Το έγκλημα στο Αίγιο και οι αλήθειες που δεν χωρούν σε έναν τίτλο ειδήσεων

Υπάρχουν ειδήσεις που διαβάζονται βιαστικά, ανάμεσα σε δύο συσκέψεις, σε μια διαδρομή με το αυτοκίνητο ή σε ένα σύντομο διάλειμμα από την καθημερινότητα. Υπάρχουν όμως και γεγονότα που σταματούν για λίγο τον χρόνο, που μας αναγκάζουν να αφήσουμε το κινητό στο χέρι και να διαβάσουμε ξανά τον τίτλο, προσπαθώντας να καταλάβουμε αν αυτό που μόλις είδαμε είναι πραγματικό. Το έγκλημα στο Αίγιο ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Για ημέρες, η επικαιρότητα θα περιστρέφεται γύρω από τις λεπτομέρειες της υπόθεσης. Τα δελτία ειδήσεων θα αναλύουν κάθε νέα πληροφορία. Οι τηλεοπτικές εκπομπές θα φιλοξενούν ειδικούς, δημοσιογράφους και ανθρώπους που γνώριζαν τα πρόσωπα της τραγωδίας. Τα κοινωνικά δίκτυα θα γεμίσουν με σχόλια, απόψεις, οργή και ερωτήματα. Όπως συμβαίνει κάθε φορά που ένα γεγονός ξεπερνά τα όρια της καθημερινής εγκληματικότητας και μετατρέπεται σε συλλογικό σοκ.

Και όμως, όσο σημαντικό κι αν είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη και να αποκαλυφθούν όλες οι πτυχές μιας τέτοιας υπόθεσης, υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό. Να μην επιτρέψουμε στο γεγονός να περιοριστεί σε έναν τίτλο ειδήσεων. Να μην αρκεστούμε στη φρίκη της στιγμής και στην αυτονόητη καταδίκη. Να προσπαθήσουμε να κοιτάξουμε λίγο βαθύτερα, εκεί όπου βρίσκονται οι δύσκολες ερωτήσεις που σπάνια απασχολούν την κοινωνία όταν τα φώτα της δημοσιότητας σβήσουν.

Γιατί πίσω από κάθε μεγάλη τραγωδία υπάρχει πάντα ένας καθρέφτης. Ένας καθρέφτης που δεν αντανακλά μόνο το ίδιο το γεγονός, αλλά και την κοινωνία μέσα στην οποία αυτό συνέβη.

Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η ανθρώπινη επικοινωνία βρίσκεται θεωρητικά στο υψηλότερο επίπεδο της ιστορίας. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορούμε να επικοινωνήσουμε με κάποιον στην άλλη άκρη του κόσμου, να παρακολουθήσουμε τη ζωή εκατοντάδων ανθρώπων μέσα από τις οθόνες μας και να ενημερωθούμε για οτιδήποτε συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο. Την ίδια στιγμή, όμως, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται πιο μόνοι από ποτέ.

Η μοναξιά έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των σύγχρονων κοινωνιών, αν και σπάνια αντιμετωπίζεται ως τέτοιο. Δεν έχει ορατά συμπτώματα. Δεν καταγράφεται εύκολα σε στατιστικές. Δεν δημιουργεί τίτλους. Υπάρχει όμως παντού. Στις γειτονιές, στις πολυκατοικίες, στους χώρους εργασίας, ακόμη και μέσα στις οικογένειες.

Κάθε φορά που μια τραγωδία συγκλονίζει τη χώρα, όλοι αναζητούν απαντήσεις. Προσπαθούν να εντοπίσουν το σημείο στο οποίο κάτι πήγε λάθος. Ψάχνουν να βρουν αν υπήρχαν ενδείξεις, αν υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια, αν κάποιος θα μπορούσε να είχε παρέμβει νωρίτερα. Είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη ανάγκη. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι τα μεγάλα κακά προαναγγέλλονται.

Ότι η καταστροφή αφήνει ίχνη. Ότι υπάρχει πάντα μια εξήγηση που μπορεί να κάνει το αδιανόητο να φαίνεται κάπως πιο κατανοητό.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι συχνά πολύ πιο περίπλοκη. Οι ανθρώπινες συμπεριφορές δεν εξηγούνται με μία πρόταση ούτε με έναν τίτλο. Οι ακραίες πράξεις δεν γεννιούνται μέσα σε μία ημέρα. Πίσω τους συνήθως κρύβεται ένα πολύπλοκο πλέγμα προσωπικών, κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων που αλληλεπιδρούν για χρόνια πριν εκδηλωθούν με τον πιο δραματικό τρόπο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τραγωδία μπορεί να προβλεφθεί. Ούτε ότι υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Σημαίνει όμως ότι η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να εξαντλείται στην περιγραφή του εγκλήματος και στις εικόνες του σοκ. Γιατί τότε χάνεται η ουσία.

Και η ουσία βρίσκεται αλλού.

Βρίσκεται στην ανάγκη να μιλήσουμε σοβαρά για την ψυχική υγεία. Όχι μόνο όταν συμβαίνει μια τραγωδία, αλλά καθημερινά. Βρίσκεται στην ανάγκη να ενισχυθούν οι δομές υποστήριξης ανθρώπων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Βρίσκεται στην ανάγκη να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε την ψυχολογική κατάρρευση ως κάτι που αφορά αποκλειστικά τον άνθρωπο που τη βιώνει.

Για δεκαετίες, η ελληνική κοινωνία έμαθε να κρύβει πολλά κάτω από το χαλί. Να μη μιλά για όσα την ενοχλούν. Να θεωρεί ότι ορισμένα ζητήματα αποτελούν προσωπικές υποθέσεις και όχι κοινωνικά προβλήματα. Να αποφεύγει τις δύσκολες συζητήσεις μέχρι να έρθει μια τραγωδία και να τις επιβάλει με τον πιο βίαιο τρόπο.

Το βλέπουμε ξανά και ξανά. Συμβαίνει μετά από κάθε σοκαριστικό γεγονός. Για λίγες ημέρες όλοι συζητούν, όλοι προβληματίζονται, όλοι υπόσχονται ότι κάτι πρέπει να αλλάξει. Στη συνέχεια, όμως, η επικαιρότητα προχωρά. Ένα νέο θέμα καταλαμβάνει τα πρωτοσέλιδα. Ένα άλλο γεγονός μονοπωλεί το ενδιαφέρον. Και η συζήτηση σταδιακά ξεθωριάζει.

Οι αιτίες, όμως, παραμένουν.

Οι κοινωνικές ρωγμές παραμένουν.

Η μοναξιά παραμένει.

Η αποξένωση παραμένει, όπως και η αδυναμία ουσιαστικής επικοινωνίας παραμένει.

Και μαζί τους παραμένει και η ψευδαίσθηση ότι τέτοιες τραγωδίες συμβαίνουν κάπου μακριά από εμάς, σε άλλους ανθρώπους, σε άλλες πόλεις, σε άλλες ζωές.

Η αλήθεια είναι πολύ πιο άβολη.

Οι κοινωνίες δεν κρίνονται μόνο από την οικονομική τους ανάπτυξη, τους δείκτες τους ή τις επιτυχίες τους. Κρίνονται και από την ικανότητά τους να προστατεύουν τους πιο ευάλωτους ανθρώπους. Από την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τα προβλήματα πριν αυτά μετατραπούν σε κρίσεις. Από την προθυμία τους να αντιμετωπίζουν τις δύσκολες αλήθειες αντί να τις αγνοούν.

Το έγκλημα στο Αίγιο δεν μπορεί και δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί για πρόχειρα συμπεράσματα. Ούτε για εύκολες γενικεύσεις. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως αφορμή για έναν βαθύτερο προβληματισμό. Για μια ειλικρινή συζήτηση σχετικά με το πώς ζούμε, πώς συνδεόμαστε μεταξύ μας και πόσο πρόθυμοι είμαστε να δούμε τις αδυναμίες της κοινωνίας μας όταν αυτές δεν βρίσκονται ακόμη στα πρωτοσέλιδα.

Γιατί πίσω από το σοκ και την οργή υπάρχει πάντα κάτι μεγαλύτερο. Υπάρχει η ανάγκη να κατανοήσουμε. Υπάρχει η ανάγκη να μάθουμε. Υπάρχει η ανάγκη να βελτιωθούμε ως κοινωνία αντί να περιοριζόμαστε σε μια πρόσκαιρη έκρηξη συναισθημάτων που ξεχνιέται μόλις περάσει η καταιγίδα της επικαιρότητας.

Οι τίτλοι των ειδήσεων έχουν τη δύναμη να τραβούν την προσοχή μας. Δεν έχουν όμως πάντα τη δυνατότητα να χωρέσουν ολόκληρη την αλήθεια. Και στην περίπτωση του Αιγίου, όπως και σε τόσες άλλες τραγωδίες που έχουν συγκλονίσει τη χώρα στο παρελθόν, η αλήθεια είναι πολύ μεγαλύτερη, πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο άβολη από όσα μπορούν να περιγραφούν σε λίγες γραμμές.

Αν υπάρχει κάτι που αξίζει να κρατήσουμε όταν περάσει το πρώτο κύμα σοκ, δεν είναι μόνο η φρίκη του γεγονότος. Είναι η συνειδητοποίηση ότι οι κοινωνίες που αρνούνται να συζητήσουν τις βαθύτερες αιτίες των προβλημάτων τους είναι καταδικασμένες να εκπλήσσονται ξανά και ξανά από τα αποτελέσματά τους.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλήθεια που δεν χωρά σε κανέναν τίτλο ειδήσεων.