που προκάλεσε το γεγονός. (Θα μπορούσα επίσης να παραθέσω όσα άκουσα για την προσωπικότητα και το φιλανθρωπικό έργο της Φρειδερίκης από πολύ κοντινό συγγενικό μου πρόσωπο που την γνώρισε από κοντά σε δύσκολους καιρούς. Δεν θα το κάνω, για να μην εκληφθεί λανθασμένα το σημείωμα αυτό ως “αγιογραφία” και “ιστορικό ξέπλυμα”!)

Οφείλω πάντως να ομολογήσω ότι αυτή ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που ένιωσα ένα κάποιο αίσθημα συμπάθειας για τη Φρειδερίκη. Τη μόνη γυναίκα που δεν κατόρθωσε να δαμάσει με την προσωπική του γοητεία ο Καραμανλής. Αν και κάποιοι λένε πως, πίσω από την παράλογη οργή ίσως να κρύβονταν ανεκπλήρωτοι πόθοι…